Katalog SEO

Skuteczna i etyczna promocja stron WWW – dodaj stronę do moderowanego katalogu za darmo!

Wyszukiwarka:

Gorzysta.strefa.pl Zdjęcia Tatr (katalog Fotografia)

Miniaturka Zdjęcia Tatr (www.gorzysta.strefa.pl)2 lat/aMini

Otwórz www.gorzysta.strefa.pl

Zdjęcia i opisy pokazujące: tatry, zakopane, szlaki, okoliczne atrakcje, przyrodę, geologię, historię regionu, architekturę, ludzi, wydarzenia i miejscowości Tatr i Podhala.
Zyskaj setki linków
  1. Komentarze
  2. Podgląd
  3. Podobne
  4. Wpis
  5. Najpopularniejsze
  6. Odwiedzający
Widok pełny

Bardzo ładne zdjęcia, szczególnie fajna gra świateł. Funkcjonalność strony można by troszkę dopieścić. Ogólnie zdjęcia Tatr i Zakopanego klasa, nad stroną trzeba popracować. Leon, 2013.02.01

Skomentuj www.gorzysta.strefa.pl

Komentarze / opinie publikowane są od razu.

Szybki podgląd strony
Jakość www.gorzysta.strefa.pl: 5/5, generowań: 22

wwwPreview v3.6 z sierpnia 2013: 93 opisów; 101 linków; 53 obrazków; 15 ważnych słów; 75673 znaków.
zakopane zdjŁcia:

Tabela:

  • Link: Wydarzenia100-lecie ZwiŁzku Podhalan w zakopanem:
    • Link: stulecie ZPGeologia tatr:
    • Link: StartWydarzenia:
    • Link: tatry
      • Link: Geologia tatrtatry wysokie:
    • Link: Sylwester
    • Link: tatry Zachodnieszlaki:
    • Link: tatry Wysokietatry Zachodnie:
    • Link: szlaki w zimieKasprowy Wierch na Skiturach:
    • Link: szlakiszlaki w zimie:
    • Link: Podhale
      • Link: HistoriaŁowiectwo w tatrach:
        • Link: Łowiectwo w tatrachporonin:
      • Link: skituryHistoria Podhala:
    • Link: biały dunajecBukowina tatrsrzaŁska:
    • Link: poroninBiaŁy Dunajec:
    • Link: Białka tatrzańskamurzasichle:
    • Link: Bukowina tatrzańskaBiaŁka tatrzaŁska:
    • Link: Małe CicheFauna tatr:
    • Link: murzasichleMaŁe Ciche:
  • Link: PtakitatrMotyle:
  • Link: Przyroda
    • Link: Fauna tatrSsaki tatr i Podhala:
      • Link: Ssaki tatrPtaki tatr i Podhala:
      • Link: Flora tatrRoŁliny tatr:
        • Link: RoślinyRoŁliny w Dolinie GŁsienicowej - zdjŁcia z tatr:
      • Link: MotyleFlora Tatr:
      • Link: GrzybyChmury nad Tatrami - tatry zdjŁcia - J.L.M. mosur:
      • Link: Rośliny dolina GąsienicowaGrzyby Tatr:
    • Link: Kultura
      • Link: Architektura Tatr i PodhalaKoŁcioŁy:
        • Link: KościołyPomniki :
      • Link: ChmuryArchitektura Tatr i Podhala:
    • Link: Cmentarze ZakopiańskieStare zdjŁcia z Zakopanego i Podhala:
    • Link: PomnikiCmentarze ZakopiaŁskie:
    • Link: NiedzicaRoŁliny ogrodowe:
  • Link: Stare zdjęciaNiedzica - zdjŁcia:
  • Link: DomoweRoŁliny Balkonowe:
  • Link: Nasze rośliny
    • Link: OgrodoweRoŁliny domowe:
    • Link: SłowacjaGiewont od Strony Kopy Kondrackiej:
  • Link: BalkonoweSŁowacja na weekend:
  • zachodniŁ podchodzŁcŁ pod WielkŁ KopŁ KrólowŁ

Historia Zakopanego rozpoczŁa siŁ w koŁcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydaŁ prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy którego powstaŁa osada. Przywilej ten nie zachowaŁ siŁ jednak do dnia dzisiejszego, stŁd nie ma pewnoŁci co jego autentycznoŁci (choŁ MichaŁ Korybut WiŁniowiecki zatwierdziŁ go w roku 1670). W tym okresie powstaŁy dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy oraz w widŁach Cichej Wody i Potoku MŁyniska.
.
Miejscowa ludnoŁŁ góralska, która osiadŁa na tych terenach wywodziŁa siŁ w wiŁkszoŁci z póŁnocnych stron MaŁopolski. W 1234 r. powstaŁa tu za sprawŁ zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru miŁdzy Gorcami a Tatrami, znajdujŁca siŁ w LudŁmierzu. DuŁy wpŁyw na uksztaŁtowanie siŁ miejscowej kultury miaŁy wŁdrówki woŁoskie z XIV i XV wieku. Pod tatry dotarŁa bowiem kultura i gospodarka woŁoska, w której najwiŁksze znaczenie miaŁo sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sŁsiedztwo z narodami sŁowackim i wŁgierskim wpŁynŁo takŁe na uksztaŁtowanie siŁ polskiej góralszczyzny, w której poŁŁczone zostaŁy liczne elementy, zarówno polskie jak i napŁywowe.

Link: Willa Koliba - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur: Zakopane zdjŁcia:

Historia Zakopanego

Historia Zakopanego

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunŁa polskie granice, przejmujŁc tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a takŁe ziemiŁ sŁdeckŁ i czorsztyŁskŁ, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagroŁenie dla Cesarstwa stanowiŁa wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, która umacniaŁa siŁ szczególnie na poŁudniowych terenach Polski.

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w których znajduje siŁ nazwa "Zakopane" pochodzŁ z poczŁtku XVII wieku. Nazwa miejscowoŁci pojawiŁa siŁ po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, póŁniej równieŁ w dokumencie sŁdowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla JŁdrzeja JarzŁbka z 1630.

W 1806 r. wŁaŁcicielem huty zostaŁ Jan Homolacs, pochodzŁcy że spolonizowanej, wŁgierskiej rodziny, przez lata osiadŁej na Morawach. NiedŁugo potem rzŁd austriacki, postanowiŁ sprywatyzowaŁ wiŁkszoŁŁ dóbr naleŁŁcych do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupiŁ od Cesarstwa posiadŁoŁci na Podhalu oraz w Tatrach, stajŁc siŁ wŁaŁcicielem dóbr, obejmujŁcych nie tylko Zakopane, lecz takŁe grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, BiaŁka, GroŁ, LeŁnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, DŁbno, Gronków itd.
W poŁowie XIX w. pod rzŁdami rodziny Homolacsów, zakopiaŁska huta staŁa siŁ najwiŁkszym zakŁadem metalurgicznym w caŁej Galicji.

W 1766 roku, w KuŁnicach, znajdujŁcych siŁ w poŁudniowej czŁci Zakopanego, rozpoczŁto budowŁ huty Łelaza. Znacznie wczeŁniej huta dziaŁaŁa w Dolinie KoŁcieliskiej. Od II poŁowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo staŁo siŁ dodatkowym ŁródŁem dochodu dla mieszkaŁców, dotŁd caŁkowicie uzaleŁnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjajŁcych terenach i w trudnej tatrzaŁskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarzŁdcŁ huty, kierujŁcym niŁ w imieniu wŁadzy paŁstwowej, byŁ ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejŁciu dawnych ziem królewskich przez AustriŁ, pozostaŁ doŁywotnio dzierŁawcŁ hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z caŁym Podhalem zostaŁo wŁŁczone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majŁtkiem paŁstwowym zarzŁdzali austriaccy urzŁdnicy. Eksploatacja kopalŁ rudy w Tatrach i kuŁnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziŁa w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, którzy napadli na KuŁnice, rabujŁc pieniŁdze i dokonujŁc wielu zniszczeŁ. Wtedy teŁ wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w KuŁnicach pojawiŁo siŁ nawet cesarskie wojsko. NapiŁcie zelŁaŁo z poczŁtkiem XIX wieku, gdy huta przeszŁa w prywatne rŁce i zaczŁa na znów dobrze prosperowaŁ.

Od poŁowy XIX wieku, Zakopane nabieraŁo coraz bardziej charakteru miejscowoŁci letniskowej, do której przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napŁywem ludnoŁci, rozpoczŁto wydawaŁ pierwsze ksiŁŁki, przewodniki traktujŁce o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona zostaŁa autonomiczna gmina, wybrano równieŁ pierwszego wójta, którym zostaŁ Jan GŁsienica-Staszeczek, wŁaŁciciel jednego z pierwszych hoteli zakopiaŁskich. W tym okresie w dobrach rodziny UznaŁskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostŁpne kŁpielisko, w którym wykorzystano tamtejsze ŁródŁa cieplicowe. Ok. 1870 roku powstaŁa w KuŁnicach pierwsza poczta, a przy ul. KoŁcieliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

RównoczeŁnie, stopniowo rozwijaŁa siŁ równieŁ póŁnocna czŁŁ Zakopanego. OkoŁo 1800 r. powstaŁa z fundacji PawŁa GŁsienicy pierwsza kaplica przy póŁniejszej ul. KoŁcieliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodŁ cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. WczeŁniej wschodnia czŁŁ wsi naleŁaŁa do parafii w poroninie, a zachodnia do ChochoŁowa. W 1847 r. wybudowano gŁównŁ czŁŁ drewnianego koŁcioŁa przy ul. KoŁcieliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem zostaŁ ksiŁdz Józef Stolarczyk, pochodzŁcy z Wysokiej koŁo Jordanowa. Wtedy teŁ proboszcz zaŁoŁyŁ szkóŁkŁ parafialnŁ, a okoŁo 1850 r. zaŁoŁyŁ przy koŁciele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juŁ od blisko póŁ wieku chowano zmarŁych. DziŁ znany jest jako Stary Cmentarz na PŁksowym Brzyzku.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa TatrzaŁskiego powstaŁa SzkoŁa PrzemysŁu Drzewnego, w 1881 – szkoŁa ludowa, w 1883 – szkoŁa koronkarska dla dziewczŁt, której inicjatorkŁ i sponsorkŁ byŁa najwiŁksza polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu TatrzaŁskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy oŁrodek kultury, w którym odbywaŁy siŁ zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. MieŁciŁa siŁ tam równieŁ pierwsza biblioteka i czytelnia.

W 1873 przybyŁ pod tatry dr Tytus ChaŁubiŁski, lekarz z Warszawy, który wkrótce zaczŁŁ kierowaŁ w te rejony swoich pacjentów, uwaŁajŁc, Łe miejscowy klimat dobrze wpŁywa na leczenie m.in. gruŁlicy. Z upŁywem lat dr ChaŁubiŁski zaangaŁowaŁ siŁ równieŁ w inne dziedziny Łycia spoŁecznego, stajŁc siŁ jednŁ z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

W roku 1889, w wyniku licytacji, wŁaŁcicielem dóbr zakopiaŁskich zostaŁ hr. WŁadysŁaw Zamoyski. Po jego przybyciu powstaŁa kolejna szkoŁa - SzkoŁa Pracy Domowej Kobiet, zaŁoŁona przez jego matkŁ. Placówka ta, znalazŁa swojŁ siedzibŁ w KuŁnicach. Sam hrabia aktywnie angaŁowaŁ siŁ w rozwój Zakopanego, przeznaczajŁc duŁe sumy pieniŁdzy na liczne inwestycje i sprawy spoŁeczne.

Przybywanie na leczenie lub wypoczynek w Zakopanem uŁatwiŁa otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez SuchŁ i ChabówkŁ, która znacznie skróciŁa czas trwania podróŁy w te oddalone od reszty Łwiata rejony.

WaŁnŁ datŁ w historii Zakopanego byŁ rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymaŁa status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. StanisŁaw Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyŁ na Giewoncie, jako upamiŁtnienie roku jubileuszowego, ogŁoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstaŁ ZwiŁzek Górali, pierwszy tego typu zwiŁzek o charakterze regionalnym, którego dziaŁalnoŁŁ kontynuuje dziŁ ZwiŁzek Podhalan.

Wraz że stopniowym wzrostem popularnoŁci nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywajŁcych tutaj pacjentów, ale takŁe ludzi kultury i sztuki, powstawaŁy kolejne instytucje i stowarzyszenia, m.in. Muzeum TatrzaŁskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkaŁ w Zakopanem StanisŁaw Witkiewicz, twórca sŁynnego "stylu zakopiaŁskiego", majŁcego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanŁa przy ul. KoŁcieliskiej w 1893 roku.

W grudniu 1910 r. wedŁug oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkaŁo 7928 osób. WzrastaŁa takŁe stale liczba osób przyjeŁdŁajŁcych tu nie tylko latem, ale i zimŁ. Zimowe sezony, poczŁtkowo wykorzystywane jedynie przez leczŁcych siŁ gruŁlików, z czasem zaczŁy byŁ zdominowane przez miŁoŁników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny Łwiatowej po raz pierwszy prasa nazwaŁa Zakopane „zimowŁ stolicŁ Polski”. W 1913 roku powstaŁo zakopiaŁskie harcerstwo, zaŁoŁone przez twórcŁ polskiego skautingu Andrzeja MaŁkowskiego, który wtedy osiadŁ pod Giewontem na staŁe i tu wŁaŁnie wziŁŁ Łlub z OlgŁ DrahonowskŁ.

PrzeŁom XIX i XX wieku byŁ przede wszystkim poczŁtkiem narciarstwa w Tatrach. PierwszŁ wycieczkŁ na nartach w tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz StanisŁaw Barabasz i kupiec Jan Fischer. OsobŁ majŁcŁ najwiŁkszy wpŁyw na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miaŁ gen. Mariusz Zaruski, dziŁki któremu powstaŁo TatrzaŁskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym że wspóŁtwórców TOPR-u byŁ takŁe kompozytor MieczysŁaw KarŁowicz, który zginŁŁ tragicznie w lawinie pod MaŁym KoŁcielcem.

JuŁ w II Rzeczpospolitej, spóŁka "Park Sportowy", powstaŁa z inicjatywy Karola StryjeŁskiego, doprowadziŁa do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 dziaŁaŁ w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem StanisŁawa Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijaŁ siŁ takŁe sport. Nie tylko narciarstwo, ale równieŁ hokej, piŁka noŁna, lub automobilizm. W 1929 roku, dziŁki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstaŁy na Równi Krupowej dwa stadiony, na których rozgrywane byŁy m.in. miŁdzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszŁa zakopiaŁska kompania strzelecka, którŁ wŁŁczono w skŁad I Brygady Legionów PiŁsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiaŁczycy w wiŁkszoŁci odwrócili siŁ od Legionów i zaczŁli popieraŁ koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstaŁa pod przewodem Stefana Łeromskiego Organizacja Narodowa, która wypowiedziaŁa posŁuszeŁstwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejŁli wŁadzŁ, a Organizacja Narodowa przeksztaŁciŁa siŁ w polskŁ RadŁ NarodowŁ z Łeromskim na czele i objŁa wŁadzŁ nad tzw. RzeczpospolitŁ ZakopiaŁskŁ. Po kilkunastu dniach, po uksztaŁtowaniu siŁ juŁ w MaŁopolsce wŁadz administracyjnych, rzŁdy nad Zakopanem objŁa Polska Komisja Likwidacyjna.

1 wrzeŁnia 1939 wojska niemieckie zajŁy Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z WacŁawem Krzeptowskim zŁoŁyŁa na Wawelu hoŁd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowaŁa niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, która ustaliŁa ostateczny ksztaŁt granicy miŁdzy ZSRR a GeneralnŁ GuberniŁ –przypieczŁtowujŁc tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. dziaŁaŁ zakopiaŁski obwód ZwiŁzku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijaŁa siŁ koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, którego przywódcy wspóŁdziaŁali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkŁ informacyjnŁ AK – pluton „Łuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane staŁo siŁ waŁnym punktem przerzutowym na WŁgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginŁŁ z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. WiŁkszoŁci przywódców Goralenvolku udaŁo siŁ jednak zbiec. Niemcy opuŁcili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajŁa miasto.

Prawa miejskie zostaŁy nadane Zakopanemu 18 paŁdziernika 1933 roku.
NajwiŁkszŁ inwestycjŁ sportowŁ staŁa siŁ wybudowana w ciŁgu póŁ roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstaŁa w 1938 roku na stoku GubaŁówki.
NajwiŁkszymi imprezami w miŁdzywojennym Zakopanem byŁy narciarskie mistrzostwa Łwiata FIS w 1929 i 1939.

PowstaŁy w nowej rzeczywistoŁci spoŁeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciŁgu kilku lat przejŁŁ kontrolŁ nad wiŁkszoŁciŁ dawnych prywatnych pensjonatów zakopiaŁskich. W 1962 roku odbyŁy siŁ w Zakopanem kolejne mistrzostwa Łwiata FIS. W tym samym roku, liczba goŁci przybyŁych pod tatry, po raz pierwszy przekroczyŁa milion osób. Od 1968 roku zaczŁŁ odbywaŁ siŁ popularny do dziŁ MiŁdzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowaŁy sesjŁ tzw. Miejskiej Rady Narodowej, której przewodniczŁcym zostaŁ komunista, Marian Turski-ŁŁczycki. Polska Partia Robotnicza usunŁa że stanowiska dra StanisŁawa Totwena, burmistrza desygnowanego przez rzŁd w Londynie i objŁa wŁadzŁ.
Po wojnie miasto doŁŁ szybko odzyskaŁo funkcjŁ oŁrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbyŁ siŁ juŁ na poczŁtku 1946 r. (wygraŁ go StanisŁaw Marusarz uzyskujŁc dŁugoŁŁ 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano teŁ pierwsze zawody memoriaŁowe, noszŁce imiŁ zamordowanych w czasie okupacji zakopiaŁskich sportowców BronisŁawa Czecha i Heleny Marusarzówny.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „SolidarnoŁŁ” Macieja Krokowskiego.

WczeŁniej, w 1957 r. reaktywowany zostaŁ ZwiŁzek Podhalan. Zakopane nadal przyciŁgaŁo równieŁ licznych twórców, czerpiŁcych inspiracje i siŁy z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali siŁ Tadeusz Brzozowski i WŁadysŁaw Hasior. Dawna SzkoŁa PrzemysŁu Drzewnego, jeszcze przed wojnŁ przeksztaŁcona w szkoŁŁ ŁredniŁ, po wojnie podzieliŁa siŁ na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, które niebawem otrzymaŁo imiŁ swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeŁbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku dziaŁaŁa PaŁstwowa SzkoŁa Muzyczna (od 1979 roku im. MieczysŁawa KarŁowicza). RozwijaŁo siŁ takŁe Muzeum TatrzaŁskie, otwierajŁc oddziaŁy w róŁnych czŁciach Zakopanego i Podhala. PowstaŁy muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), MakuszyŁskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany zostaŁ pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. StanisŁawa Ignacego Witkiewicza, który wkrótce zyskaŁ ogólnopolskŁ sŁawŁ.
Z biegiem lat, Zakopane straciŁo na znaczeniu jako miejscowoŁŁ uzdrowiskowa, stajŁc siŁ przede wszystkim oŁrodkiem wypoczynkowym. W poŁowie lat siedemdziesiŁtych zlikwidowano wiŁkszoŁŁ sanatoriów. WpŁyw na to miaŁa przede wszystkim postŁpujŁca urbanizacja miasta i coraz wiŁksza liczba przybywajŁcych tutaj turystów.

NajwiŁkszŁ imprezŁ sportowŁ ostatnich lat staŁy siŁ zawody Pucharu Łwiata w skokach narciarskich. OdbywajŁce siŁ w Zakopanem od wielu lat, juŁ w czasach StanisŁawa Marusarza, lub StanisŁawa Bobaka, najwiŁksze zainteresowanie zaczŁy wzbudzaŁ od poczŁtku XXI wieku za sprawŁ sukcesów Adama MaŁysza.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybyŁ Jan PaweŁ II, spŁdzajŁc wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. OdprawiŁ wtedy m.in. mszŁ Łw. pod skoczniŁ. Z okazji wizyty papieŁa ówczesne wŁadze miasta zmieniŁy herb Zakopanego - emblematy wywodzŁce siŁ z XIX-wiecznej pieczŁci gminnej zastŁpiono wizerunkiem krzyŁa na Giewoncie nad skrzyŁowanymi kluczami Łw. Piotra z herbu watykaŁskiego.

Na przeŁomie XX i XXI wieku liczba goŁci przyjeŁdŁajŁcych do Zakopanego spadŁa. PrzyczynŁ tego stanu rzeczy sŁ m. in. coraz lepiej prosperujŁce wsie, znajdujŁce siŁ dookoŁa Zakopanego, oferujŁce czŁsto np. lepszŁ bazŁ narciarskŁ. Mimo to, Zakopane wciŁŁ jest, wedŁug statystyk, najchŁtniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasŁugŁ jest niewŁtpliwie poŁoŁenie w najbliŁszym sŁsiedztwie Tatr.

Link: SzkoŁa Budowlana - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur: Willa Koliba - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur Link: KrupŁwki - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur: SzkoŁa Budowlana - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur Link: Dom przy ulicy KoŁcieliskiej - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur: KrupŁwki - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur Link: Dom przy ulicy KoŁcieliskiej - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy KoŁcieliskiejv Link: Dom przy ulicy KoŁcieliskiej - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy KoŁcieliskiej - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z Nosala na KuŁnice - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Dom przy ulicy KoŁcieliskiej - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane - KuŁnice

Zakopane - KuŁnice

"Nie znajŁc siŁ na urzŁdzeniu machin, nie mogŁ opisywaŁ szczegóŁowo tamtejszych fabryk, które naleŁŁ do znakomitszych w naszym kraju i których wyroby sŁ wysoko cenione" - wyznawaŁa w 1858 roku swoim czytelnikom, doŁwiadczona kilkukrotnym pobytem w Tatrach, Maria Steczkowska w swych Obrazkach. I rzeczywiŁcie. Mimo, Łe zakopiaŁskie KuŁnice - Huty Hamerskie - jak je wczeŁniej nazywano, wŁaŁnie przemysŁem sŁynŁy, to jednoczeŁnie byŁy miejscem udzielajŁcym goŁciny i centrum towarzyskim ówczesnego podnóŁa Tatr. ZwróciŁa wiŁc Steczkowska uwagŁ na to, co jŁ - kobietŁ i podróŁniczkŁ - najbardziej zajmowaŁo: "Prócz licznych zabudowaŁ fabrycznych stoi tutaj dwór wŁaŁciciela z niewielkim ogrodem, w którym piŁknie bije fontanna, kilkanaŁcie domków sŁuŁŁcych za mieszkanie urzŁdnikom górniczym, porzŁdny dom zajezdny."
Nie odwiedziŁ KuŁnic nie byŁo moŁna. Zanim nastaŁy lata ŁwietnoŁci, uczyniŁ to u schyŁki XVIII wieku Hacquet i kilka lat póŁniej Staszic. NastŁpnie, gdy w latach 30. XIX wieku stanŁŁ dwór i karczma, KuŁnice goŁciŁy znamienite postaci ówczesnej kultury i polityki. Ale teŁ zwykŁych Łmiertelników. Na przykŁad dla kuracjuszy Szczawnicy, znanego i cenionego kurortu, byŁy wraz z Morskim Okiem i i DolinŁ KoŁcieliskŁ celem specjalnie urzŁdzanych wycieczek. Gospodarze chŁtnie oprowadzali wycieczkowiczów po fabryce, w której moŁna byŁo nabyŁ jakŁŁ wyrabianŁ tu pamiŁtkŁ. Tak uczyniŁa niemal dwadzieŁcia lat przed SteczkowskŁ Łucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa: "... po obiedzie poszliŁmy razem oglŁdaŁ ŁelaznŁ fabrykŁ pana Homulacza, dziedzica caŁej tej cudnej czŁci Galicyi. KaŁdy z nas, dla pamiŁtki, nabyŁ jakŁŁ drobnostkŁ. Moja Łelazna charciczka, dotŁd na papierach biórka mego spoczywa, przyciska moje wprawdzie nie górnolotne, lecz czasem moŁe za dziwaczne marzenia". owe nie górnolotne marzenia to miŁdzy innymi Miasta, góry i doliny, powieŁŁ w kilku niewielkich tomikach, wydane w 1844 roku w Poznaniu, skŁd zaczerpniŁto ten cytat.
Zakopane i owszem, zauwaŁano - wszak jego poŁoŁona u stóp GubaŁówki kotlina byŁa "zasŁana kwiecistym ŁŁk kobiercem i zielonemi pól smugami" a i koŁcióŁ "schludny i starannie utrzymany" juŁ staŁ - ale gŁównŁ atrakcjŁ byŁa mroczna dolina "wŁród ciemnych lasów Łwierkowych", gdzie potok "szumem swoim Łagodzi ogŁuszajŁce Łomotanie mŁotów, warczenie kóŁ, brzŁk szyn i blach Łelaznych".
Podobnych wypisów z dziewiŁtnastowiecznej literatury i relacji prasowych znalazŁoby siŁ zapewne wiŁcej. Wszystkie one wskazujŁ na powolne ksztaŁtowanie siŁ nowej funkcji KuŁnic, swoistej bramy prowadzŁcej w tatry, majŁcej poza fabrykŁ i wŁasne atrakcje przyrodnicze, choŁby "ŁródŁo BiaŁego Dunajca", którego woda "kipi z takim pŁdem i hukiem, Łe w bliskoŁci wiatr siŁ czuŁ daje, a o kilka kroków zrozumieŁ siŁ niepodobna", lub polanŁ Kalatówki, gdzie "kilka szaŁasów rozrzuconych po niej dodaje malowniczego wdziŁku", ale przede wszystkim otwierajŁcej drogŁ w gŁŁb Tatr: na Giewont, HalŁ GŁsienicowŁ, Czerwone Wierchy.

WspóŁczesne Zakopane ksztaŁtowaŁo siŁ wokóŁ niezaleŁnych od siebie oŁrodków. Dno rozlegŁej, sŁonecznej kotliny zajŁa osada pasterska, z biegiem lat przeksztaŁcajŁca siŁ w rolniczo-hodowlanŁ wioskŁ; dolinŁ potoku Bystry - poŁoŁony o milŁ dalej zakŁad przemysŁowy z ksztaŁtujŁca siŁ wokóŁ niego infrastrukturŁ. O poczŁtkowej niezaleŁnoŁci tych dwóch miejsc Łwiadczy widoczny do dziŁ ukŁad komunikacyjny; droga prowadzŁca od Szaflar i Nowego Targu - wczeŁniej zapewne pasterski szlak - za poroninem, gdzieŁ w rejonie Ustupu opuszczaŁa dolinŁ potoku i wzgórzami podŁŁaŁa wprost ku przemysŁowym KuŁnicom.
Do Zakopanego docierano bŁdŁ szlakiem biegnŁcym dalej wzdŁuŁ Zakopianki, bŁdŁ wierchowŁ drogŁ przez ZŁb. KuŁnice z innym tatrzaŁskim oŁrodkiem przemysŁowym - Starymi KoŁcieliskami - ŁŁczyŁa biegnŁca u stóp Tatr i omijajŁca Zakopane "droga Łelazna" - dziŁ pod Reglami. MiŁdzy Zakopanem i KuŁnicami bez wŁtpienia biegŁy jakieŁ ŁcieŁki, ale dopiero w latach 20. XIX wieku pojawiŁa siŁ potrzeba poŁŁczenia tych dwóch miejsc drogŁ wozowŁ.
Przemiany dziejowe przewartoŁciowaŁy znaczenie obu miejsc. OŁrodek zakopiaŁski rozrósŁ siŁ i uzyskaŁ prawa miejskie, kuŁnicki upadŁ i staŁ siŁ odlegŁŁ, peryferyjnŁ dzielnicŁ Zakopanego. DziŁ wydaje siŁ zapomniany i zaniedbany. Ale to tam wŁaŁnie znajduje siŁ prawdziwa zakopiaŁska "starówka" z zabytkami. To wŁaŁnie KuŁnice Homolacsów i Zamoyskich byŁy podwalinami rozwoju kulturalnego i spoŁecznego Zakopanego

Gdy wiŁc pod koniec XIX wieku KuŁnice straciŁy na przemysŁowym znaczeniu, gdy spŁonŁŁ kuŁnicki dwór, wŁaŁnie turystyczne walory Doliny Bystrej stanowiŁy racjŁ ich dalszej egzystencji. Tu, w tej dolinie ciemnej i ponurej, rodziŁa siŁ lecznicza przyszŁoŁŁ Zakopanego - uzdrowiska i kurortu. Tu byŁo "komunalne zaplecze" rozwijajŁcego siŁ w kotlinie miasta. W 1905 roku z KuŁnic do zakopiaŁskich wodociŁgów popŁynŁa woda, a nieco póŁniej prŁd, uzyskiwany z siŁy, która niegdyŁ napŁdzaŁa hutnicze mŁoty. Próbowano teŁ kuŁnicki przemysŁ reaktywowaŁ. U wylotu doliny zaczŁto wydobywaŁ kamieŁ, byŁy teŁ próby eksploatacji granitowych gŁazów zniesionych z gór przez lodowiec i pŁynŁce zeŁ wody. KuŁnice staŁy siŁ ulubionym miejscem spacerów, terenem narciarskim, a nawet miejscem, gdzie próbowano uprawiaŁ sport bobslejowy. Bardziej i mniej znaczŁcych epizodów z Łycia KuŁnic pewnie moŁna by wymieniaŁ duŁo. PrzeŁomowym byŁ rok 1936 i budowa kolejki linowej na Kasprowy wierch. WŁaŁnie wokóŁ tego "oŁrodka przemysŁu turystycznego" toczy siŁ dzisiejsze Łycie KuŁnic.

DŁugoŁŁ 5,4 km i powierzchnia ok. 5,7 km². Jest najmniejszŁ z walnych dolin tatrzaŁskich i jedynŁ, która w caŁoŁci zostaŁa wyŁŁobiona w skaŁach osadowych. dolina opiera siŁ o gŁównŁ graŁ Czerwonych Wierchów. że wschodu zamkniŁta jest reglami Łysanek (1445 m n.p.m.) oraz masywem MaŁego Giewontu (1728 m n.p.m.) i SiodŁowej Turni (1647 m n.p.m.) Od strony zachodniej ograniczona jest SkoruŁniakiem.
Dolna, póŁnocna czŁŁ doliny nie zostaŁa przeksztaŁcona przez lodowiec i ma postaŁ gŁŁbokiego wciosu o przekroju V-ksztaŁtnym. Jej dnem spŁywa MaŁoŁŁcki Potok. CzŁŁ Łrodkowa i górna zaŁ charakteryzujŁ siŁ profilem U-ksztaŁtnym, wŁaŁciwym dla dolin polodowcowych. Ma dobrze wyksztaŁcony trzypiŁtrowy system kotŁów lodowcowych. NajwyŁsze piŁtra tych kotŁów to WyŁnia Łwistówka MaŁoŁŁcka i NiŁnia Łwistówka MaŁoŁŁcka pomiŁdzy Łcianami Wielkiej Turni i Mnichowych Turni nazywanych Dziadkiem i BabkŁ). W Łrodkowej i górnej czŁci doliny brak spŁywu powierzchniowego, co powoduje, Łe panuje tutaj cisza. W rejonie górnego zamkniŁcia doliny znajduje siŁ najgŁŁbsza i najdŁuŁsza jaskinia Polski Ł Jaskinia Wielka ŁnieŁna.
CentralnŁ czŁciŁ Doliny MaŁej ŁŁki jest Wielka Polana MaŁoŁŁcka, przez którŁ przebiegajŁ szlaki turystyczne. Wielka, Łwietlista polana, zamkniŁta od poŁudnia ŁaŁcuchem gór, z imponujŁcym urwiskiem Wielkiej Turni, jest zwykle miejscem dŁuŁszego postoju turystów. PowstaŁa ona na miejscu istniejŁcego tu niegdyŁ jeziora polodowcowego, które wypeŁniŁo zagŁŁbienie spowodowane przez morenŁ czoŁowŁ. Jezioro z czasem zostaŁo zasypane przez stoŁki napŁywowe. MiŁŁszoŁŁ osadów dennych jest oceniana na 65 m. PóŁnocnŁ czŁŁ doliny pokrywajŁ lasy dolnoreglowe, Łrodkowa czŁŁ jest poroŁniŁta Łwierkami oraz ŁŁkami Ł jest to roŁlinnoŁŁ regla górnego. PoŁudniowa czŁŁ doliny poroŁniŁta jest przewaŁnie kosodrzewinŁ. W dolinie znajduje siŁ najliczniejsze w polskich Tatrach stanowisko bardzo u nas rzadkiego gatunku roŁliny górskiej Ł zarzyczki górskiej.
Dawniej dolina byŁa jednym z terenów pasterskich w Tatrach, wchodziŁa w skŁad Hali MaŁa ŁŁka. Gleba jest tutaj Łyzna, jak na warunki tatrzaŁskie, a trawa bujna. StaŁy na niej niegdyŁ szaŁasy. Po zniesieniu wypasu nastŁpuje stopniowe zarastanie kosodrzewinŁ i lasem wielu bezleŁnych przedtem obszarów doliny. Jeszcze tylko Wielka Polana zachowuje swój bezleŁny charakter, ale i ona zmniejsza stopniowo swojŁ powierzchniŁ, opanowywana przez Łwierki posuwajŁce siŁ od krawŁdzi lasu.

Link: widok z Nosala na KuŁnice - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: widok z Nosala na KuŁnice - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kolejka KuŁnice Kasprowy Wierch - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: widok z Nosala na KuŁnice - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: GŁralska ChaŁupa pod KuŁnicami - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Kolejka KuŁnice Kasprowy Wierch - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z ZŁbu na Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: GŁralska ChaŁupa pod KuŁnicami - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z ZŁbu na Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: widok z ZŁbu na Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z ZŁbu na Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Rondo KuŁnice
Zakopane Rondo KuŁnice
Link: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krokusy Dolina MaŁej ŁŁki - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo KuŁnice Zakopane - tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: KrupŁwki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Krupówki

Zakopane Krupówki

WycieczkŁ na ŁwinicŁ rozpoczŁŁem w KuŁnicach. Do Doliny GŁsienicowej doszedŁem przez BoczaŁ. Po drodze (Skupniów UpŁaz) niezŁy widok na Podhale spowite porannymi mgŁami. Natomiast po wejŁciu na PrzeŁŁcz miedzy Kopami otworzyŁa siŁ przede mnŁ panorama Orlej Perci. W porannym sŁoŁcu widok jest naprawdŁ super. Teraz krótkie zejŁcie i znalazŁem siŁ przy schronisku. Po chwili odpoczynku przy MurowaŁcu ruszyŁem niebieskim szlakiem w stronŁ Czarnego Stawu GŁsienicowego. Po obejŁciu Czarnego Stawu czekaŁo mnie podejŁcie na Zawrat. Odcinek do ZmarzŁego Stawu jest Łatwy - do pokonania tylko maŁa rynienka. KawaŁek dalej odchodzŁ szlaki na KoziŁ PrzeŁŁcz, Zadni Granat i Łleb KulczyŁskiego. ją zaŁ nadal niebieskim szlakiem doszedŁem do ZmarzŁego Stawu. Od stawu fragment Łatwego podejŁcia i po chwili doszedŁem do pierwszych ŁaŁcuchów (w tym miejscu zwykle zatory). ZaŁoŁyŁem rŁkawiczki i ruszyŁem dalej. ŁaŁcuchów jest kilka ale ten odcinek nie jest specjalnie trudny. Nie ma teŁ wielkich przepaŁci. Przed samŁ przeŁŁczŁ ŁaŁcuchy siŁ koŁczŁ i dalej wchodzi siŁ juŁ ŁatwŁ ŁcieŁkŁ. Z Zawratu jest Ładny widok na DolinŁ PiŁciu Stawów i Tatry Wysokie m.in. rysy, WysokŁ i Gerlach. Po chwili spŁdzonej na przeŁŁczy ruszyŁem czerwonym szlakiem w stronŁ Łwinicy. Najpierw szlak obniŁa siŁ trochŁ a nastŁpnie zboczami Niebieskiej i GŁsienicowej Turni pnie siŁ w górŁ pod szczyt Łwinicy (miejscami ŁaŁcuchy ale niezbyt trudne). Pod samym wierzchoŁkiem szlak siŁ rozgaŁŁzia. MoŁna wejŁŁ na górŁ lub ominŁŁ szczyt i iŁŁ dalej w stronŁ Łwinickiej PrzeŁŁczy. Przed ŁaŁcuchem prowadzŁcym na wierzchoŁek tworzŁ siŁ zwykle zatory. Ale to juŁ ostatnia trudnoŁŁ i po chwili osiŁgnŁŁem szczyt Łwinicy. Na górze przewaŁnie duŁo ludzi. Widok praktycznie na wszystkie strony: Tatry Wysokie, Zachodnie, Zakopane. ZejŁcie przy pomocy tego samego ŁaŁcucha co wejŁcie. Dalej trzeba zwróciŁ uwagŁ Łeby wejŁŁ na wŁaŁciwy szlak by nie wróciŁ przypadkiem na Zawrat i moŁna schodziŁ na ŁwinickŁ PrzeŁŁcz (zejŁcie miejscami przy pomocy ŁaŁcuchów ale bez wiŁkszych trudnoŁci). Z przeŁŁczy ruszyŁem czarnym szlakiem do Doliny GŁsienicowej (wejŁcie z przeŁŁczy na czarny szlak jest sŁabo oznakowane, namalowany znak na skale jest od strony Łwinicy niewidoczny). Sam szlak jest miejscami zniszczony oraz że wzglŁdu na pŁynŁce nim strumyczki Łliski. W dóŁ widok na Czerwone Stawki. szlak dalej prowadzi obok Zielonego Stawu. i doŁŁcza do szlaku ŁóŁtego prowadzŁcego do MurowaŁca. PoszedŁem kawaŁek tŁ drogŁ i przy rozwidleniu skrŁciŁem w lewo na ŁcieŁkŁ omijajŁcŁ schronisko. ŁcieŁka tą prowadzi obok Betlejemki i kawaŁek dalej doŁŁcza do szlaku na PrzeŁŁcz miŁdzy Kopami. Teraz tylko zejŁcie przez DolinŁ JaworzynkŁ i znalazŁem siŁ znowu w KuŁnicach.
Wycieczka przez Zawrat na ŁwinicŁ jest bardzo interesujŁca. Po drodze moŁna podziwiaŁ wspaniaŁe widoki. Jest moŁe trochŁ mŁczŁca, zwŁaszcza przy podejŁciu na Zawrat ale mijane po drodze fragmenty z ŁaŁcuchami nie okazaŁy siŁ specjalnie trudne. Trasa warta polecenia.

Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: KrupŁwki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Nosal

Nosal

Gdy wchodzi siŁ na KrzyŁne (2112 m) po raz pierwszy, dobrze jest to zrobiŁ od strony Doliny GŁsienicowej, poniewaŁ po osiŁgniŁciu przeŁŁczy zaskakuje niesamowity widok wschodniej czŁci Tatr i Doliny PiŁciu Stawów. Przy podejŁciu od drugiej strony nie ma juŁ tego elementu zaskoczenia. RozpoczŁŁem wiŁc swojŁ wycieczkŁ w KuŁnicach. Na poczŁtek doszedŁem szlakiem przez BoczaŁ do MurowaŁca. NastŁpnie kawaŁek w dóŁ drogŁ dojazdowŁ do schroniska, aŁ wreszcie skrŁciŁem w prawo na ŁóŁty szlak. Po przekroczeniu Czarnego Potoku chwilŁ szedŁem Lasem GŁsienicowym, a póŁniej ŁcieŁkŁ wŁród kosodrzewiny skŁd mogŁem zobaczyŁ KoŁcielec. NastŁpnie czekaŁo mnie podejŁcie zboczem ŁóŁtej Turni, przekroczenie wodospadu na ŁóŁtym Potoku i po wejŁciu na Zadni UpŁaz rozpostarŁa siŁ przede mnŁ panorama Doliny PaŁszczycy i Orlej Perci. Teraz zszedŁem do Czerwonego Stawu i po obejŁciu go i przejŁciu obok Wielkiej Kopki doszedŁem pod PrzeŁŁcz KrzyŁne. Samo podejŁcie nie jest trudne ( z wyjŁtkiem przejŁcia przez skaŁŁ przyklejonŁ do zbocza Wksmundzkiego Wierchu, gdzie trzeba trochŁ siŁ powspinaŁ przy uŁyciu rŁk i uwaŁaŁ, aby nie zmyliŁ szlaku ). Jest jednak bardzo mŁczŁce. Po wejŁciu na górŁ wszystko rekompensuje wspaniaŁy widok. PrzeŁŁcz KrzyŁne to Łwietny punkt widokowy oraz dobre miejsce na zjedzenie Łniadania i na odpoczynek po mŁczŁcym podejŁciu. W prawo prowadzi szlak na OrlŁ PerŁ ją zaŁ ŁóŁtym szlakiem zszedŁem do Doliny PiŁciu Stawów. Z poczŁtku zejŁcie jest bardzo strome, potem idzie siŁ jednak juŁ bardziej komfortowo. szlak koŁczy siŁ w dolinie niedaleko Siklawy. Po chwili odpoczynku przy schronisku w Dolinie PiŁciu Stawów ruszyŁem szlakiem przy wodospadzie w dóŁ Doliny Roztoki. Sam szlak jest dosyŁ wygodny, choŁ sŁ miejsca gdzie jest trochŁ Łlisko że wzglŁdu na pŁynŁce nim strumyczki. Po nie dŁugiej wŁdrówce DolinŁ Roztoki doszedŁem w koŁcu do Wodogrzmotów Mickiewicza i dalej asfaltowŁ drogŁ z Morskiego Oka do Palenicy BiaŁczaŁskiej. Tu zostaŁo mi tylko znalezienia busa, który jedzie drogŁ koŁo Nosala, poniewaŁ tam miaŁem kwaterŁ (busy jeŁdŁŁ takŁe przez BukowinŁ TatrzaŁskŁ). I za opŁatŁ w wysokoŁci 5 zŁ. znalazŁem siŁ znowu w Zakopanym.
Wyprawa na KrzyŁne jest dŁuga i mŁczŁca ale naprawdŁ warto jŁ odbyŁ. Niesamowite widoki zrekompensujŁ na pewno trudy wycieczki.

Link: WyciŁg narciarski Nosal - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: WyciŁg narciarski Nosal - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: WyciŁg narciarski Nosal - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Nosal Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: WyciŁg narciarski Nosal - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Nosal Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: WyciŁg narciarski Nosal - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: WyciŁg narciarski Nosal - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Kasprowy Wierch przez BoczaŁ i HalŁ GŁsienicowŁ
Kasprowy Wierch przez BoczaŁ i HalŁ GŁsienicowŁ

PoczŁtek wycieczki na rysy w Palenicy BiaŁczaŁskiej. NastŁpnie czekaŁa mnie prawie 2 godzinna wŁdrówka asfaltowŁ drogŁ do schroniska przy Morskim Oku. Po miniŁciu pierwszego zakrŁtu wyŁania siŁ widok na DolinŁ BiaŁej Wody i Gerlach. Dalej droga niezbyt ciekawa. ChociaŁ gdy wszedŁem na kamienny skrót przecinajŁcy kilka asfaltowych zakrŁtów mogŁem zobaczyŁ z bliska wcinajŁcŁ liŁcie sarnŁ. Dopiero od WŁosienicy otwiera siŁ Ładny widok na Mnicha, MiŁguszowieckie Szczyty i rysy. Teraz jeszcze kawaŁek i znalazŁem siŁ przy schronisku nad Morskim Okiem. ZszedŁem na dóŁ do stawu i ruszyŁem czerwonym szlakiem do Czarnego Stawu pod Rysami. Kilkunasto minutowe podejŁcie i znalazŁem siŁ nad Czarnym Stawem. CzekaŁa mnie teraz prawie 3 godzinna wspinaczka na rysy (róŁnica wysokoŁci ok. 900 m). Po ominiŁciu stawu zaczŁo siŁ podejŁcie. Z lewej strony zlodowaciaŁy Łnieg w którym utworzyŁa siŁ pieczara (lepiej tam nie wchodziŁ poniewaŁ kiedyŁ zwaliŁa siŁ kilku turystom na gŁowŁ). Dalej szlak prowadzi pod BulŁ pod Rysami. Gdy tam doszedŁem otworzyŁ siŁ przede mnŁ widok na Morskie Oko i Czarny Staw. NastŁpnie KocioŁ pod Rysami i dalej to juŁ tylko wspinaczka grzŁdŁ z duŁŁ iloŁciŁ ŁaŁcuchów (niezbyt trudne). Po prawej stronie wspinaczce towarzyszy Łleb wypeŁniony Łniegiem - rysa. Przed samym wierzchoŁkiem trochŁ trudny fragment ubezpieczony ŁaŁcuchem ( w dole Łleb - rysa i naprawdŁ duŁa przepaŁŁ). Po pokonaniu tej kilkumetrowej póŁki przechodzi siŁ na wschodniŁ stronŁ grani. Tutaj teŁ jest spora przepaŁŁ a miejsce to jest ubezpieczone klamrŁ i ŁaŁcuchem. W tych miejscach trzeba naprawdŁ uwaŁaŁ. Dalej jeszcze trochŁ ŁaŁcuchów i juŁ sam szczyt. Z wierzchoŁka wspaniaŁy widok na trzy doliny: MiŁguszowieckŁ, Rybiego Potoku i BiaŁej Wody oraz na najwyŁsze szczyty Tatr ( Gerlach, Wysoka, Lodowy Szczyt ), a takŁe na Tatry Zachodnie. rysy w zasadzie podzielone sŁ na trzy wierzchoŁki. Przez ten niŁszy o wysokoŁci 2499 m przechodzi granica paŁstwowa. Drugi o wysokoŁci 2503 m oraz trzeci, najniŁszy znajdujŁ siŁ juŁ w caŁoŁci po stronie sŁowackiej. ją na Rysach byŁem okoŁo godziny 13. ChoŁ dzieŁ zapowiadaŁ siŁ sŁoneczny wierzchoŁek pokrywaŁy chmury. Niestety widoków miaŁem nie wiele. A jeszcze godzinŁ wczeŁniej nie byŁo chmur. WycieczkŁ z Palenicy BiaŁczaŁskiej zaczŁŁem o godzinie 8 rano. Jak siŁ okazaŁo niestety trochŁ za póŁno. Dojazd z Zakopanego i dojŁcie do Morskiego Oka zajŁo mi za duŁo czasu. Najlepiej chyba jednak wycieczkŁ na rysy poprzedziŁ noclegiem w schronisku. Na szczycie oczywiŁcie byŁo duŁo ludzi. ZejŁcie tŁ samŁ drogŁ, chyba, Łe ktoŁ chce zejŁŁ na stronŁ sŁowackŁ. Znowu niebezpieczny trawersik nad przepaŁciŁ i dalej schodzenie przy pomocy ŁaŁcuchów. Od KotŁa pod Rysami zejŁcie juŁ w miarŁ wygodnym szlakiem. PozostaŁo mi wiŁc juŁ tylko dojŁcie do Czarnego Stawu, nastŁpnie Morskiego Oka i dalej asfaltowŁ drogŁ do Palenicy BiaŁczaŁskiej.
WycieczkŁ na rysy polecam tylko w pogodne dni. NaleŁy wyruszyŁ wczeŁnie rano poniewaŁ po poŁudniu zwiŁksza siŁ zachmurzenie i że szczytu niewiele siŁ zobaczy. Jest to trasa raczej dla ludzi majŁcych dobra kondycjŁ, umiejŁcych posŁugiwaŁ siŁ ŁaŁcuchami i nie wraŁliwych na przepaŁcie. Samo wspinanie przy pomocy ŁaŁcuchów nie jest specjalnie trudne, ale prawie kilometrowe podejŁcie jest naprawdŁ mŁczŁce. Widoki sŁ super, oczywiŁcie pod warunkiem, Łe nie ma chmur.

Link: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Szlak przez BoczaŁ do Doliny GŁsienicowej - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Dolina GŁsienicowa - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Szlak przez BoczaŁ do Doliny GŁsienicowej - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Schronisko Dolina GŁsienicowa - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Dolina GŁsienicowa - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kolej krzeseŁkowa z Doliny GŁsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Schronisko Dolina GŁsienicowa - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Kolej krzeseŁkowa z Doliny GŁsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Widok na Tatry z AntaŁówki
Widok na Tatry z AntaŁówki

PoczŁtek wycieczki na parkingu przed Trzema Studniczkami. Z parkingu ruszamy kawaŁek w dóŁ, by za mostkiem skrŁciŁ w prawo na zielony szlak prowadzŁcy w górŁ po maŁych schodkach z kamieni i korzeni. Szlak prowadzi lasem i za chwilŁ zamienia siŁ w szerokŁ drogŁ, by po chwili znowu odbiŁ w prawo, na wŁskŁ ŁcieŁkŁ, która wije siŁ doŁŁ mozolnymi zakosami w górŁ. Po drodze mijamy dróŁkŁ prowadzŁcŁ do zrekonstruowanego bunkra partyzanckiego. Powoli wraz z wysokoŁciŁ las zaczyna siŁ przerzedzaŁ, by za jakiŁ czas zamieniŁ siŁ juŁ zupeŁnie w gŁstŁ kosówkŁ. Teraz juŁ wŁród kosówki szlak nadal pnie siŁ w górŁ duŁymi zakosami. Gdy kosówki siŁ koŁczŁ dochodzimy juŁ do zboczy Krywania. Skalno-trawiastŁ juŁ w tej chwili ŁcieŁkŁ trawersujemy zbocze i przekraczamy Wielki Łleb KrywaŁski. Teraz tylko maŁe podejŁcie po skaŁach i dochodzimy do miejsca gdzie nasza droga ŁŁczy siŁ z niebieskim szlakiem. NastŁpnie juŁ za niebieskimi znakami idziemy w górŁ po kamiennych schodach w kierunku MaŁego Krywania. Jest juŁ troszeczkŁ trudniej, bo miejscami trzeba sobie pomagaŁ rŁkami. Po wejŁciu na graŁ otwiera nam siŁ piŁkny widok na Tatry Wysokie. Teraz zostaje nam juŁ tylko obniŁenie siŁ kawaŁek na Daxnerovo sedlo i wejŁcie na sam szczyt Krywania skalnŁ, obsypujŁca siŁ miejscami ŁcieŁkŁ. Szlak prowadzi graniŁ lub po jej lewej stronie. Pod koniec jest kilka fragmentów gdzie trzeba sobie trochŁ pomóc rekami. Nie jest jednak specjalnie trudno i ekspozycji w tym miejscu teŁ nie ma. KoŁcowy odcinek wprowadzajŁcy na szczyt to juŁ kamienna ŁcieŁka. Na wierzchoŁku stoi dwuramienny krzyŁ. Miejsca wkoŁo jest sporo wiŁc warto siŁ tam na chwilŁ zatrzymaŁ. ZwŁaszcza, Łe widoki sŁ bardzo ciekawe. lub w stronŁ zachodniŁ. Na Tatry Wysokie. lub w kierunku Orlej Perci.
ZejŁcie tŁ samŁ drogŁ do parkingu przy Trzech Studniczkach. MoŁna dla odmiany wybraŁ takŁe zejŁcie niebieskim szlakiem do Jamskiego Stawu i dalej MagistralŁ do Trzech Studniczek.
Wycieczka na KrywaŁ jest warta polecenia przede wszystkim że wzglŁdu na piŁkne widoki że szczytu. TrudnoŁci na szlaku nie ma duŁych. Jest tylko kilka miejsc gdzie trzeba sobie pomóc rŁkami. Jako, Łe KrywaŁ to narodowa góra SŁowaków nie naleŁy siŁ tam wybieraŁ w okolicach 15 sierpnia. Odbywa siŁ wtedy Národný výstup na Krivᣠi tŁok na szlaku jest wtedy pewny.

Link: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z AntaŁŁwki SkoczniŁ NarciarskŁ - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z AntaŁŁwki - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z AntaŁŁwki SkoczniŁ NarciarskŁ - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Nosalowa PrzeŁŁcz: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Dolina Olczyska
Dolina Olczyska

Od Doliny Bystrej z zachodu oddziela jŁ Nosal, od poŁudnia od Doliny Suchej Wody GŁsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu odchodzŁca od niego wypukŁoŁŁ ciŁgnŁca siŁ do PrzysŁopu Olczyskiego, a dalej Wielki i MaŁy Kopieniec. W górnej, poŁudniowej czŁci grzbiet Suchego Wierchu dzieli jŁ na dwie odnogi:

Dolina Olczyska - tatrzaŁska dolina odchodzŁca od szczytu Kopy Magury (1704 n.p.m.), majŁca wylot w Jaszczurówce.

  • Link: JanDOr
  • Czas przejŁcia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min

Nazwa doliny wywodzi siŁ od Olczy – przysióŁka Zakopanego. Dolina zajmuje powierzchniŁ okoŁo 4,5 km². Zbudowana jest że skaŁ osadowych (wapienie i dolomity), wystŁpujŁce na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostaŁy przerzucone z pomocŁ lodowca z sŁsiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podŁoŁe powoduje, Łe wiŁksza czŁŁ doliny jest sucha – woda pŁynie podziemnymi przepŁywami nie mogŁc siŁ przebiŁ przez nieprzepuszczalne wody warstwy skalne. WypŁywa dopiero w duŁej iloŁci w Wywierzysku Olczyskim, którym wypŁywajŁ m.in. wody ginŁce pod ziemiŁ w Dolinie PaŁszczycy. Jest to najwiŁksze wywierzysko w polskich Tatrach. WypŁywajŁca z niego woda zasila Potok Olczyski z ujŁciem wody dla Zakopanego. TPN zgodziŁ siŁ na pobranie czŁci wód potoku, ujŁcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. WzdŁuŁ potoku i w spadajŁcych do niego Łlebach roŁnie olcha szara, a wiosnŁ zakwita knieŁ bŁotna górska. Na zboczach MaŁego KopieŁca znajduje siŁ jedno z najwiŁkszych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo bardzo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj wystŁpowanie takich rzadkich w Polsce roŁlin, jak tojad Kotuli . Dawniej (ok. 1840), obficie wystŁpowaŁy w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominujŁ jak w caŁych Tatrach lasy Łwierkowe.

DoŁŁ wŁski, zalesiony wylot doliny znajduje siŁ w pobliŁu Jaszczurówki na wysokoŁci ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej czŁci doliny na zboczach Nosala znajduje siŁ pas skaŁ zwany Piórem.

Dawniej u wylotu doliny w Jaszczurówce istniaŁ niewielki basen, dziŁki naturalnym cieplicom o temperaturze ok. 20,5 °C, odkrytym w 1839 r. Pierwszy basen wybudowaŁ w Jaszczurówce w latach 1861–62 Adam UznaŁski, kolejne dwa powstaŁy do 1891 r. W 1883 r. korzystaŁ z nich Henryk Sienkiewicz. Temperatura cieplic spadŁa do ok. 18,5 °C w 1957 r. po dziaŁaniach wiertniczych, które doprowadziŁy do poŁŁczenia ŁródeŁ termalnych z wodami Potoku Olczyskiego. DziŁ kŁpieliska sŁ zamkniŁte, a ich tereny zostaŁy wykupione od miasta przez TatrzaŁski Park Narodowy, który utworzyŁ na ich terenie oŁrodek edukacyjny.

Dolina byŁa wypasana, wchodziŁa w skŁad dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. W dolinie znajdujŁ siŁ trzy polany: Polana Królowa (pod Królowym Grzbietem), Polana Olczyska (w Łrodkowej czŁci) i Polana Brylówka (pod Nosalem). Na Polanie Olczyskiej zachowaŁy siŁ zabytkowe szaŁasy.

Zielony dnem doliny, wzdŁuŁ Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Szlaki turystyczne

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbiŁ siŁ helikopter z ratownikami TOPR, w wyniku czego zginŁy 4 osoby.

  • wschodniŁ, która pod Królowym Grzbietem zakrŁca w poŁudniowo-zachodnim kierunku i przez KrólowŁ RówieŁ dochodzi do Kopy Magury
  • Czas przejŁcia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min
ŁóŁty z Olczyska na Link: NosalowŁ PrzeŁŁczHawraŁ, MuraŁ - Widok z Murzasichla - murzasichle zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: . Czas przejŁcia: 30 min, ↓ 25 min Link: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: HawraŁ, MuraŁ - Widok z Murzasichla - murzasichle zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - zdjŁcia z Tatr: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Droga do Olczy - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Droga do Olczy - ul. Oswalda Balzera - ul. KarŁowicza Zakopane
Historia Zakopanego

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w których znajduje siŁ nazwa "Zakopane" pochodzŁ z poczŁtku XVII wieku. Nazwa miejscowoŁci pojawiŁa siŁ po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, póŁniej równieŁ w dokumencie sŁdowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla JŁdrzeja JarzŁbka z 1630.

Historia Zakopanego rozpoczŁa siŁ w koŁcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydaŁ prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy którego powstaŁa osada. Przywilej ten nie zachowaŁ siŁ jednak do dnia dzisiejszego, stŁd nie ma pewnoŁci co jego autentycznoŁci (choŁ MichaŁ Korybut WiŁniowiecki zatwierdziŁ go w roku 1670). W tym okresie powstaŁy dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy oraz w widŁach Cichej Wody i Potoku MŁyniska.
.
Miejscowa ludnoŁŁ góralska, która osiadŁa na tych terenach wywodziŁa siŁ w wiŁkszoŁci z póŁnocnych stron MaŁopolski. W 1234 r. powstaŁa tu za sprawŁ zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru miŁdzy Gorcami a Tatrami, znajdujŁca siŁ w LudŁmierzu. DuŁy wpŁyw na uksztaŁtowanie siŁ miejscowej kultury miaŁy wŁdrówki woŁoskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotarŁa bowiem kultura i gospodarka woŁoska, w której najwiŁksze znaczenie miaŁo sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sŁsiedztwo z narodami sŁowackim i wŁgierskim wpŁynŁo takŁe na uksztaŁtowanie siŁ polskiej góralszczyzny, w której poŁŁczone zostaŁy liczne elementy, zarówno polskie jak i napŁywowe.

W 1766 roku, w KuŁnicach, znajdujŁcych siŁ w poŁudniowej czŁci Zakopanego, rozpoczŁto budowŁ huty Łelaza. Znacznie wczeŁniej huta dziaŁaŁa w Dolinie KoŁcieliskiej. Od II poŁowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo staŁo siŁ dodatkowym ŁródŁem dochodu dla mieszkaŁców, dotŁd caŁkowicie uzaleŁnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjajŁcych terenach i w trudnej tatrzaŁskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarzŁdcŁ huty, kierujŁcym niŁ w imieniu wŁadzy paŁstwowej, byŁ ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejŁciu dawnych ziem królewskich przez AustriŁ, pozostaŁ doŁywotnio dzierŁawcŁ hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z caŁym Podhalem zostaŁo wŁŁczone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majŁtkiem paŁstwowym zarzŁdzali austriaccy urzŁdnicy. Eksploatacja kopalŁ rudy w Tatrach i kuŁnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziŁa w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, którzy napadli na KuŁnice, rabujŁc pieniŁdze i dokonujŁc wielu zniszczeŁ. Wtedy teŁ wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w KuŁnicach pojawiŁo siŁ nawet cesarskie wojsko. NapiŁcie zelŁaŁo z poczŁtkiem XIX wieku, gdy huta przeszŁa w prywatne rŁce i zaczŁa na znów dobrze prosperowaŁ.

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunŁa polskie granice, przejmujŁc tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a takŁe ziemiŁ sŁdeckŁ i czorsztyŁskŁ, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagroŁenie dla Cesarstwa stanowiŁa wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, która umacniaŁa siŁ szczególnie na poŁudniowych terenach Polski.

RównoczeŁnie, stopniowo rozwijaŁa siŁ równieŁ póŁnocna czŁŁ Zakopanego. OkoŁo 1800 r. powstaŁa z fundacji PawŁa GŁsienicy pierwsza kaplica przy póŁniejszej ul. KoŁcieliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodŁ cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. WczeŁniej wschodnia czŁŁ wsi naleŁaŁa do parafii w poroninie, a zachodnia do ChochoŁowa. W 1847 r. wybudowano gŁównŁ czŁŁ drewnianego koŁcioŁa przy ul. KoŁcieliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem zostaŁ ksiŁdz Józef Stolarczyk, pochodzŁcy z Wysokiej koŁo Jordanowa. Wtedy teŁ proboszcz zaŁoŁyŁ szkóŁkŁ parafialnŁ, a okoŁo 1850 r. zaŁoŁyŁ przy koŁciele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juŁ od blisko póŁ wieku chowano zmarŁych. DziŁ znany jest jako Stary Cmentarz na PŁksowym Brzyzku.

W 1806 r. wŁaŁcicielem huty zostaŁ Jan Homolacs, pochodzŁcy że spolonizowanej, wŁgierskiej rodziny, przez lata osiadŁej na Morawach. NiedŁugo potem rzŁd austriacki, postanowiŁ sprywatyzowaŁ wiŁkszoŁŁ dóbr naleŁŁcych do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupiŁ od Cesarstwa posiadŁoŁci na Podhalu oraz w Tatrach, stajŁc siŁ wŁaŁcicielem dóbr, obejmujŁcych nie tylko Zakopane, lecz takŁe grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, BiaŁka, GroŁ, LeŁnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, DŁbno, Gronków itd.
W poŁowie XIX w. pod rzŁdami rodziny Homolacsów, zakopiaŁska huta staŁa siŁ najwiŁkszym zakŁadem metalurgicznym w caŁej Galicji.

W 1873 przybyŁ pod Tatry dr Tytus ChaŁubiŁski, lekarz z Warszawy, który wkrótce zaczŁŁ kierowaŁ w te rejony swoich pacjentów, uwaŁajŁc, Łe miejscowy klimat dobrze wpŁywa na leczenie m.in. gruŁlicy. Z upŁywem lat dr ChaŁubiŁski zaangaŁowaŁ siŁ równieŁ w inne dziedziny Łycia spoŁecznego, stajŁc siŁ jednŁ z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

Od poŁowy XIX wieku, Zakopane nabieraŁo coraz bardziej charakteru miejscowoŁci letniskowej, do której przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napŁywem ludnoŁci, rozpoczŁto wydawaŁ pierwsze ksiŁŁki, przewodniki traktujŁce o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona zostaŁa autonomiczna gmina, wybrano równieŁ pierwszego wójta, którym zostaŁ Jan GŁsienica-Staszeczek, wŁaŁciciel jednego z pierwszych hoteli zakopiaŁskich. W tym okresie w dobrach rodziny UznaŁskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostŁpne kŁpielisko, w którym wykorzystano tamtejsze ŁródŁa cieplicowe. Ok. 1870 roku powstaŁa w KuŁnicach pierwsza poczta, a przy ul. KoŁcieliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Przybywanie na leczenie lub wypoczynek w Zakopanem uŁatwiŁa otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez SuchŁ i ChabówkŁ, która znacznie skróciŁa czas trwania podróŁy w te oddalone od reszty Łwiata rejony.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa TatrzaŁskiego powstaŁa SzkoŁa PrzemysŁu Drzewnego, w 1881 – szkoŁa ludowa, w 1883 – szkoŁa koronkarska dla dziewczŁt, której inicjatorkŁ i sponsorkŁ byŁa najwiŁksza polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu TatrzaŁskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy oŁrodek kultury, w którym odbywaŁy siŁ zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. MieŁciŁa siŁ tam równieŁ pierwsza biblioteka i czytelnia.

Wraz że stopniowym wzrostem popularnoŁci nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywajŁcych tutaj pacjentów, ale takŁe ludzi kultury i sztuki, powstawaŁy kolejne instytucje i stowarzyszenia, m.in. Muzeum TatrzaŁskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkaŁ w Zakopanem StanisŁaw Witkiewicz, twórca sŁynnego "stylu zakopiaŁskiego", majŁcego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanŁa przy ul. KoŁcieliskiej w 1893 roku.

W roku 1889, w wyniku licytacji, wŁaŁcicielem dóbr zakopiaŁskich zostaŁ hr. WŁadysŁaw Zamoyski. Po jego przybyciu powstaŁa kolejna szkoŁa - SzkoŁa Pracy Domowej Kobiet, zaŁoŁona przez jego matkŁ. Placówka ta, znalazŁa swojŁ siedzibŁ w KuŁnicach. Sam hrabia aktywnie angaŁowaŁ siŁ w rozwój Zakopanego, przeznaczajŁc duŁe sumy pieniŁdzy na liczne inwestycje i sprawy spoŁeczne.

PrzeŁom XIX i XX wieku byŁ przede wszystkim poczŁtkiem narciarstwa w Tatrach. PierwszŁ wycieczkŁ na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz StanisŁaw Barabasz i kupiec Jan Fischer. OsobŁ majŁcŁ najwiŁkszy wpŁyw na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miaŁ gen. Mariusz Zaruski, dziŁki któremu powstaŁo TatrzaŁskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym że wspóŁtwórców TOPR-u byŁ takŁe kompozytor MieczysŁaw KarŁowicz, który zginŁŁ tragicznie w lawinie pod MaŁym KoŁcielcem.

WaŁnŁ datŁ w historii Zakopanego byŁ rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymaŁa status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. StanisŁaw Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyŁ na Giewoncie, jako upamiŁtnienie roku jubileuszowego, ogŁoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstaŁ ZwiŁzek Górali, pierwszy tego typu zwiŁzek o charakterze regionalnym, którego dziaŁalnoŁŁ kontynuuje dziŁ ZwiŁzek Podhalan.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszŁa zakopiaŁska kompania strzelecka, którŁ wŁŁczono w skŁad I Brygady Legionów PiŁsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiaŁczycy w wiŁkszoŁci odwrócili siŁ od Legionów i zaczŁli popieraŁ koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstaŁa pod przewodem Stefana Łeromskiego Organizacja Narodowa, która wypowiedziaŁa posŁuszeŁstwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejŁli wŁadzŁ, a Organizacja Narodowa przeksztaŁciŁa siŁ w polskŁ RadŁ NarodowŁ z Łeromskim na czele i objŁa wŁadzŁ nad tzw. RzeczpospolitŁ ZakopiaŁskŁ. Po kilkunastu dniach, po uksztaŁtowaniu siŁ juŁ w MaŁopolsce wŁadz administracyjnych, rzŁdy nad Zakopanem objŁa Polska Komisja Likwidacyjna.

W grudniu 1910 r. wedŁug oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkaŁo 7928 osób. WzrastaŁa takŁe stale liczba osób przyjeŁdŁajŁcych tu nie tylko latem, ale i zimŁ. Zimowe sezony, poczŁtkowo wykorzystywane jedynie przez leczŁcych siŁ gruŁlików, z czasem zaczŁy byŁ zdominowane przez miŁoŁników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny Łwiatowej po raz pierwszy prasa nazwaŁa Zakopane „zimowŁ stolicŁ Polski”. W 1913 roku powstaŁo zakopiaŁskie harcerstwo, zaŁoŁone przez twórcŁ polskiego skautingu Andrzeja MaŁkowskiego, który wtedy osiadŁ pod Giewontem na staŁe i tu wŁaŁnie wziŁŁ Łlub z OlgŁ DrahonowskŁ.

Prawa miejskie zostaŁy nadane Zakopanemu 18 paŁdziernika 1933 roku.
NajwiŁkszŁ inwestycjŁ sportowŁ staŁa siŁ wybudowana w ciŁgu póŁ roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstaŁa w 1938 roku na stoku GubaŁówki.
NajwiŁkszymi imprezami w miŁdzywojennym Zakopanem byŁy narciarskie mistrzostwa Łwiata FIS w 1929 i 1939.

JuŁ w II Rzeczpospolitej, spóŁka "Park Sportowy", powstaŁa z inicjatywy Karola StryjeŁskiego, doprowadziŁa do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 dziaŁaŁ w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem StanisŁawa Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijaŁ siŁ takŁe sport. Nie tylko narciarstwo, ale równieŁ hokej, piŁka noŁna, lub automobilizm. W 1929 roku, dziŁki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstaŁy na Równi Krupowej dwa stadiony, na których rozgrywane byŁy m.in. miŁdzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowaŁy sesjŁ tzw. Miejskiej Rady Narodowej, której przewodniczŁcym zostaŁ komunista, Marian Turski-ŁŁczycki. Polska Partia Robotnicza usunŁa że stanowiska dra StanisŁawa Totwena, burmistrza desygnowanego przez rzŁd w Londynie i objŁa wŁadzŁ.
Po wojnie miasto doŁŁ szybko odzyskaŁo funkcjŁ oŁrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbyŁ siŁ juŁ na poczŁtku 1946 r. (wygraŁ go StanisŁaw Marusarz uzyskujŁc dŁugoŁŁ 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano teŁ pierwsze zawody memoriaŁowe, noszŁce imiŁ zamordowanych w czasie okupacji zakopiaŁskich sportowców BronisŁawa Czecha i Heleny Marusarzówny.

1 wrzeŁnia 1939 wojska niemieckie zajŁy Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z WacŁawem Krzeptowskim zŁoŁyŁa na Wawelu hoŁd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowaŁa niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, która ustaliŁa ostateczny ksztaŁt granicy miŁdzy ZSRR a GeneralnŁ GuberniŁ –przypieczŁtowujŁc tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. dziaŁaŁ zakopiaŁski obwód ZwiŁzku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijaŁa siŁ koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, którego przywódcy wspóŁdziaŁali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkŁ informacyjnŁ AK – pluton „Łuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane staŁo siŁ waŁnym punktem przerzutowym na WŁgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginŁŁ z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. WiŁkszoŁci przywódców Goralenvolku udaŁo siŁ jednak zbiec. Niemcy opuŁcili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajŁa miasto.

WczeŁniej, w 1957 r. reaktywowany zostaŁ ZwiŁzek Podhalan. Zakopane nadal przyciŁgaŁo równieŁ licznych twórców, czerpiŁcych inspiracje i siŁy z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali siŁ Tadeusz Brzozowski i WŁadysŁaw Hasior. Dawna SzkoŁa PrzemysŁu Drzewnego, jeszcze przed wojnŁ przeksztaŁcona w szkoŁŁ ŁredniŁ, po wojnie podzieliŁa siŁ na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, które niebawem otrzymaŁo imiŁ swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeŁbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku dziaŁaŁa PaŁstwowa SzkoŁa Muzyczna (od 1979 roku im. MieczysŁawa KarŁowicza). RozwijaŁo siŁ takŁe Muzeum TatrzaŁskie, otwierajŁc oddziaŁy w róŁnych czŁciach Zakopanego i Podhala. PowstaŁy muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), MakuszyŁskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany zostaŁ pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. StanisŁawa Ignacego Witkiewicza, który wkrótce zyskaŁ ogólnopolskŁ sŁawŁ.
Z biegiem lat, Zakopane straciŁo na znaczeniu jako miejscowoŁŁ uzdrowiskowa, stajŁc siŁ przede wszystkim oŁrodkiem wypoczynkowym. W poŁowie lat siedemdziesiŁtych zlikwidowano wiŁkszoŁŁ sanatoriów. WpŁyw na to miaŁa przede wszystkim postŁpujŁca urbanizacja miasta i coraz wiŁksza liczba przybywajŁcych tutaj turystów.

PowstaŁy w nowej rzeczywistoŁci spoŁeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciŁgu kilku lat przejŁŁ kontrolŁ nad wiŁkszoŁciŁ dawnych prywatnych pensjonatów zakopiaŁskich. W 1962 roku odbyŁy siŁ w Zakopanem kolejne mistrzostwa Łwiata FIS. W tym samym roku, liczba goŁci przybyŁych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczyŁa milion osób. Od 1968 roku zaczŁŁ odbywaŁ siŁ popularny do dziŁ MiŁdzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybyŁ Jan PaweŁ II, spŁdzajŁc wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. OdprawiŁ wtedy m.in. mszŁ Łw. pod skoczniŁ. Z okazji wizyty papieŁa ówczesne wŁadze miasta zmieniŁy herb Zakopanego - emblematy wywodzŁce siŁ z XIX-wiecznej pieczŁci gminnej zastŁpiono wizerunkiem krzyŁa na Giewoncie nad skrzyŁowanymi kluczami Łw. Piotra z herbu watykaŁskiego.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „SolidarnoŁŁ” Macieja Krokowskiego.

Na przeŁomie XX i XXI wieku liczba goŁci przyjeŁdŁajŁcych do Zakopanego spadŁa. PrzyczynŁ tego stanu rzeczy sŁ m. in. coraz lepiej prosperujŁce wsie, znajdujŁce siŁ dookoŁa Zakopanego, oferujŁce czŁsto np. lepszŁ bazŁ narciarskŁ. Mimo to, Zakopane wciŁŁ jest, wedŁug statystyk, najchŁtniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasŁugŁ jest niewŁtpliwie poŁoŁenie w najbliŁszym sŁsiedztwie Tatr.

NajwiŁkszŁ imprezŁ sportowŁ ostatnich lat staŁy siŁ zawody Pucharu Łwiata w skokach narciarskich. OdbywajŁce siŁ w Zakopanem od wielu lat, juŁ w czasach StanisŁawa Marusarza, lub StanisŁawa Bobaka, najwiŁksze zainteresowanie zaczŁy wzbudzaŁ od poczŁtku XXI wieku za sprawŁ sukcesów Adama MaŁysza.

Link: TAXI ZAKOPANE Taxi Zakopane

Link: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Droga do Olczy - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. KarŁowicza - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Balzera GoŁciniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: ul. KarŁowicza - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur: Balzera GoŁciniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjŁcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjŁcia - fotograf. J.L.M. Mosur
Historia strony - popularna fraza: zakopane, znajdź więcej zakopane w wyszukiwarce...
wwwPreview v3.6 z maja 2013: 93 opisów; 101 linków; 53 obrazków; 15 ważnych słów; 71622 znaków.
zakopane zdjcia:

Tabela:

  • Link: Wydarzenia100-lecie Zwizku Podhalan w Zakopanem:
    • Link: stulecie ZPGeologia tatr:
    • Link: StartWydarzenia:
    • Link: tatry
      • Link: Geologia tatrTatry wysokie:
    • Link: Sylwester
    • Link: Tatry Zachodnieszlaki:
    • Link: Tatry WysokieTatry Zachodnie:
    • Link: szlaki w zimieKasprowy Wierch na Skiturach:
    • Link: szlakiszlaki w zimie:
    • Link: Podhale
      • Link: Historiaowiectwo w Tatrach:
        • Link: Łowiectwo w Tatrachporonin:
      • Link: skituryHistoria Podhala:
    • Link: biały dunajecBukowina Tatrsrzaska:
    • Link: poroninBiay Dunajec:
    • Link: Białka Tatrzańskamurzasichle:
    • Link: Bukowina TatrzańskaBiaka Tatrzaska:
    • Link: Małe CicheFauna Tatr:
    • Link: murzasichleMae Ciche:
  • Link: PtakiTatrMotyle:
  • Link: Przyroda
    • Link: Fauna TatrSsaki Tatr i Podhala:
      • Link: Ssaki TatrPtaki Tatr i Podhala:
      • Link: Flora TatrRoliny Tatr:
        • Link: RoślinyRoliny w Dolinie Gsienicowej - zdjcia z tatr:
      • Link: MotyleFlora Tatr:
      • Link: GrzybyChmury nad Tatrami - Tatry zdjcia - J.L.M. mosur:
      • Link: Rośliny dolina GąsienicowaGrzyby Tatr:
    • Link: Kultura
      • Link: Architektura Tatr i PodhalaKocioy:
        • Link: KościołyPomniki :
      • Link: ChmuryArchitektura Tatr i Podhala:
    • Link: Cmentarze ZakopiańskieStare zdjcia z Zakopanego i Podhala:
    • Link: PomnikiCmentarze Zakopiaskie:
    • Link: NiedzicaRoliny ogrodowe:
  • Link: Stare zdjęciaNiedzica - zdjcia:
  • Link: DomoweRoliny Balkonowe:
  • Link: Nasze rośliny
    • Link: OgrodoweRoliny domowe:
    • Link: SłowacjaGiewont od Strony Kopy Kondrackiej:
  • Link: BalkonoweSowacja na weekend:
  • zachodni podchodzc pod Wielk Kop Królow

Historia Zakopanego rozpocza si w kocu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wyda prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy którego powstaa osada. Przywilej ten nie zachowa si jednak do dnia dzisiejszego, std nie ma pewnoci co jego autentycznoci (cho Micha Korybut Winiowiecki zatwierdzi go w roku 1670). W tym okresie powstay dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy oraz w widach Cichej Wody i Potoku Myniska.
.
Miejscowa ludno góralska, która osiada na tych terenach wywodzia si w wikszoci z pónocnych stron Maopolski. W 1234 r. powstaa tu za spraw zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru midzy Gorcami a Tatrami, znajdujca si w Ludmierzu. Duy wpyw na uksztatowanie si miejscowej kultury miay wdrówki wooskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotara bowiem kultura i gospodarka wooska, w której najwiksze znaczenie miao sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe ssiedztwo z narodami sowackim i wgierskim wpyno take na uksztatowanie si polskiej góralszczyzny, w której poczone zostay liczne elementy, zarówno polskie jak i napywowe.

Link: Willa Koliba - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Zakopane zdjcia:

Historia Zakopanego

Historia Zakopanego

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesuna polskie granice, przejmujc tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a take ziemi sdeck i czorsztysk, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagroenie dla Cesarstwa stanowia wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, która umacniaa si szczególnie na poudniowych terenach Polski.

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w których znajduje si nazwa "Zakopane" pochodz z pocztku XVII wieku. Nazwa miejscowoci pojawia si po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, póniej równie w dokumencie sdowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jdrzeja Jarzbka z 1630.

W 1806 r. wacicielem huty zosta Jan Homolacs, pochodzcy że spolonizowanej, wgierskiej rodziny, przez lata osiadej na Morawach. Niedugo potem rzd austriacki, postanowi sprywatyzowa wikszo dóbr nalecych do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupi od Cesarstwa posiadoci na Podhalu oraz w Tatrach, stajc si wacicielem dóbr, obejmujcych nie tylko Zakopane, lecz take grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Biaka, Gro, Lenica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dbno, Gronków itd.
W poowie XIX w. pod rzdami rodziny Homolacsów, zakopiaska huta staa si najwikszym zakadem metalurgicznym w caej Galicji.

W 1766 roku, w Kunicach, znajdujcych si w poudniowej czci Zakopanego, rozpoczto budow huty elaza. Znacznie wczeniej huta dziaaa w Dolinie Kocieliskiej. Od II poowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stao si dodatkowym ródem dochodu dla mieszkaców, dotd cakowicie uzalenionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjajcych terenach i w trudnej tatrzaskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarzdc huty, kierujcym ni w imieniu wadzy pastwowej, by ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejciu dawnych ziem królewskich przez Austri, pozosta doywotnio dzierawc hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z caym Podhalem zostao wczone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majtkiem pastwowym zarzdzali austriaccy urzdnicy. Eksploatacja kopal rudy w Tatrach i kunickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadzia w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, którzy napadli na Kunice, rabujc pienidze i dokonujc wielu zniszcze. Wtedy te wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kunicach pojawio si nawet cesarskie wojsko. Napicie zelao z pocztkiem XIX wieku, gdy huta przesza w prywatne rce i zacza na znów dobrze prosperowa.

Od poowy XIX wieku, Zakopane nabierao coraz bardziej charakteru miejscowoci letniskowej, do której przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napywem ludnoci, rozpoczto wydawa pierwsze ksiki, przewodniki traktujce o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona zostaa autonomiczna gmina, wybrano równie pierwszego wójta, którym zosta Jan Gsienica-Staszeczek, waciciel jednego z pierwszych hoteli zakopiaskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznaskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostpne kpielisko, w którym wykorzystano tamtejsze róda cieplicowe. Ok. 1870 roku powstaa w Kunicach pierwsza poczta, a przy ul. Kocieliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Równoczenie, stopniowo rozwijaa si równie pónocna cz Zakopanego. Okoo 1800 r. powstaa z fundacji Pawa Gsienicy pierwsza kaplica przy póniejszej ul. Kocieliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgod cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. Wczeniej wschodnia cz wsi naleaa do parafii w poroninie, a zachodnia do Chochoowa. W 1847 r. wybudowano gówn cz drewnianego kocioa przy ul. Kocieliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem zosta ksidz Józef Stolarczyk, pochodzcy z Wysokiej koo Jordanowa. Wtedy te proboszcz zaoy szkók parafialn, a okoo 1850 r. zaoy przy kociele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie ju od blisko pó wieku chowano zmarych. Dzi znany jest jako Stary Cmentarz na Pksowym Brzyzku.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzaskiego powstaa Szkoa Przemysu Drzewnego, w 1881 – szkoa ludowa, w 1883 – szkoa koronkarska dla dziewczt, której inicjatork i sponsork bya najwiksza polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzaskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy orodek kultury, w którym odbyway si zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Miecia si tam równie pierwsza biblioteka i czytelnia.

W 1873 przyby pod Tatry dr Tytus Chaubiski, lekarz z Warszawy, który wkrótce zacz kierowa w te rejony swoich pacjentów, uwaajc, e miejscowy klimat dobrze wpywa na leczenie m.in. grulicy. Z upywem lat dr Chaubiski zaangaowa si równie w inne dziedziny ycia spoecznego, stajc si jedn z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

W roku 1889, w wyniku licytacji, wacicielem dóbr zakopiaskich zosta hr. Wadysaw Zamoyski. Po jego przybyciu powstaa kolejna szkoa - Szkoa Pracy Domowej Kobiet, zaoona przez jego matk. Placówka ta, znalaza swój siedzib w Kunicach. Sam hrabia aktywnie angaowa si w rozwój Zakopanego, przeznaczajc due sumy pienidzy na liczne inwestycje i sprawy spoeczne.

Przybywanie na leczenie lub wypoczynek w Zakopanem uatwia otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Such i Chabówk, która znacznie skrócia czas trwania podróy w te oddalone od reszty wiata rejony.

Wan dat w historii Zakopanego by rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymaa status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisaw Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzy na Giewoncie, jako upamitnienie roku jubileuszowego, ogoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powsta Zwizek Górali, pierwszy tego typu zwizek o charakterze regionalnym, którego dziaalno kontynuuje dzi Zwizek Podhalan.

Wraz że stopniowym wzrostem popularnoci nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywajcych tutaj pacjentów, ale take ludzi kultury i sztuki, powstaway kolejne instytucje i stowarzyszenia, m.in. Muzeum Tatrzaskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszka w Zakopanem Stanisaw Witkiewicz, twórca synnego "stylu zakopiaskiego", majcego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stana przy ul. Kocieliskiej w 1893 roku.

W grudniu 1910 r. wedug oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkao 7928 osób. Wzrastaa take stale liczba osób przyjedajcych tu nie tylko latem, ale i zim. Zimowe sezony, pocztkowo wykorzystywane jedynie przez leczcych si grulików, z czasem zaczy by zdominowane przez mioników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny wiatowej po raz pierwszy prasa nazwaa Zakopane „zimow stolic Polski”. W 1913 roku powstao zakopiaskie harcerstwo, zaoone przez twórc polskiego skautingu Andrzeja Makowskiego, który wtedy osiad pod Giewontem na stae i tu wanie wzi lub z Olg Drahonowsk.

Przeom XIX i XX wieku by przede wszystkim pocztkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwsz wycieczk na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisaw Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osob majc najwikszy wpyw na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, mia gen. Mariusz Zaruski, dziki któremu powstao Tatrzaskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym że wspótwórców TOPR-u by take kompozytor Mieczysaw Karowicz, który zgin tragicznie w lawinie pod Maym Kocielcem.

Ju w II Rzeczpospolitej, spóka "Park Sportowy", powstaa z inicjatywy Karola Stryjeskiego, doprowadzia do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 dziaa w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisawa Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwija si take sport. Nie tylko narciarstwo, ale równie hokej, pika nona, lub automobilizm. W 1929 roku, dziki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstay na Równi Krupowej dwa stadiony, na których rozgrywane byy m.in. midzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

5 VIII 1914 na front I wojny odesza zakopiaska kompania strzelecka, któr wczono w skad I Brygady Legionów Pisudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiaczycy w wikszoci odwrócili si od Legionów i zaczli popiera koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstaa pod przewodem Stefana eromskiego Organizacja Narodowa, która wypowiedziaa posuszestwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejli wadz, a Organizacja Narodowa przeksztacia si w polsk Rad Narodow z eromskim na czele i obja wadz nad tzw. Rzeczpospolit Zakopiask. Po kilkunastu dniach, po uksztatowaniu si ju w Maopolsce wadz administracyjnych, rzdy nad Zakopanem obja Polska Komisja Likwidacyjna.

1 wrzenia 1939 wojska niemieckie zajy Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacawem Krzeptowskim zoya na Wawelu hod niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowaa niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, która ustalia ostateczny ksztat granicy midzy ZSRR a Generaln Guberni –przypiecztowujc tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. dziaa zakopiaski obwód Zwizku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijaa si koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, którego przywódcy wspódziaali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówk informacyjn AK – pluton „uraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stao si wanym punktem przerzutowym na Wgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zgin z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Wikszoci przywódców Goralenvolku udao si jednak zbiec. Niemcy opucili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zaja miasto.

Prawa miejskie zostay nadane Zakopanemu 18 padziernika 1933 roku.
Najwiksz inwestycj sportow staa si wybudowana w cigu pó roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstaa w 1938 roku na stoku Gubaówki.
Najwikszymi imprezami w midzywojennym Zakopanem byy narciarskie mistrzostwa wiata FIS w 1929 i 1939.

Powstay w nowej rzeczywistoci spoeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w cigu kilku lat przej kontrol nad wikszoci dawnych prywatnych pensjonatów zakopiaskich. W 1962 roku odbyy si w Zakopanem kolejne mistrzostwa wiata FIS. W tym samym roku, liczba goci przybyych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczya milion osób. Od 1968 roku zacz odbywa si popularny do dzi Midzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizoway sesj tzw. Miejskiej Rady Narodowej, której przewodniczcym zosta komunista, Marian Turski-czycki. Polska Partia Robotnicza usuna że stanowiska dra Stanisawa Totwena, burmistrza desygnowanego przez rzd w Londynie i obja wadz.
Po wojnie miasto do szybko odzyskao funkcj orodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odby si ju na pocztku 1946 r. (wygra go Stanisaw Marusarz uzyskujc dugo 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano te pierwsze zawody memoriaowe, noszce imi zamordowanych w czasie okupacji zakopiaskich sportowców Bronisawa Czecha i Heleny Marusarzówny.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarno” Macieja Krokowskiego.

Wczeniej, w 1957 r. reaktywowany zosta Zwizek Podhalan. Zakopane nadal przycigao równie licznych twórców, czerpicych inspiracje i siy z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali si Tadeusz Brzozowski i Wadysaw Hasior. Dawna Szkoa Przemysu Drzewnego, jeszcze przed wojn przeksztacona w szko redni, po wojnie podzielia si na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, które niebawem otrzymao imi swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzebiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku dziaaa Pastwowa Szkoa Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysawa Karowicza). Rozwijao si take Muzeum Tatrzaskie, otwierajc oddziay w rónych czciach Zakopanego i Podhala. Powstay muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany zosta pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisawa Ignacego Witkiewicza, który wkrótce zyska ogólnopolsk saw.
Z biegiem lat, Zakopane stracio na znaczeniu jako miejscowo uzdrowiskowa, stajc si przede wszystkim orodkiem wypoczynkowym. W poowie lat siedemdziesitych zlikwidowano wikszo sanatoriów. Wpyw na to miaa przede wszystkim postpujca urbanizacja miasta i coraz wiksza liczba przybywajcych tutaj turystów.

Najwiksz imprez sportow ostatnich lat stay si zawody Pucharu wiata w skokach narciarskich. Odbywajce si w Zakopanem od wielu lat, ju w czasach Stanisawa Marusarza, lub Stanisawa Bobaka, najwiksze zainteresowanie zaczy wzbudza od pocztku XXI wieku za spraw sukcesów Adama Maysza.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przyby Jan Pawe II, spdzajc wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawi wtedy m.in. msz w. pod skoczni. Z okazji wizyty papiea ówczesne wadze miasta zmieniy herb Zakopanego - emblematy wywodzce si z XIX-wiecznej pieczci gminnej zastpiono wizerunkiem krzya na Giewoncie nad skrzyowanymi kluczami w. Piotra z herbu watykaskiego.

Na przeomie XX i XXI wieku liczba goci przyjedajcych do Zakopanego spada. Przyczyn tego stanu rzeczy s m. in. coraz lepiej prosperujce wsie, znajdujce si dookoa Zakopanego, oferujce czsto np. lepsz baz narciarsk. Mimo to, Zakopane wci jest, wedug statystyk, najchtniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasug jest niewtpliwie pooenie w najbliszym ssiedztwie Tatr.

Link: Szkoa Budowlana - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Willa Koliba - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Krupwki - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Szkoa Budowlana - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Krupwki - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy Kocieliskiejv Link: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Zakopane - Kunice

Zakopane - Kunice

"Nie znajc si na urzdzeniu machin, nie mog opisywa szczegóowo tamtejszych fabryk, które nale do znakomitszych w naszym kraju i których wyroby s wysoko cenione" - wyznawaa w 1858 roku swoim czytelnikom, dowiadczona kilkukrotnym pobytem w Tatrach, Maria Steczkowska w swych Obrazkach. I rzeczywicie. Mimo, e zakopiaskie Kunice - Huty Hamerskie - jak je wczeniej nazywano, wanie przemysem syny, to jednoczenie byy miejscem udzielajcym gociny i centrum towarzyskim ówczesnego podnóa Tatr. Zwrócia wic Steczkowska uwag na to, co j - kobiet i podróniczk - najbardziej zajmowao: "Prócz licznych zabudowa fabrycznych stoi tutaj dwór waciciela z niewielkim ogrodem, w którym piknie bije fontanna, kilkanacie domków sucych za mieszkanie urzdnikom górniczym, porzdny dom zajezdny."
Nie odwiedzi Kunic nie byo mona. Zanim nastay lata wietnoci, uczyni to u schyki XVIII wieku Hacquet i kilka lat póniej Staszic. Nastpnie, gdy w latach 30. XIX wieku stan dwór i karczma, Kunice gociy znamienite postaci ówczesnej kultury i polityki. Ale te zwykych miertelników. Na przykad dla kuracjuszy Szczawnicy, znanego i cenionego kurortu, byy wraz z Morskim Okiem i i Dolin Kocielisk celem specjalnie urzdzanych wycieczek. Gospodarze chtnie oprowadzali wycieczkowiczów po fabryce, w której mona byo naby jak wyrabian tu pamitk. Tak uczynia niemal dwadziecia lat przed Steczkowsk ucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa: "... po obiedzie poszlimy razem oglda elazn fabryk pana Homulacza, dziedzica caej tej cudnej czci Galicyi. Kady z nas, dla pamitki, naby jak drobnostk. Moja elazna charciczka, dotd na papierach biórka mego spoczywa, przyciska moje wprawdzie nie górnolotne, lecz czasem moe za dziwaczne marzenia". owe nie górnolotne marzenia to midzy innymi Miasta, góry i doliny, powie w kilku niewielkich tomikach, wydane w 1844 roku w Poznaniu, skd zaczerpnito ten cytat.
Zakopane i owszem, zauwaano - wszak jego pooona u stóp Gubaówki kotlina bya "zasana kwiecistym k kobiercem i zielonemi pól smugami" a i koció "schludny i starannie utrzymany" ju sta - ale gówn atrakcj bya mroczna dolina "wród ciemnych lasów wierkowych", gdzie potok "szumem swoim agodzi oguszajce omotanie motów, warczenie kó, brzk szyn i blach elaznych".
Podobnych wypisów z dziewitnastowiecznej literatury i relacji prasowych znalazoby si zapewne wicej. Wszystkie one wskazuj na powolne ksztatowanie si nowej funkcji Kunic, swoistej bramy prowadzcej w Tatry, majcej poza fabryk i wasne atrakcje przyrodnicze, choby "ródo Biaego Dunajca", którego woda "kipi z takim pdem i hukiem, e w bliskoci wiatr si czu daje, a o kilka kroków zrozumie si niepodobna", lub polan Kalatówki, gdzie "kilka szaasów rozrzuconych po niej dodaje malowniczego wdziku", ale przede wszystkim otwierajcej drog w gb Tatr: na Giewont, Hal Gsienicow, Czerwone Wierchy.

Wspóczesne Zakopane ksztatowao si wokó niezalenych od siebie orodków. Dno rozlegej, sonecznej kotliny zaja osada pasterska, z biegiem lat przeksztacajca si w rolniczo-hodowlan wiosk; dolin potoku Bystry - pooony o mil dalej zakad przemysowy z ksztatujca si wokó niego infrastruktur. O pocztkowej niezalenoci tych dwóch miejsc wiadczy widoczny do dzi ukad komunikacyjny; droga prowadzca od Szaflar i Nowego Targu - wczeniej zapewne pasterski szlak - za poroninem, gdzie w rejonie Ustupu opuszczaa dolin potoku i wzgórzami podaa wprost ku przemysowym Kunicom.
Do Zakopanego docierano bd szlakiem biegncym dalej wzdu Zakopianki, bd wierchow drog przez Zb. Kunice z innym tatrzaskim orodkiem przemysowym - Starymi Kocieliskami - czya biegnca u stóp Tatr i omijajca Zakopane "droga elazna" - dzi pod Reglami. Midzy Zakopanem i Kunicami bez wtpienia biegy jakie cieki, ale dopiero w latach 20. XIX wieku pojawia si potrzeba poczenia tych dwóch miejsc drog wozow.
Przemiany dziejowe przewartocioway znaczenie obu miejsc. Orodek zakopiaski rozrós si i uzyska prawa miejskie, kunicki upad i sta si odleg, peryferyjn dzielnic Zakopanego. Dzi wydaje si zapomniany i zaniedbany. Ale to tam wanie znajduje si prawdziwa zakopiaska "starówka" z zabytkami. To wanie Kunice Homolacsów i Zamoyskich byy podwalinami rozwoju kulturalnego i spoecznego Zakopanego

Gdy wic pod koniec XIX wieku Kunice straciy na przemysowym znaczeniu, gdy spon kunicki dwór, wanie turystyczne walory Doliny Bystrej stanowiy racj ich dalszej egzystencji. Tu, w tej dolinie ciemnej i ponurej, rodzia si lecznicza przyszo Zakopanego - uzdrowiska i kurortu. Tu byo "komunalne zaplecze" rozwijajcego si w kotlinie miasta. W 1905 roku z Kunic do zakopiaskich wodocigów popyna woda, a nieco póniej prd, uzyskiwany z siy, która niegdy napdzaa hutnicze moty. Próbowano te kunicki przemys reaktywowa. U wylotu doliny zaczto wydobywa kamie, byy te próby eksploatacji granitowych gazów zniesionych z gór przez lodowiec i pynce że wody. Kunice stay si ulubionym miejscem spacerów, terenem narciarskim, a nawet miejscem, gdzie próbowano uprawia sport bobslejowy. Bardziej i mniej znaczcych epizodów z ycia Kunic pewnie mona by wymienia duo. Przeomowym by rok 1936 i budowa kolejki linowej na Kasprowy wierch. Wanie wokó tego "orodka przemysu turystycznego" toczy si dzisiejsze ycie Kunic.

Dugo 5,4 km i powierzchnia ok. 5,7 km². Jest najmniejsz z walnych dolin tatrzaskich i jedyn, która w caoci zostaa wyobiona w skaach osadowych. dolina opiera si o gówn gra Czerwonych Wierchów. że wschodu zamknita jest reglami ysanek (1445 m n.p.m.) oraz masywem Maego Giewontu (1728 m n.p.m.) i Siodowej Turni (1647 m n.p.m.) Od strony zachodniej ograniczona jest Skoruniakiem.
Dolna, pónocna cz doliny nie zostaa przeksztacona przez lodowiec i ma posta gbokiego wciosu o przekroju V-ksztatnym. Jej dnem spywa Maocki Potok. Cz rodkowa i górna za charakteryzuj si profilem U-ksztatnym, waciwym dla dolin polodowcowych. Ma dobrze wyksztacony trzypitrowy system kotów lodowcowych. Najwysze pitra tych kotów to Wynia wistówka Maocka i Ninia wistówka Maocka pomidzy cianami Wielkiej Turni i Mnichowych Turni nazywanych Dziadkiem i Babk). W rodkowej i górnej czci doliny brak spywu powierzchniowego, co powoduje, e panuje tutaj cisza. W rejonie górnego zamknicia doliny znajduje si najgbsza i najdusza jaskinia Polski Jaskinia Wielka niena.
Centraln czci Doliny Maej ki jest Wielka Polana Maocka, przez któr przebiegaj szlaki turystyczne. Wielka, wietlista polana, zamknita od poudnia acuchem gór, z imponujcym urwiskiem Wielkiej Turni, jest zwykle miejscem duszego postoju turystów. Powstaa ona na miejscu istniejcego tu niegdy jeziora polodowcowego, które wypenio zagbienie spowodowane przez moren czoow. Jezioro z czasem zostao zasypane przez stoki napywowe. Miszo osadów dennych jest oceniana na 65 m. Pónocn cz doliny pokrywaj lasy dolnoreglowe, rodkowa cz jest poronita wierkami oraz kami jest to rolinno regla górnego. Poudniowa cz doliny poronita jest przewanie kosodrzewin. W dolinie znajduje si najliczniejsze w polskich Tatrach stanowisko bardzo u nas rzadkiego gatunku roliny górskiej zarzyczki górskiej.
Dawniej dolina bya jednym z terenów pasterskich w Tatrach, wchodzia w skad Hali Maa ka. Gleba jest tutaj yzna, jak na warunki tatrzaskie, a trawa bujna. Stay na niej niegdy szaasy. Po zniesieniu wypasu nastpuje stopniowe zarastanie kosodrzewin i lasem wielu bezlenych przedtem obszarów doliny. Jeszcze tylko Wielka Polana zachowuje swój bezleny charakter, ale i ona zmniejsza stopniowo swój powierzchni, opanowywana przez wierki posuwajce si od krawdzi lasu.

Link: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Kolejka Kunice Kasprowy Wierch - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Gralska Chaupa pod Kunicami - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Kolejka Kunice Kasprowy Wierch - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Gralska Chaupa pod Kunicami - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Rondo Kunice
Zakopane Rondo Kunice
Link: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krokusy dolina Maej ki - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupwki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Krupówki
Zakopane Krupówki

Wycieczk na winic rozpoczem w Kunicach. Do Doliny Gsienicowej doszedem przez Bocza. Po drodze (Skupniów Upaz) niezy widok na Podhale spowite porannymi mgami. Natomiast po wejciu na Przecz miedzy Kopami otworzya si przede mn panorama Orlej Perci. W porannym socu widok jest naprawd super. Teraz krótkie zejcie i znalazem si przy schronisku. Po chwili odpoczynku przy Murowacu ruszyem niebieskim szlakiem w stron Czarnego Stawu Gsienicowego. Po obejciu Czarnego Stawu czekao mnie podejcie na Zawrat. Odcinek do Zmarzego Stawu jest atwy - do pokonania tylko maa rynienka. Kawaek dalej odchodz szlaki na Kozi Przecz, Zadni Granat i leb Kulczyskiego. ją za nadal niebieskim szlakiem doszedem do Zmarzego Stawu. Od stawu fragment atwego podejcia i po chwili doszedem do pierwszych acuchów (w tym miejscu zwykle zatory). Zaoyem rkawiczki i ruszyem dalej. acuchów jest kilka ale ten odcinek nie jest specjalnie trudny. Nie ma te wielkich przepaci. Przed sam przecz acuchy si kocz i dalej wchodzi si ju atw ciek. Z Zawratu jest adny widok na Dolin Piciu Stawów i Tatry Wysokie m.in. rysy, Wysok i Gerlach. Po chwili spdzonej na przeczy ruszyem czerwonym szlakiem w stron winicy. Najpierw szlak obnia si troch a nastpnie zboczami Niebieskiej i Gsienicowej Turni pnie si w gór pod szczyt winicy (miejscami acuchy ale niezbyt trudne). Pod samym wierzchokiem szlak si rozgazia. Mona wej na gór lub omin szczyt i i dalej w stron winickiej Przeczy. Przed acuchem prowadzcym na wierzchoek tworz si zwykle zatory. Ale to ju ostatnia trudno i po chwili osignem szczyt winicy. Na górze przewanie duo ludzi. widok praktycznie na wszystkie strony: Tatry Wysokie, Zachodnie, Zakopane. Zejcie przy pomocy tego samego acucha co wejcie. Dalej trzeba zwróci uwag eby wej na waciwy szlak by nie wróci przypadkiem na Zawrat i mona schodzi na winick Przecz (zejcie miejscami przy pomocy acuchów ale bez wikszych trudnoci). Z przeczy ruszyem czarnym szlakiem do Doliny Gsienicowej (wejcie z przeczy na czarny szlak jest sabo oznakowane, namalowany znak na skale jest od strony winicy niewidoczny). Sam szlak jest miejscami zniszczony oraz że wzgldu na pynce nim strumyczki liski. W dó widok na Czerwone Stawki. szlak dalej prowadzi obok Zielonego Stawu. i docza do szlaku ótego prowadzcego do Murowaca. Poszedem kawaek t drog i przy rozwidleniu skrciem w lewo na ciek omijajc schronisko. cieka tą prowadzi obok Betlejemki i kawaek dalej docza do szlaku na Przecz midzy Kopami. Teraz tylko zejcie przez Dolin Jaworzynk i znalazem si znowu w Kunicach.
Wycieczka przez Zawrat na winic jest bardzo interesujca. Po drodze mona podziwia wspaniae widoki. Jest moe troch mczca, zwaszcza przy podejciu na Zawrat ale mijane po drodze fragmenty z acuchami nie okazay si specjalnie trudne. Trasa warta polecenia.

Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupwki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Nosal
Nosal

Gdy wchodzi si na Krzyne (2112 m) po raz pierwszy, dobrze jest to zrobi od strony Doliny Gsienicowej, poniewa po osigniciu przeczy zaskakuje niesamowity widok wschodniej czci Tatr i Doliny Piciu Stawów. Przy podejciu od drugiej strony nie ma ju tego elementu zaskoczenia. Rozpoczem wic swój wycieczk w Kunicach. Na pocztek doszedem szlakiem przez Bocza do Murowaca. Nastpnie kawaek w dó drog dojazdow do schroniska, a wreszcie skrciem w prawo na óty szlak. Po przekroczeniu Czarnego Potoku chwil szedem Lasem Gsienicowym, a póniej ciek wród kosodrzewiny skd mogem zobaczy Kocielec. Nastpnie czekao mnie podejcie zboczem ótej Turni, przekroczenie wodospadu na ótym Potoku i po wejciu na Zadni Upaz rozpostara si przede mn panorama Doliny Paszczycy i Orlej Perci. Teraz zszedem do Czerwonego Stawu i po obejciu go i przejciu obok Wielkiej Kopki doszedem pod Przecz Krzyne. Samo podejcie nie jest trudne ( z wyjtkiem przejcia przez ska przyklejon do zbocza Wksmundzkiego Wierchu, gdzie trzeba troch si powspina przy uyciu rk i uwaa, aby nie zmyli szlaku ). Jest jednak bardzo mczce. Po wejciu na gór wszystko rekompensuje wspaniay widok. Przecz Krzyne to wietny punkt widokowy oraz dobre miejsce na zjedzenie niadania i na odpoczynek po mczcym podejciu. W prawo prowadzi szlak na Orl Per ją za ótym szlakiem zszedem do Doliny Piciu Stawów. Z pocztku zejcie jest bardzo strome, potem idzie si jednak ju bardziej komfortowo. Szlak koczy si w dolinie niedaleko Siklawy. Po chwili odpoczynku przy schronisku w Dolinie Piciu Stawów ruszyem szlakiem przy wodospadzie w dó Doliny Roztoki. Sam szlak jest dosy wygodny, cho s miejsca gdzie jest troch lisko że wzgldu na pynce nim strumyczki. Po nie dugiej wdrówce Dolin Roztoki doszedem w kocu do Wodogrzmotów Mickiewicza i dalej asfaltow drog z Morskiego Oka do Palenicy Biaczaskiej. Tu zostao mi tylko znalezienia busa, który jedzie drog koo Nosala, poniewa tam miaem kwater (busy jed take przez Bukowin Tatrzask). I za opat w wysokoci 5 z. znalazem si znowu w Zakopanym.
Wyprawa na Krzyne jest duga i mczca ale naprawd warto j odby. Niesamowite widoki zrekompensuj na pewno trudy wycieczki.

Link: Wycig narciarski Nosal - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Wycig narciarski Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Wycig narciarski Nosal - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Nosal Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Wycig narciarski Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Nosal Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Wycig narciarski Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Wycig narciarski Nosal - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Kasprowy Wierch przez Bocza i Hal Gsienicow
Kasprowy Wierch przez Bocza i Hal Gsienicow

Pocztek wycieczki na rysy w Palenicy Biaczaskiej. Nastpnie czekaa mnie prawie 2 godzinna wdrówka asfaltow drog do schroniska przy Morskim Oku. Po miniciu pierwszego zakrtu wyania si widok na Dolin Biaej Wody i Gerlach. Dalej droga niezbyt ciekawa. Chocia gdy wszedem na kamienny skrót przecinajcy kilka asfaltowych zakrtów mogem zobaczy z bliska wcinajc licie sarn. Dopiero od Wosienicy otwiera si adny widok na Mnicha, Miguszowieckie Szczyty i rysy. Teraz jeszcze kawaek i znalazem si przy schronisku nad Morskim Okiem. Zszedem na dó do stawu i ruszyem czerwonym szlakiem do Czarnego Stawu pod Rysami. Kilkunasto minutowe podejcie i znalazem si nad Czarnym Stawem. Czekaa mnie teraz prawie 3 godzinna wspinaczka na rysy (rónica wysokoci ok. 900 m). Po ominiciu stawu zaczo si podejcie. Z lewej strony zlodowaciay nieg w którym utworzya si pieczara (lepiej tam nie wchodzi poniewa kiedy zwalia si kilku turystom na gow). Dalej szlak prowadzi pod Bul pod Rysami. Gdy tam doszedem otworzy si przede mn widok na Morskie Oko i Czarny Staw. Nastpnie Kocio pod Rysami i dalej to ju tylko wspinaczka grzd z du iloci acuchów (niezbyt trudne). Po prawej stronie wspinaczce towarzyszy leb wypeniony niegiem - rysa. Przed samym wierzchokiem troch trudny fragment ubezpieczony acuchem ( w dole leb - rysa i naprawd dua przepa). Po pokonaniu tej kilkumetrowej póki przechodzi si na wschodni stron grani. Tutaj te jest spora przepa a miejsce to jest ubezpieczone klamr i acuchem. W tych miejscach trzeba naprawd uwaa. Dalej jeszcze troch acuchów i ju sam szczyt. Z wierzchoka wspaniay widok na trzy doliny: Miguszowieck, Rybiego Potoku i Biaej Wody oraz na najwysze szczyty Tatr ( Gerlach, Wysoka, Lodowy Szczyt ), a take na Tatry Zachodnie. rysy w zasadzie podzielone s na trzy wierzchoki. Przez ten niszy o wysokoci 2499 m przechodzi granica pastwowa. Drugi o wysokoci 2503 m oraz trzeci, najniszy znajduj si ju w caoci po stronie sowackiej. ją na Rysach byem okoo godziny 13. Cho dzie zapowiada si soneczny wierzchoek pokryway chmury. Niestety widoków miaem nie wiele. A jeszcze godzin wczeniej nie byo chmur. Wycieczk z Palenicy Biaczaskiej zaczem o godzinie 8 rano. Jak si okazao niestety troch za póno. Dojazd z Zakopanego i dojcie do Morskiego Oka zajo mi za duo czasu. Najlepiej chyba jednak wycieczk na rysy poprzedzi noclegiem w schronisku. Na szczycie oczywicie byo duo ludzi. Zejcie t sam drog, chyba, e kto chce zej na stron sowack. Znowu niebezpieczny trawersik nad przepaci i dalej schodzenie przy pomocy acuchów. Od Kota pod Rysami zejcie ju w miar wygodnym szlakiem. Pozostao mi wic ju tylko dojcie do Czarnego Stawu, nastpnie Morskiego Oka i dalej asfaltow drog do Palenicy Biaczaskiej.
Wycieczk na rysy polecam tylko w pogodne dni. Naley wyruszy wczenie rano poniewa po poudniu zwiksza si zachmurzenie i że szczytu niewiele si zobaczy. Jest to trasa raczej dla ludzi majcych dobra kondycj, umiejcych posugiwa si acuchami i nie wraliwych na przepacie. Samo wspinanie przy pomocy acuchów nie jest specjalnie trudne, ale prawie kilometrowe podejcie jest naprawd mczce. Widoki s super, oczywicie pod warunkiem, e nie ma chmur.

Link: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Szlak przez Bocza do Doliny Gsienicowej - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Szlak przez Bocza do Doliny Gsienicowej - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Schronisko dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kolej krzesekowa z Doliny Gsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Schronisko dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Kolej krzesekowa z Doliny Gsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Widok na Tatry z Antaówki

Widok na Tatry z Antaówki

Pocztek wycieczki na parkingu przed Trzema Studniczkami. Z parkingu ruszamy kawaek w dó, by za mostkiem skrci w prawo na zielony szlak prowadzcy w gór po maych schodkach z kamieni i korzeni. Szlak prowadzi lasem i za chwil zamienia si w szerok drog, by po chwili znowu odbi w prawo, na wsk ciek, która wije si do mozolnymi zakosami w gór. Po drodze mijamy drók prowadzc do zrekonstruowanego bunkra partyzanckiego. Powoli wraz z wysokoci las zaczyna si przerzedza, by za jaki czas zamieni si ju zupenie w gst kosówk. Teraz ju wród kosówki szlak nadal pnie si w gór duymi zakosami. Gdy kosówki si kocz dochodzimy ju do zboczy Krywania. Skalno-trawiast ju w tej chwili ciek trawersujemy zbocze i przekraczamy Wielki leb Krywaski. Teraz tylko mae podejcie po skaach i dochodzimy do miejsca gdzie nasza droga lub si z niebieskim szlakiem. Nastpnie ju za niebieskimi znakami idziemy w gór po kamiennych schodach w kierunku Maego Krywania. Jest ju troszeczk trudniej, bo miejscami trzeba sobie pomaga rkami. Po wejciu na gra otwiera nam si pikny widok na Tatry Wysokie. Teraz zostaje nam ju tylko obnienie si kawaek na Daxnerovo sedlo i wejcie na sam szczyt Krywania skaln, obsypujca si miejscami ciek. Szlak prowadzi grani lub po jej lewej stronie. Pod koniec jest kilka fragmentów gdzie trzeba sobie troch pomóc rekami. Nie jest jednak specjalnie trudno i ekspozycji w tym miejscu te nie ma. Kocowy odcinek wprowadzajcy na szczyt to ju kamienna cieka. Na wierzchoku stoi dwuramienny krzy. Miejsca wkoo jest sporo wic warto si tam na chwil zatrzyma. Zwaszcza, e widoki s bardzo ciekawe. lub w stron zachodni. Na Tatry Wysokie. lub w kierunku Orlej Perci.
Zejcie t sam drog do parkingu przy Trzech Studniczkach. Mona dla odmiany wybra take zejcie niebieskim szlakiem do Jamskiego Stawu i dalej Magistral do Trzech Studniczek.
Wycieczka na Krywa jest warta polecenia przede wszystkim że wzgldu na pikne widoki że szczytu. Trudnoci na szlaku nie ma duych. Jest tylko kilka miejsc gdzie trzeba sobie pomóc rkami. Jako, e Krywa to narodowa góra Sowaków nie naley si tam wybiera w okolicach 15 sierpnia. Odbywa si wtedy Národný výstup na Krivá i tok na szlaku jest wtedy pewny.

Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki Skoczni Narciarsk - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki Skoczni Narciarsk - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Nosalowa Przecz: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur dolina Olczyska

dolina Olczyska

Od Doliny Bystrej z zachodu oddziela j Nosal, od poudnia od Doliny Suchej Wody Gsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu odchodzca od niego wypuko cignca si do Przysopu Olczyskiego, a dalej Wielki i May Kopieniec. W górnej, poudniowej czci grzbiet Suchego Wierchu dzieli j na dwie odnogi:

Dolina Olczyska - tatrzaska dolina odchodzca od szczytu Kopy Magury (1704 n.p.m.), majca wylot w Jaszczurówce.

  • Link: JanDOr
  • Czas przejcia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min

Nazwa doliny wywodzi si od Olczy – przysióka Zakopanego. Dolina zajmuje powierzchni okoo 4,5 km². Zbudowana jest że ska osadowych (wapienie i dolomity), wystpujce na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostay przerzucone z pomoc lodowca z ssiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podoe powoduje, e wiksza cz doliny jest sucha – woda pynie podziemnymi przepywami nie mogc si przebi przez nieprzepuszczalne wody warstwy skalne. Wypywa dopiero w duej iloci w Wywierzysku Olczyskim, którym wypywaj m.in. wody gince pod ziemi w Dolinie Paszczycy. Jest to najwiksze wywierzysko w polskich Tatrach. Wypywajca z niego woda zasila Potok Olczyski z ujciem wody dla Zakopanego. TPN zgodzi si na pobranie czci wód potoku, ujcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. Wzdu potoku i w spadajcych do niego lebach ronie olcha szara, a wiosn zakwita knie botna górska. Na zboczach Maego Kopieca znajduje si jedno z najwikszych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo bardzo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj wystpowanie takich rzadkich w Polsce rolin, jak tojad Kotuli . Dawniej (ok. 1840), obficie wystpoway w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominuj jak w caych Tatrach lasy wierkowe.

Do wski, zalesiony wylot doliny znajduje si w pobliu Jaszczurówki na wysokoci ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej czci doliny na zboczach Nosala znajduje si pas ska zwany Piórem.

Dawniej u wylotu doliny w Jaszczurówce istnia niewielki basen, dziki naturalnym cieplicom o temperaturze ok. 20,5 °C, odkrytym w 1839 r. Pierwszy basen wybudowa w Jaszczurówce w latach 1861–62 Adam Uznaski, kolejne dwa powstay do 1891 r. W 1883 r. korzysta z nich Henryk Sienkiewicz. Temperatura cieplic spada do ok. 18,5 °C w 1957 r. po dziaaniach wiertniczych, które doprowadziy do poczenia róde termalnych z wodami Potoku Olczyskiego. Dzi kpieliska s zamknite, a ich tereny zostay wykupione od miasta przez Tatrzaski Park Narodowy, który utworzy na ich terenie orodek edukacyjny.

Dolina bya wypasana, wchodzia w skad dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. W dolinie znajduj si trzy polany: Polana Królowa (pod Królowym Grzbietem), Polana Olczyska (w rodkowej czci) i Polana Brylówka (pod Nosalem). Na Polanie Olczyskiej zachoway si zabytkowe szaasy.

Zielony dnem doliny, wzdu Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Szlaki turystyczne

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbi si helikopter z ratownikami TOPR, w wyniku czego zginy 4 osoby.

  • wschodni, która pod Królowym Grzbietem zakrca w poudniowo-zachodnim kierunku i przez Królow Rówie dochodzi do Kopy Magury
  • Czas przejcia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min
óty z Olczyska na Link: Nosalow PrzeczHawra, Mura - Widok z Murzasichla - murzasichle zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: . Czas przejcia: 30 min, ↓ 25 min Link: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Hawra, Mura - Widok z Murzasichla - murzasichle zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - zdjcia z Tatr: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Droga do Olczy - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Droga do Olczy - ul. Oswalda Balzera - ul. Karowicza Zakopane

Historia Zakopanego

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w których znajduje si nazwa "Zakopane" pochodz z pocztku XVII wieku. Nazwa miejscowoci pojawia si po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, póniej równie w dokumencie sdowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jdrzeja Jarzbka z 1630.

Historia Zakopanego rozpocza si w kocu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wyda prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy którego powstaa osada. Przywilej ten nie zachowa si jednak do dnia dzisiejszego, std nie ma pewnoci co jego autentycznoci (cho Micha Korybut Winiowiecki zatwierdzi go w roku 1670). W tym okresie powstay dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy oraz w widach Cichej Wody i Potoku Myniska.
.
Miejscowa ludno góralska, która osiada na tych terenach wywodzia si w wikszoci z pónocnych stron Maopolski. W 1234 r. powstaa tu za spraw zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru midzy Gorcami a Tatrami, znajdujca si w Ludmierzu. Duy wpyw na uksztatowanie si miejscowej kultury miay wdrówki wooskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotara bowiem kultura i gospodarka wooska, w której najwiksze znaczenie miao sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe ssiedztwo z narodami sowackim i wgierskim wpyno take na uksztatowanie si polskiej góralszczyzny, w której poczone zostay liczne elementy, zarówno polskie jak i napywowe.

W 1766 roku, w Kunicach, znajdujcych si w poudniowej czci Zakopanego, rozpoczto budow huty elaza. Znacznie wczeniej huta dziaaa w Dolinie Kocieliskiej. Od II poowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stao si dodatkowym ródem dochodu dla mieszkaców, dotd cakowicie uzalenionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjajcych terenach i w trudnej tatrzaskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarzdc huty, kierujcym ni w imieniu wadzy pastwowej, by ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejciu dawnych ziem królewskich przez Austri, pozosta doywotnio dzierawc hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z caym Podhalem zostao wczone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majtkiem pastwowym zarzdzali austriaccy urzdnicy. Eksploatacja kopal rudy w Tatrach i kunickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadzia w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, którzy napadli na Kunice, rabujc pienidze i dokonujc wielu zniszcze. Wtedy te wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kunicach pojawio si nawet cesarskie wojsko. Napicie zelao z pocztkiem XIX wieku, gdy huta przesza w prywatne rce i zacza na znów dobrze prosperowa.

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesuna polskie granice, przejmujc tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a take ziemi sdeck i czorsztysk, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagroenie dla Cesarstwa stanowia wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, która umacniaa si szczególnie na poudniowych terenach Polski.

Równoczenie, stopniowo rozwijaa si równie pónocna cz Zakopanego. Okoo 1800 r. powstaa z fundacji Pawa Gsienicy pierwsza kaplica przy póniejszej ul. Kocieliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgod cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. Wczeniej wschodnia cz wsi naleaa do parafii w poroninie, a zachodnia do Chochoowa. W 1847 r. wybudowano gówn cz drewnianego kocioa przy ul. Kocieliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem zosta ksidz Józef Stolarczyk, pochodzcy z Wysokiej koo Jordanowa. Wtedy te proboszcz zaoy szkók parafialn, a okoo 1850 r. zaoy przy kociele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie ju od blisko pó wieku chowano zmarych. Dzi znany jest jako Stary Cmentarz na Pksowym Brzyzku.

W 1806 r. wacicielem huty zosta Jan Homolacs, pochodzcy że spolonizowanej, wgierskiej rodziny, przez lata osiadej na Morawach. Niedugo potem rzd austriacki, postanowi sprywatyzowa wikszo dóbr nalecych do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupi od Cesarstwa posiadoci na Podhalu oraz w Tatrach, stajc si wacicielem dóbr, obejmujcych nie tylko Zakopane, lecz take grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Biaka, Gro, Lenica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dbno, Gronków itd.
W poowie XIX w. pod rzdami rodziny Homolacsów, zakopiaska huta staa si najwikszym zakadem metalurgicznym w caej Galicji.

W 1873 przyby pod Tatry dr Tytus Chaubiski, lekarz z Warszawy, który wkrótce zacz kierowa w te rejony swoich pacjentów, uwaajc, e miejscowy klimat dobrze wpywa na leczenie m.in. grulicy. Z upywem lat dr Chaubiski zaangaowa si równie w inne dziedziny ycia spoecznego, stajc si jedn z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

Od poowy XIX wieku, Zakopane nabierao coraz bardziej charakteru miejscowoci letniskowej, do której przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napywem ludnoci, rozpoczto wydawa pierwsze ksiki, przewodniki traktujce o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona zostaa autonomiczna gmina, wybrano równie pierwszego wójta, którym zosta Jan Gsienica-Staszeczek, waciciel jednego z pierwszych hoteli zakopiaskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznaskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostpne kpielisko, w którym wykorzystano tamtejsze róda cieplicowe. Ok. 1870 roku powstaa w Kunicach pierwsza poczta, a przy ul. Kocieliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Przybywanie na leczenie lub wypoczynek w Zakopanem uatwia otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Such i Chabówk, która znacznie skrócia czas trwania podróy w te oddalone od reszty wiata rejony.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzaskiego powstaa Szkoa Przemysu Drzewnego, w 1881 – szkoa ludowa, w 1883 – szkoa koronkarska dla dziewczt, której inicjatork i sponsork bya najwiksza polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzaskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy orodek kultury, w którym odbyway si zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Miecia si tam równie pierwsza biblioteka i czytelnia.

Wraz że stopniowym wzrostem popularnoci nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywajcych tutaj pacjentów, ale take ludzi kultury i sztuki, powstaway kolejne instytucje i stowarzyszenia, m.in. Muzeum Tatrzaskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszka w Zakopanem Stanisaw Witkiewicz, twórca synnego "stylu zakopiaskiego", majcego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stana przy ul. Kocieliskiej w 1893 roku.

W roku 1889, w wyniku licytacji, wacicielem dóbr zakopiaskich zosta hr. Wadysaw Zamoyski. Po jego przybyciu powstaa kolejna szkoa - Szkoa Pracy Domowej Kobiet, zaoona przez jego matk. Placówka ta, znalaza swój siedzib w Kunicach. Sam hrabia aktywnie angaowa si w rozwój Zakopanego, przeznaczajc due sumy pienidzy na liczne inwestycje i sprawy spoeczne.

Przeom XIX i XX wieku by przede wszystkim pocztkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwsz wycieczk na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisaw Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osob majc najwikszy wpyw na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, mia gen. Mariusz Zaruski, dziki któremu powstao Tatrzaskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym że wspótwórców TOPR-u by take kompozytor Mieczysaw Karowicz, który zgin tragicznie w lawinie pod Maym Kocielcem.

Wan dat w historii Zakopanego by rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymaa status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisaw Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzy na Giewoncie, jako upamitnienie roku jubileuszowego, ogoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powsta Zwizek Górali, pierwszy tego typu zwizek o charakterze regionalnym, którego dziaalno kontynuuje dzi Zwizek Podhalan.

5 VIII 1914 na front I wojny odesza zakopiaska kompania strzelecka, któr wczono w skad I Brygady Legionów Pisudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiaczycy w wikszoci odwrócili si od Legionów i zaczli popiera koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstaa pod przewodem Stefana eromskiego Organizacja Narodowa, która wypowiedziaa posuszestwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejli wadz, a Organizacja Narodowa przeksztacia si w polsk Rad Narodow z eromskim na czele i obja wadz nad tzw. Rzeczpospolit Zakopiask. Po kilkunastu dniach, po uksztatowaniu si ju w Maopolsce wadz administracyjnych, rzdy nad Zakopanem obja Polska Komisja Likwidacyjna.

W grudniu 1910 r. wedug oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkao 7928 osób. Wzrastaa take stale liczba osób przyjedajcych tu nie tylko latem, ale i zim. Zimowe sezony, pocztkowo wykorzystywane jedynie przez leczcych si grulików, z czasem zaczy by zdominowane przez mioników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny wiatowej po raz pierwszy prasa nazwaa Zakopane „zimow stolic Polski”. W 1913 roku powstao zakopiaskie harcerstwo, zaoone przez twórc polskiego skautingu Andrzeja Makowskiego, który wtedy osiad pod Giewontem na stae i tu wanie wzi lub z Olg Drahonowsk.

Prawa miejskie zostay nadane Zakopanemu 18 padziernika 1933 roku.
Najwiksz inwestycj sportow staa si wybudowana w cigu pó roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstaa w 1938 roku na stoku Gubaówki.
Najwikszymi imprezami w midzywojennym Zakopanem byy narciarskie mistrzostwa wiata FIS w 1929 i 1939.

Ju w II Rzeczpospolitej, spóka "Park Sportowy", powstaa z inicjatywy Karola Stryjeskiego, doprowadzia do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 dziaa w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisawa Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwija si take sport. Nie tylko narciarstwo, ale równie hokej, pika nona, lub automobilizm. W 1929 roku, dziki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstay na Równi Krupowej dwa stadiony, na których rozgrywane byy m.in. midzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizoway sesj tzw. Miejskiej Rady Narodowej, której przewodniczcym zosta komunista, Marian Turski-czycki. Polska Partia Robotnicza usuna że stanowiska dra Stanisawa Totwena, burmistrza desygnowanego przez rzd w Londynie i obja wadz.
Po wojnie miasto do szybko odzyskao funkcj orodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odby si ju na pocztku 1946 r. (wygra go Stanisaw Marusarz uzyskujc dugo 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano te pierwsze zawody memoriaowe, noszce imi zamordowanych w czasie okupacji zakopiaskich sportowców Bronisawa Czecha i Heleny Marusarzówny.

1 wrzenia 1939 wojska niemieckie zajy Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacawem Krzeptowskim zoya na Wawelu hod niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowaa niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, która ustalia ostateczny ksztat granicy midzy ZSRR a Generaln Guberni –przypiecztowujc tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. dziaa zakopiaski obwód Zwizku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijaa si koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, którego przywódcy wspódziaali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówk informacyjn AK – pluton „uraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stao si wanym punktem przerzutowym na Wgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zgin z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Wikszoci przywódców Goralenvolku udao si jednak zbiec. Niemcy opucili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zaja miasto.

Wczeniej, w 1957 r. reaktywowany zosta Zwizek Podhalan. Zakopane nadal przycigao równie licznych twórców, czerpicych inspiracje i siy z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali si Tadeusz Brzozowski i Wadysaw Hasior. Dawna Szkoa Przemysu Drzewnego, jeszcze przed wojn przeksztacona w szko redni, po wojnie podzielia si na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, które niebawem otrzymao imi swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzebiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku dziaaa Pastwowa Szkoa Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysawa Karowicza). Rozwijao si take Muzeum Tatrzaskie, otwierajc oddziay w rónych czciach Zakopanego i Podhala. Powstay muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany zosta pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisawa Ignacego Witkiewicza, który wkrótce zyska ogólnopolsk saw.
Z biegiem lat, Zakopane stracio na znaczeniu jako miejscowo uzdrowiskowa, stajc si przede wszystkim orodkiem wypoczynkowym. W poowie lat siedemdziesitych zlikwidowano wikszo sanatoriów. Wpyw na to miaa przede wszystkim postpujca urbanizacja miasta i coraz wiksza liczba przybywajcych tutaj turystów.

Powstay w nowej rzeczywistoci spoeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w cigu kilku lat przej kontrol nad wikszoci dawnych prywatnych pensjonatów zakopiaskich. W 1962 roku odbyy si w Zakopanem kolejne mistrzostwa wiata FIS. W tym samym roku, liczba goci przybyych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczya milion osób. Od 1968 roku zacz odbywa si popularny do dzi Midzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przyby Jan Pawe II, spdzajc wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawi wtedy m.in. msz w. pod skoczni. Z okazji wizyty papiea ówczesne wadze miasta zmieniy herb Zakopanego - emblematy wywodzce si z XIX-wiecznej pieczci gminnej zastpiono wizerunkiem krzya na Giewoncie nad skrzyowanymi kluczami w. Piotra z herbu watykaskiego.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarno” Macieja Krokowskiego.

Na przeomie XX i XXI wieku liczba goci przyjedajcych do Zakopanego spada. Przyczyn tego stanu rzeczy s m. in. coraz lepiej prosperujce wsie, znajdujce si dookoa Zakopanego, oferujce czsto np. lepsz baz narciarsk. Mimo to, Zakopane wci jest, wedug statystyk, najchtniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasug jest niewtpliwie pooenie w najbliszym ssiedztwie Tatr.

Najwiksz imprez sportow ostatnich lat stay si zawody Pucharu wiata w skokach narciarskich. Odbywajce si w Zakopanem od wielu lat, ju w czasach Stanisawa Marusarza, lub Stanisawa Bobaka, najwiksze zainteresowanie zaczy wzbudza od pocztku XXI wieku za spraw sukcesów Adama Maysza.

Link: TAXI ZAKOPANE Taxi Zakopane

Link: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Droga do Olczy - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Karowicza - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Balzera Gociniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: ul. Karowicza - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Balzera Gociniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjcia - fotograf. J.L.M. Mosur
Historia strony - popularna fraza: tatry, znajdź więcej tatry w wyszukiwarce...
wwwPreview v3.6 z lutego 2013: 93 opisów; 100 linków; 52 obrazków; 15 ważnych słów; 72914 znaków.
zakopane zdjcia:

Tabela:

  • Link: Wydarzenia100-lecie Zwizku Podhalan w zakopanem:
    • Link: stulecie ZPGeologia tatr:
    • Link: StartWydarzenia:
    • Link: tatry
      • Link: Geologia tatrtatry wysokie:
    • Link: Sylwester
    • Link: tatry Zachodnieszlaki:
    • Link: tatry Wysokietatry Zachodnie:
    • Link: szlaki w zimieKasprowy Wierch na Skiturach:
    • Link: szlakiszlaki w zimie:
    • Link: Podhale
      • Link: Historiaowiectwo w Tatrach:
        • Link: Łowiectwo w Tatrachporonin:
      • Link: skituryHistoria Podhala:
    • Link: biały dunajecBukowina Tatrsrzaska:
    • Link: poroninBiay Dunajec:
    • Link: Białka Tatrzańskamurzasichle:
    • Link: Bukowina TatrzańskaBiaka Tatrzaska:
    • Link: Małe CicheFauna Tatr:
    • Link: murzasichleMae Ciche:
  • Link: PtakiTatrMotyle:
  • Link: Przyroda
    • Link: Fauna TatrSsaki Tatr i Podhala:
      • Link: Ssaki TatrPtaki Tatr i Podhala:
      • Link: Flora TatrRoliny Tatr:
        • Link: RoślinyRoliny w Dolinie Gsienicowej - zdjcia z tatr:
      • Link: MotyleFlora Tatr:
      • Link: GrzybyChmury nad Tatrami - tatry zdjcia - J.L.M. mosur:
      • Link: Rośliny dolina GąsienicowaGrzyby Tatr:
    • Link: Kultura
      • Link: Architektura Tatr i PodhalaKocioy:
        • Link: KościołyPomniki :
      • Link: ChmuryArchitektura Tatr i Podhala:
    • Link: Cmentarze ZakopiańskieStare zdjcia z zakopanego i Podhala:
    • Link: PomnikiCmentarze Zakopiaskie:
    • Link: NiedzicaRoliny ogrodowe:
  • Link: Stare zdjęciaNiedzica - zdjcia:
  • Link: DomoweRoliny Balkonowe:
  • Link: Nasze rośliny
    • Link: OgrodoweRoliny domowe:
    • Link: SłowacjaGiewont od Strony Kopy Kondrackiej:
  • Link: BalkonoweSowacja na weekend:
  • zachodni podchodzc pod Wielk Kop Królow

Historia zakopanego rozpocza si w kocu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wyda prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy którego powstaa osada. Przywilej ten nie zachowa si jednak do dnia dzisiejszego, std nie ma pewnoci co jego autentycznoci (cho Micha Korybut Winiowiecki zatwierdzi go w roku 1670). W tym okresie powstay dwa najstarsze centra osadnicze zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy oraz w widach Cichej Wody i Potoku Myniska.
.
Miejscowa ludno góralska, która osiada na tych terenach wywodzia si w wikszoci z pónocnych stron Maopolski. W 1234 r. powstaa tu za spraw zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru midzy Gorcami a Tatrami, znajdujca si w Ludmierzu. Duy wpyw na uksztatowanie si miejscowej kultury miay wdrówki wooskie z XIV i XV wieku. Pod tatry dotara bowiem kultura i gospodarka wooska, w której najwiksze znaczenie miao sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe ssiedztwo z narodami sowackim i wgierskim wpyno take na uksztatowanie si polskiej góralszczyzny, w której poczone zostay liczne elementy, zarówno polskie jak i napywowe.

Link: Willa Koliba - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: zakopane zdjcia:

Historia zakopanego

Historia zakopanego

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesuna polskie granice, przejmujc tym samym starostwo nowotarskie wraz z zakopanem, a take ziemi sdeck i czorsztysk, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagroenie dla Cesarstwa stanowia wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, która umacniaa si szczególnie na poudniowych terenach Polski.

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w których znajduje si nazwa "zakopane" pochodz z pocztku XVII wieku. Nazwa miejscowoci pojawia si po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, póniej równie w dokumencie sdowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jdrzeja Jarzbka z 1630.

W 1806 r. wacicielem huty zosta Jan Homolacs, pochodzcy że spolonizowanej, wgierskiej rodziny, przez lata osiadej na Morawach. Niedugo potem rzd austriacki, postanowi sprywatyzowa wikszo dóbr nalecych do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupi od Cesarstwa posiadoci na Podhalu oraz w Tatrach, stajc si wacicielem dóbr, obejmujcych nie tylko zakopane, lecz take grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Biaka, Gro, Lenica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dbno, Gronków itd.
W poowie XIX w. pod rzdami rodziny Homolacsów, zakopiaska huta staa si najwikszym zakadem metalurgicznym w caej Galicji.

W 1766 roku, w Kunicach, znajdujcych si w poudniowej czci zakopanego, rozpoczto budow huty elaza. Znacznie wczeniej huta dziaaa w Dolinie Kocieliskiej. Od II poowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stao si dodatkowym ródem dochodu dla mieszkaców, dotd cakowicie uzalenionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjajcych terenach i w trudnej tatrzaskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarzdc huty, kierujcym ni w imieniu wadzy pastwowej, by ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejciu dawnych ziem królewskich przez Austri, pozosta doywotnio dzierawc hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku zakopane, wraz z caym Podhalem zostao wczone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majtkiem pastwowym zarzdzali austriaccy urzdnicy. Eksploatacja kopal rudy w Tatrach i kunickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadzia w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, którzy napadli na Kunice, rabujc pienidze i dokonujc wielu zniszcze. Wtedy te wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kunicach pojawio si nawet cesarskie wojsko. Napicie zelao z pocztkiem XIX wieku, gdy huta przesza w prywatne rce i zacza na znów dobrze prosperowa.

Od poowy XIX wieku, zakopane nabierao coraz bardziej charakteru miejscowoci letniskowej, do której przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napywem ludnoci, rozpoczto wydawa pierwsze ksiki, przewodniki traktujce o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w zakopanem utworzona zostaa autonomiczna gmina, wybrano równie pierwszego wójta, którym zosta Jan Gsienica-Staszeczek, waciciel jednego z pierwszych hoteli zakopiaskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznaskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostpne kpielisko, w którym wykorzystano tamtejsze róda cieplicowe. Ok. 1870 roku powstaa w Kunicach pierwsza poczta, a przy ul. Kocieliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Równoczenie, stopniowo rozwijaa si równie pónocna cz zakopanego. Okoo 1800 r. powstaa z fundacji Pawa Gsienicy pierwsza kaplica przy póniejszej ul. Kocieliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgod cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w zakopanem. Wczeniej wschodnia cz wsi naleaa do parafii w poroninie, a zachodnia do Chochoowa. W 1847 r. wybudowano gówn cz drewnianego kocioa przy ul. Kocieliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w zakopanem zosta ksidz Józef Stolarczyk, pochodzcy z Wysokiej koo Jordanowa. Wtedy te proboszcz zaoy szkók parafialn, a okoo 1850 r. zaoy przy kociele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie ju od blisko pó wieku chowano zmarych. Dzi znany jest jako Stary Cmentarz na Pksowym Brzyzku.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzaskiego powstaa Szkoa Przemysu Drzewnego, w 1881 – szkoa ludowa, w 1883 – szkoa koronkarska dla dziewczt, której inicjatork i sponsork bya najwiksza polska aktorka i bywalczyni zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzaskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy orodek kultury, w którym odbyway si zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Miecia si tam równie pierwsza biblioteka i czytelnia.

W 1873 przyby pod tatry dr Tytus Chaubiski, lekarz z Warszawy, który wkrótce zacz kierowa w te rejony swoich pacjentów, uwaajc, e miejscowy klimat dobrze wpywa na leczenie m.in. grulicy. Z upywem lat dr Chaubiski zaangaowa si równie w inne dziedziny ycia spoecznego, stajc si jedn z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

W roku 1889, w wyniku licytacji, wacicielem dóbr zakopiaskich zosta hr. Wadysaw Zamoyski. Po jego przybyciu powstaa kolejna szkoa - Szkoa Pracy Domowej Kobiet, zaoona przez jego matk. Placówka ta, znalaza swój siedzib w Kunicach. Sam hrabia aktywnie angaowa si w rozwój zakopanego, przeznaczajc due sumy pienidzy na liczne inwestycje i sprawy spoeczne.

Przybywanie na leczenie lub wypoczynek w zakopanem uatwia otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Such i Chabówk, która znacznie skrócia czas trwania podróy w te oddalone od reszty wiata rejony.

Wan dat w historii Zakopanego by rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymaa status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisaw Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzy na Giewoncie, jako upamitnienie roku jubileuszowego, ogoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powsta Zwizek Górali, pierwszy tego typu zwizek o charakterze regionalnym, którego dziaalno kontynuuje dzi Zwizek Podhalan.

Wraz że stopniowym wzrostem popularnoci nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywajcych tutaj pacjentów, ale take ludzi kultury i sztuki, powstaway kolejne instytucje i stowarzyszenia, m.in. Muzeum Tatrzaskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszka w Zakopanem Stanisaw Witkiewicz, twórca synnego "stylu zakopiaskiego", majcego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stana przy ul. Kocieliskiej w 1893 roku.

W grudniu 1910 r. wedug oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkao 7928 osób. Wzrastaa take stale liczba osób przyjedajcych tu nie tylko latem, ale i zim. Zimowe sezony, pocztkowo wykorzystywane jedynie przez leczcych si grulików, z czasem zaczy by zdominowane przez mioników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny wiatowej po raz pierwszy prasa nazwaa Zakopane „zimow stolic Polski”. W 1913 roku powstao zakopiaskie harcerstwo, zaoone przez twórc polskiego skautingu Andrzeja Makowskiego, który wtedy osiad pod Giewontem na stae i tu wanie wzi lub z Olg Drahonowsk.

Przeom XIX i XX wieku by przede wszystkim pocztkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwsz wycieczk na nartach w tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisaw Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osob majc najwikszy wpyw na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, mia gen. Mariusz Zaruski, dziki któremu powstao Tatrzaskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym że wspótwórców TOPR-u by take kompozytor Mieczysaw Karowicz, który zgin tragicznie w lawinie pod Maym Kocielcem.

Ju w II Rzeczpospolitej, spóka "Park Sportowy", powstaa z inicjatywy Karola Stryjeskiego, doprowadzia do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 dziaa w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisawa Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwija si take sport. Nie tylko narciarstwo, ale równie hokej, pika nona, lub automobilizm. W 1929 roku, dziki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstay na Równi Krupowej dwa stadiony, na których rozgrywane byy m.in. midzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

5 VIII 1914 na front I wojny odesza zakopiaska kompania strzelecka, któr wczono w skad I Brygady Legionów Pisudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiaczycy w wikszoci odwrócili si od Legionów i zaczli popiera koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstaa pod przewodem Stefana eromskiego Organizacja Narodowa, która wypowiedziaa posuszestwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejli wadz, a Organizacja Narodowa przeksztacia si w polsk Rad Narodow z eromskim na czele i obja wadz nad tzw. Rzeczpospolit Zakopiask. Po kilkunastu dniach, po uksztatowaniu si ju w Maopolsce wadz administracyjnych, rzdy nad Zakopanem obja Polska Komisja Likwidacyjna.

1 wrzenia 1939 wojska niemieckie zajy Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacawem Krzeptowskim zoya na Wawelu hod niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowaa niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, która ustalia ostateczny ksztat granicy midzy ZSRR a Generaln Guberni –przypiecztowujc tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. dziaa zakopiaski obwód Zwizku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijaa si koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, którego przywódcy wspódziaali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówk informacyjn AK – pluton „uraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stao si wanym punktem przerzutowym na Wgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zgin z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Wikszoci przywódców Goralenvolku udao si jednak zbiec. Niemcy opucili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zaja miasto.

Prawa miejskie zostay nadane Zakopanemu 18 padziernika 1933 roku.
Najwiksz inwestycj sportow staa si wybudowana w cigu pó roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstaa w 1938 roku na stoku Gubaówki.
Najwikszymi imprezami w midzywojennym Zakopanem byy narciarskie mistrzostwa wiata FIS w 1929 i 1939.

Powstay w nowej rzeczywistoci spoeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w cigu kilku lat przej kontrol nad wikszoci dawnych prywatnych pensjonatów zakopiaskich. W 1962 roku odbyy si w Zakopanem kolejne mistrzostwa wiata FIS. W tym samym roku, liczba goci przybyych pod tatry, po raz pierwszy przekroczya milion osób. Od 1968 roku zacz odbywa si popularny do dzi Midzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizoway sesj tzw. Miejskiej Rady Narodowej, której przewodniczcym zosta komunista, Marian Turski-czycki. Polska Partia Robotnicza usuna że stanowiska dra Stanisawa Totwena, burmistrza desygnowanego przez rzd w Londynie i obja wadz.
Po wojnie miasto do szybko odzyskao funkcj orodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odby si ju na pocztku 1946 r. (wygra go Stanisaw Marusarz uzyskujc dugo 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano te pierwsze zawody memoriaowe, noszce imi zamordowanych w czasie okupacji zakopiaskich sportowców Bronisawa Czecha i Heleny Marusarzówny.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarno” Macieja Krokowskiego.

Wczeniej, w 1957 r. reaktywowany zosta Zwizek Podhalan. Zakopane nadal przycigao równie licznych twórców, czerpicych inspiracje i siy z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali si Tadeusz Brzozowski i Wadysaw Hasior. Dawna Szkoa Przemysu Drzewnego, jeszcze przed wojn przeksztacona w szko redni, po wojnie podzielia si na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, które niebawem otrzymao imi swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzebiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku dziaaa Pastwowa Szkoa Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysawa Karowicza). Rozwijao si take Muzeum Tatrzaskie, otwierajc oddziay w rónych czciach Zakopanego i Podhala. Powstay muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany zosta pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisawa Ignacego Witkiewicza, który wkrótce zyska ogólnopolsk saw.
Z biegiem lat, Zakopane stracio na znaczeniu jako miejscowo uzdrowiskowa, stajc si przede wszystkim orodkiem wypoczynkowym. W poowie lat siedemdziesitych zlikwidowano wikszo sanatoriów. Wpyw na to miaa przede wszystkim postpujca urbanizacja miasta i coraz wiksza liczba przybywajcych tutaj turystów.

Najwiksz imprez sportow ostatnich lat stay si zawody Pucharu wiata w skokach narciarskich. Odbywajce si w Zakopanem od wielu lat, ju w czasach Stanisawa Marusarza, lub Stanisawa Bobaka, najwiksze zainteresowanie zaczy wzbudza od pocztku XXI wieku za spraw sukcesów Adama Maysza.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przyby Jan Pawe II, spdzajc wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawi wtedy m.in. msz w. pod skoczni. Z okazji wizyty papiea ówczesne wadze miasta zmieniy herb Zakopanego - emblematy wywodzce si z XIX-wiecznej pieczci gminnej zastpiono wizerunkiem krzya na Giewoncie nad skrzyowanymi kluczami w. Piotra z herbu watykaskiego.

Na przeomie XX i XXI wieku liczba goci przyjedajcych do Zakopanego spada. Przyczyn tego stanu rzeczy s m. in. coraz lepiej prosperujce wsie, znajdujce si dookoa Zakopanego, oferujce czsto np. lepsz baz narciarsk. Mimo to, Zakopane wci jest, wedug statystyk, najchtniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasug jest niewtpliwie pooenie w najbliszym ssiedztwie Tatr.

Link: Szkoa Budowlana - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Willa Koliba - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Krupwki - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Szkoa Budowlana - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Krupwki - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy Kocieliskiejv Link: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Dom przy ulicy Kocieliskiej - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Zakopane - Kunice

Zakopane - Kunice

"Nie znajc si na urzdzeniu machin, nie mog opisywa szczegóowo tamtejszych fabryk, które nale do znakomitszych w naszym kraju i których wyroby s wysoko cenione" - wyznawaa w 1858 roku swoim czytelnikom, dowiadczona kilkukrotnym pobytem w Tatrach, Maria Steczkowska w swych Obrazkach. I rzeczywicie. Mimo, e zakopiaskie Kunice - Huty Hamerskie - jak je wczeniej nazywano, wanie przemysem syny, to jednoczenie byy miejscem udzielajcym gociny i centrum towarzyskim ówczesnego podnóa Tatr. Zwrócia wic Steczkowska uwag na to, co j - kobiet i podróniczk - najbardziej zajmowao: "Prócz licznych zabudowa fabrycznych stoi tutaj dwór waciciela z niewielkim ogrodem, w którym piknie bije fontanna, kilkanacie domków sucych za mieszkanie urzdnikom górniczym, porzdny dom zajezdny."
Nie odwiedzi Kunic nie byo mona. Zanim nastay lata wietnoci, uczyni to u schyki XVIII wieku Hacquet i kilka lat póniej Staszic. Nastpnie, gdy w latach 30. XIX wieku stan dwór i karczma, Kunice gociy znamienite postaci ówczesnej kultury i polityki. Ale te zwykych miertelników. Na przykad dla kuracjuszy Szczawnicy, znanego i cenionego kurortu, byy wraz z Morskim Okiem i i Dolin Kocielisk celem specjalnie urzdzanych wycieczek. Gospodarze chtnie oprowadzali wycieczkowiczów po fabryce, w której mona byo naby jak wyrabian tu pamitk. Tak uczynia niemal dwadziecia lat przed Steczkowsk ucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa: "... po obiedzie poszlimy razem oglda elazn fabryk pana Homulacza, dziedzica caej tej cudnej czci Galicyi. Kady z nas, dla pamitki, naby jak drobnostk. Moja elazna charciczka, dotd na papierach biórka mego spoczywa, przyciska moje wprawdzie nie górnolotne, lecz czasem moe za dziwaczne marzenia". owe nie górnolotne marzenia to midzy innymi Miasta, góry i doliny, powie w kilku niewielkich tomikach, wydane w 1844 roku w Poznaniu, skd zaczerpnito ten cytat.
Zakopane i owszem, zauwaano - wszak jego pooona u stóp Gubaówki kotlina bya "zasana kwiecistym k kobiercem i zielonemi pól smugami" a i koció "schludny i starannie utrzymany" ju sta - ale gówn atrakcj bya mroczna dolina "wród ciemnych lasów wierkowych", gdzie potok "szumem swoim agodzi oguszajce omotanie motów, warczenie kó, brzk szyn i blach elaznych".
Podobnych wypisów z dziewitnastowiecznej literatury i relacji prasowych znalazoby si zapewne wicej. Wszystkie one wskazuj na powolne ksztatowanie si nowej funkcji Kunic, swoistej bramy prowadzcej w tatry, majcej poza fabryk i wasne atrakcje przyrodnicze, choby "ródo Biaego Dunajca", którego woda "kipi z takim pdem i hukiem, e w bliskoci wiatr si czu daje, a o kilka kroków zrozumie si niepodobna", lub polan Kalatówki, gdzie "kilka szaasów rozrzuconych po niej dodaje malowniczego wdziku", ale przede wszystkim otwierajcej drog w gb Tatr: na Giewont, Hal Gsienicow, Czerwone Wierchy.

Wspóczesne Zakopane ksztatowao si wokó niezalenych od siebie orodków. Dno rozlegej, sonecznej kotliny zaja osada pasterska, z biegiem lat przeksztacajca si w rolniczo-hodowlan wiosk; dolin potoku Bystry - pooony o mil dalej zakad przemysowy z ksztatujca si wokó niego infrastruktur. O pocztkowej niezalenoci tych dwóch miejsc wiadczy widoczny do dzi ukad komunikacyjny; droga prowadzca od Szaflar i Nowego Targu - wczeniej zapewne pasterski szlak - za poroninem, gdzie w rejonie Ustupu opuszczaa dolin potoku i wzgórzami podaa wprost ku przemysowym Kunicom.
Do Zakopanego docierano bd szlakiem biegncym dalej wzdu Zakopianki, bd wierchow drog przez Zb. Kunice z innym tatrzaskim orodkiem przemysowym - Starymi Kocieliskami - czya biegnca u stóp Tatr i omijajca Zakopane "droga elazna" - dzi pod Reglami. Midzy Zakopanem i Kunicami bez wtpienia biegy jakie cieki, ale dopiero w latach 20. XIX wieku pojawia si potrzeba poczenia tych dwóch miejsc drog wozow.
Przemiany dziejowe przewartocioway znaczenie obu miejsc. Orodek zakopiaski rozrós si i uzyska prawa miejskie, kunicki upad i sta si odleg, peryferyjn dzielnic Zakopanego. Dzi wydaje si zapomniany i zaniedbany. Ale to tam wanie znajduje si prawdziwa zakopiaska "starówka" z zabytkami. To wanie Kunice Homolacsów i Zamoyskich byy podwalinami rozwoju kulturalnego i spoecznego Zakopanego

Gdy wic pod koniec XIX wieku Kunice straciy na przemysowym znaczeniu, gdy spon kunicki dwór, wanie turystyczne walory Doliny Bystrej stanowiy racj ich dalszej egzystencji. Tu, w tej dolinie ciemnej i ponurej, rodzia si lecznicza przyszo Zakopanego - uzdrowiska i kurortu. Tu byo "komunalne zaplecze" rozwijajcego si w kotlinie miasta. W 1905 roku z Kunic do zakopiaskich wodocigów popyna woda, a nieco póniej prd, uzyskiwany z siy, która niegdy napdzaa hutnicze moty. Próbowano te kunicki przemys reaktywowa. U wylotu doliny zaczto wydobywa kamie, byy te próby eksploatacji granitowych gazów zniesionych z gór przez lodowiec i pynce że wody. Kunice stay si ulubionym miejscem spacerów, terenem narciarskim, a nawet miejscem, gdzie próbowano uprawia sport bobslejowy. Bardziej i mniej znaczcych epizodów z ycia Kunic pewnie mona by wymienia duo. Przeomowym by rok 1936 i budowa kolejki linowej na Kasprowy wierch. Wanie wokó tego "orodka przemysu turystycznego" toczy si dzisiejsze ycie Kunic.

Dugo 5,4 km i powierzchnia ok. 5,7 km². Jest najmniejsz z walnych dolin tatrzaskich i jedyn, która w caoci zostaa wyobiona w skaach osadowych. dolina opiera si o gówn gra Czerwonych Wierchów. że wschodu zamknita jest reglami ysanek (1445 m n.p.m.) oraz masywem Maego Giewontu (1728 m n.p.m.) i Siodowej Turni (1647 m n.p.m.) Od strony zachodniej ograniczona jest Skoruniakiem.
Dolna, pónocna cz doliny nie zostaa przeksztacona przez lodowiec i ma posta gbokiego wciosu o przekroju V-ksztatnym. Jej dnem spywa Maocki Potok. Cz rodkowa i górna za charakteryzuj si profilem U-ksztatnym, waciwym dla dolin polodowcowych. Ma dobrze wyksztacony trzypitrowy system kotów lodowcowych. Najwysze pitra tych kotów to Wynia wistówka Maocka i Ninia wistówka Maocka pomidzy cianami Wielkiej Turni i Mnichowych Turni nazywanych Dziadkiem i Babk). W rodkowej i górnej czci doliny brak spywu powierzchniowego, co powoduje, e panuje tutaj cisza. W rejonie górnego zamknicia doliny znajduje si najgbsza i najdusza jaskinia Polski Jaskinia Wielka niena.
Centraln czci Doliny Maej ki jest Wielka Polana Maocka, przez któr przebiegaj szlaki turystyczne. Wielka, wietlista polana, zamknita od poudnia acuchem gór, z imponujcym urwiskiem Wielkiej Turni, jest zwykle miejscem duszego postoju turystów. Powstaa ona na miejscu istniejcego tu niegdy jeziora polodowcowego, które wypenio zagbienie spowodowane przez moren czoow. Jezioro z czasem zostao zasypane przez stoki napywowe. Miszo osadów dennych jest oceniana na 65 m. Pónocn cz doliny pokrywaj lasy dolnoreglowe, rodkowa cz jest poronita wierkami oraz kami jest to rolinno regla górnego. Poudniowa cz doliny poronita jest przewanie kosodrzewin. W dolinie znajduje si najliczniejsze w polskich Tatrach stanowisko bardzo u nas rzadkiego gatunku roliny górskiej zarzyczki górskiej.
Dawniej dolina bya jednym z terenów pasterskich w Tatrach, wchodzia w skad Hali Maa ka. Gleba jest tutaj yzna, jak na warunki tatrzaskie, a trawa bujna. Stay na niej niegdy szaasy. Po zniesieniu wypasu nastpuje stopniowe zarastanie kosodrzewin i lasem wielu bezlenych przedtem obszarów doliny. Jeszcze tylko Wielka Polana zachowuje swój bezleny charakter, ale i ona zmniejsza stopniowo swój powierzchni, opanowywana przez wierki posuwajce si od krawdzi lasu.

Link: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Kolejka Kunice Kasprowy Wierch - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: widok z Nosala na Kunice - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Gralska Chaupa pod Kunicami - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Kolejka Kunice Kasprowy Wierch - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Gralska Chaupa pod Kunicami - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Rondo Kunice Zakopane - tatry zdjcia - foto. J.L.M. mosur: widok z Zbu na Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. mosur Zakopane Rondo Kunice

Zakopane Rondo Kunice

Link: Rondo Kunice Zakopane - tatry zdjcia - foto. J.L.M. mosur: Rondo Kunice Zakopane - tatry zdjcia - foto. J.L.M. mosur Link: Rondo Kunice Zakopane - tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krokusy Dolina Maej ki - tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Rondo Kunice Zakopane - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupwki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Krupówki
Zakopane Krupówki

Wycieczk na winic rozpoczem w Kunicach. Do Doliny Gsienicowej doszedem przez Bocza. Po drodze (Skupniów Upaz) niezy widok na Podhale spowite porannymi mgami. Natomiast po wejciu na Przecz miedzy Kopami otworzya si przede mn panorama Orlej Perci. W porannym socu widok jest naprawd super. Teraz krótkie zejcie i znalazem si przy schronisku. Po chwili odpoczynku przy Murowacu ruszyem niebieskim szlakiem w stron Czarnego Stawu Gsienicowego. Po obejciu Czarnego Stawu czekao mnie podejcie na Zawrat. Odcinek do Zmarzego Stawu jest atwy - do pokonania tylko maa rynienka. Kawaek dalej odchodz szlaki na Kozi Przecz, Zadni Granat i leb Kulczyskiego. ją za nadal niebieskim szlakiem doszedem do Zmarzego Stawu. Od stawu fragment atwego podejcia i po chwili doszedem do pierwszych acuchów (w tym miejscu zwykle zatory). Zaoyem rkawiczki i ruszyem dalej. acuchów jest kilka ale ten odcinek nie jest specjalnie trudny. Nie ma te wielkich przepaci. Przed sam przecz acuchy si kocz i dalej wchodzi si ju atw ciek. Z Zawratu jest adny widok na Dolin Piciu Stawów i Tatry Wysokie m.in. rysy, Wysok i Gerlach. Po chwili spdzonej na przeczy ruszyem czerwonym szlakiem w stron winicy. Najpierw szlak obnia si troch a nastpnie zboczami Niebieskiej i Gsienicowej Turni pnie si w gór pod szczyt winicy (miejscami acuchy ale niezbyt trudne). Pod samym wierzchokiem szlak si rozgazia. Mona wej na gór lub omin szczyt i i dalej w stron winickiej Przeczy. Przed acuchem prowadzcym na wierzchoek tworz si zwykle zatory. Ale to ju ostatnia trudno i po chwili osignem szczyt winicy. Na górze przewanie duo ludzi. Widok praktycznie na wszystkie strony: Tatry Wysokie, Zachodnie, Zakopane. Zejcie przy pomocy tego samego acucha co wejcie. Dalej trzeba zwróci uwag eby wej na waciwy szlak by nie wróci przypadkiem na Zawrat i mona schodzi na winick Przecz (zejcie miejscami przy pomocy acuchów ale bez wikszych trudnoci). Z przeczy ruszyem czarnym szlakiem do Doliny Gsienicowej (wejcie z przeczy na czarny szlak jest sabo oznakowane, namalowany znak na skale jest od strony winicy niewidoczny). Sam szlak jest miejscami zniszczony oraz że wzgldu na pynce nim strumyczki liski. W dó widok na Czerwone Stawki. szlak dalej prowadzi obok Zielonego Stawu. i docza do szlaku ótego prowadzcego do Murowaca. Poszedem kawaek t drog i przy rozwidleniu skrciem w lewo na ciek omijajc schronisko. cieka tą prowadzi obok Betlejemki i kawaek dalej docza do szlaku na Przecz midzy Kopami. Teraz tylko zejcie przez Dolin Jaworzynk i znalazem si znowu w Kunicach.
Wycieczka przez Zawrat na winic jest bardzo interesujca. Po drodze mona podziwia wspaniae widoki. Jest moe troch mczca, zwaszcza przy podejciu na Zawrat ale mijane po drodze fragmenty z acuchami nie okazay si specjalnie trudne. Trasa warta polecenia.

Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupwki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Nosal
Nosal

Gdy wchodzi si na Krzyne (2112 m) po raz pierwszy, dobrze jest to zrobi od strony Doliny Gsienicowej, poniewa po osigniciu przeczy zaskakuje niesamowity widok wschodniej czci Tatr i Doliny Piciu Stawów. Przy podejciu od drugiej strony nie ma ju tego elementu zaskoczenia. Rozpoczem wic swój wycieczk w Kunicach. Na pocztek doszedem szlakiem przez Bocza do Murowaca. Nastpnie kawaek w dó drog dojazdow do schroniska, a wreszcie skrciem w prawo na óty szlak. Po przekroczeniu Czarnego Potoku chwil szedem Lasem Gsienicowym, a póniej ciek wród kosodrzewiny skd mogem zobaczy Kocielec. Nastpnie czekao mnie podejcie zboczem ótej Turni, przekroczenie wodospadu na ótym Potoku i po wejciu na Zadni Upaz rozpostara si przede mn panorama Doliny Paszczycy i Orlej Perci. Teraz zszedem do Czerwonego Stawu i po obejciu go i przejciu obok Wielkiej Kopki doszedem pod Przecz Krzyne. Samo podejcie nie jest trudne ( z wyjtkiem przejcia przez ska przyklejon do zbocza Wksmundzkiego Wierchu, gdzie trzeba troch si powspina przy uyciu rk i uwaa, aby nie zmyli szlaku ). Jest jednak bardzo mczce. Po wejciu na gór wszystko rekompensuje wspaniay widok. Przecz Krzyne to wietny punkt widokowy oraz dobre miejsce na zjedzenie niadania i na odpoczynek po mczcym podejciu. W prawo prowadzi szlak na Orl Per ją za ótym szlakiem zszedem do Doliny Piciu Stawów. Z pocztku zejcie jest bardzo strome, potem idzie si jednak ju bardziej komfortowo. Szlak koczy si w dolinie niedaleko Siklawy. Po chwili odpoczynku przy schronisku w Dolinie Piciu Stawów ruszyem szlakiem przy wodospadzie w dó Doliny Roztoki. Sam szlak jest dosy wygodny, cho s miejsca gdzie jest troch lisko że wzgldu na pynce nim strumyczki. Po nie dugiej wdrówce Dolin Roztoki doszedem w kocu do Wodogrzmotów Mickiewicza i dalej asfaltow drog z Morskiego Oka do Palenicy Biaczaskiej. Tu zostao mi tylko znalezienia busa, który jedzie drog koo Nosala, poniewa tam miaem kwater (busy jed take przez Bukowin Tatrzask). I za opat w wysokoci 5 z. znalazem si znowu w Zakopanym.
Wyprawa na Krzyne jest duga i mczca ale naprawd warto j odby. Niesamowite widoki zrekompensuj na pewno trudy wycieczki.

Link: Wycig narciarski Nosal - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Wycig narciarski Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Wycig narciarski Nosal - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Nosal Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Wycig narciarski Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Nosal Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Wycig narciarski Nosal - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Wycig narciarski Nosal - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Kasprowy Wierch przez Bocza i Hal Gsienicow
Kasprowy Wierch przez Bocza i Hal Gsienicow

Pocztek wycieczki na rysy w Palenicy Biaczaskiej. Nastpnie czekaa mnie prawie 2 godzinna wdrówka asfaltow drog do schroniska przy Morskim Oku. Po miniciu pierwszego zakrtu wyania si widok na Dolin Biaej Wody i Gerlach. Dalej droga niezbyt ciekawa. Chocia gdy wszedem na kamienny skrót przecinajcy kilka asfaltowych zakrtów mogem zobaczy z bliska wcinajc licie sarn. Dopiero od Wosienicy otwiera si adny widok na Mnicha, Miguszowieckie Szczyty i rysy. Teraz jeszcze kawaek i znalazem si przy schronisku nad Morskim Okiem. Zszedem na dó do stawu i ruszyem czerwonym szlakiem do Czarnego Stawu pod Rysami. Kilkunasto minutowe podejcie i znalazem si nad Czarnym Stawem. Czekaa mnie teraz prawie 3 godzinna wspinaczka na rysy (rónica wysokoci ok. 900 m). Po ominiciu stawu zaczo si podejcie. Z lewej strony zlodowaciay nieg w którym utworzya si pieczara (lepiej tam nie wchodzi poniewa kiedy zwalia si kilku turystom na gow). Dalej szlak prowadzi pod Bul pod Rysami. Gdy tam doszedem otworzy si przede mn widok na Morskie Oko i Czarny Staw. Nastpnie Kocio pod Rysami i dalej to ju tylko wspinaczka grzd z du iloci acuchów (niezbyt trudne). Po prawej stronie wspinaczce towarzyszy leb wypeniony niegiem - rysa. Przed samym wierzchokiem troch trudny fragment ubezpieczony acuchem ( w dole leb - rysa i naprawd dua przepa). Po pokonaniu tej kilkumetrowej póki przechodzi si na wschodni stron grani. Tutaj te jest spora przepa a miejsce to jest ubezpieczone klamr i acuchem. W tych miejscach trzeba naprawd uwaa. Dalej jeszcze troch acuchów i ju sam szczyt. Z wierzchoka wspaniay widok na trzy doliny: Miguszowieck, Rybiego Potoku i Biaej Wody oraz na najwysze szczyty Tatr ( Gerlach, Wysoka, Lodowy Szczyt ), a take na Tatry Zachodnie. rysy w zasadzie podzielone s na trzy wierzchoki. Przez ten niszy o wysokoci 2499 m przechodzi granica pastwowa. Drugi o wysokoci 2503 m oraz trzeci, najniszy znajduj si ju w caoci po stronie sowackiej. ją na Rysach byem okoo godziny 13. Cho dzie zapowiada si soneczny wierzchoek pokryway chmury. Niestety widoków miaem nie wiele. A jeszcze godzin wczeniej nie byo chmur. Wycieczk z Palenicy Biaczaskiej zaczem o godzinie 8 rano. Jak si okazao niestety troch za póno. Dojazd z Zakopanego i dojcie do Morskiego Oka zajo mi za duo czasu. Najlepiej chyba jednak wycieczk na rysy poprzedzi noclegiem w schronisku. Na szczycie oczywicie byo duo ludzi. Zejcie t sam drog, chyba, e kto chce zej na stron sowack. Znowu niebezpieczny trawersik nad przepaci i dalej schodzenie przy pomocy acuchów. Od Kota pod Rysami zejcie ju w miar wygodnym szlakiem. Pozostao mi wic ju tylko dojcie do Czarnego Stawu, nastpnie Morskiego Oka i dalej asfaltow drog do Palenicy Biaczaskiej.
Wycieczk na rysy polecam tylko w pogodne dni. Naley wyruszy wczenie rano poniewa po poudniu zwiksza si zachmurzenie i że szczytu niewiele si zobaczy. Jest to trasa raczej dla ludzi majcych dobra kondycj, umiejcych posugiwa si acuchami i nie wraliwych na przepacie. Samo wspinanie przy pomocy acuchów nie jest specjalnie trudne, ale prawie kilometrowe podejcie jest naprawd mczce. Widoki s super, oczywicie pod warunkiem, e nie ma chmur.

Link: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Szlak przez Bocza do Doliny Gsienicowej - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Szlak przez Bocza do Doliny Gsienicowej - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Schronisko Dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kolej krzesekowa z Doliny Gsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Schronisko Dolina Gsienicowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Kolej krzesekowa z Doliny Gsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Widok na Tatry z Antaówki
Widok na Tatry z Antaówki

Pocztek wycieczki na parkingu przed Trzema Studniczkami. Z parkingu ruszamy kawaek w dó, by za mostkiem skrci w prawo na zielony szlak prowadzcy w gór po maych schodkach z kamieni i korzeni. Szlak prowadzi lasem i za chwil zamienia si w szerok drog, by po chwili znowu odbi w prawo, na wsk ciek, która wije si do mozolnymi zakosami w gór. Po drodze mijamy drók prowadzc do zrekonstruowanego bunkra partyzanckiego. Powoli wraz z wysokoci las zaczyna si przerzedza, by za jaki czas zamieni si ju zupenie w gst kosówk. Teraz ju wród kosówki szlak nadal pnie si w gór duymi zakosami. Gdy kosówki si kocz dochodzimy ju do zboczy Krywania. Skalno-trawiast ju w tej chwili ciek trawersujemy zbocze i przekraczamy Wielki leb Krywaski. Teraz tylko mae podejcie po skaach i dochodzimy do miejsca gdzie nasza droga lub si z niebieskim szlakiem. Nastpnie ju za niebieskimi znakami idziemy w gór po kamiennych schodach w kierunku Maego Krywania. Jest ju troszeczk trudniej, bo miejscami trzeba sobie pomaga rkami. Po wejciu na gra otwiera nam si pikny widok na Tatry Wysokie. Teraz zostaje nam ju tylko obnienie si kawaek na Daxnerovo sedlo i wejcie na sam szczyt Krywania skaln, obsypujca si miejscami ciek. Szlak prowadzi grani lub po jej lewej stronie. Pod koniec jest kilka fragmentów gdzie trzeba sobie troch pomóc rekami. Nie jest jednak specjalnie trudno i ekspozycji w tym miejscu te nie ma. Kocowy odcinek wprowadzajcy na szczyt to ju kamienna cieka. Na wierzchoku stoi dwuramienny krzy. Miejsca wkoo jest sporo wic warto si tam na chwil zatrzyma. Zwaszcza, e widoki s bardzo ciekawe. lub w stron zachodni. Na Tatry Wysokie. lub w kierunku Orlej Perci.
Zejcie t sam drog do parkingu przy Trzech Studniczkach. Mona dla odmiany wybra take zejcie niebieskim szlakiem do Jamskiego Stawu i dalej Magistral do Trzech Studniczek.
Wycieczka na Krywa jest warta polecenia przede wszystkim że wzgldu na pikne widoki że szczytu. Trudnoci na szlaku nie ma duych. Jest tylko kilka miejsc gdzie trzeba sobie pomóc rkami. Jako, e Krywa to narodowa góra Sowaków nie naley si tam wybiera w okolicach 15 sierpnia. Odbywa si wtedy Národný výstup na Krivá i tok na szlaku jest wtedy pewny.

Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok z Antawki Skoczni Narciarsk - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok z Antawki Skoczni Narciarsk - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Nosalowa Przecz: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Dolina Olczyska
Dolina Olczyska

Od Doliny Bystrej z zachodu oddziela j Nosal, od poudnia od Doliny Suchej Wody Gsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu odchodzca od niego wypuko cignca si do Przysopu Olczyskiego, a dalej Wielki i May Kopieniec. W górnej, poudniowej czci grzbiet Suchego Wierchu dzieli j na dwie odnogi:

Dolina Olczyska - tatrzaska dolina odchodzca od szczytu Kopy Magury (1704 n.p.m.), majca wylot w Jaszczurówce.

  • Link: JanDOr
  • Czas przejcia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min

Nazwa doliny wywodzi si od Olczy – przysióka Zakopanego. Dolina zajmuje powierzchni okoo 4,5 km². Zbudowana jest że ska osadowych (wapienie i dolomity), wystpujce na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostay przerzucone z pomoc lodowca z ssiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podoe powoduje, e wiksza cz doliny jest sucha – woda pynie podziemnymi przepywami nie mogc si przebi przez nieprzepuszczalne wody warstwy skalne. Wypywa dopiero w duej iloci w Wywierzysku Olczyskim, którym wypywaj m.in. wody gince pod ziemi w Dolinie Paszczycy. Jest to najwiksze wywierzysko w polskich Tatrach. Wypywajca z niego woda zasila Potok Olczyski z ujciem wody dla Zakopanego. TPN zgodzi si na pobranie czci wód potoku, ujcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. Wzdu potoku i w spadajcych do niego lebach ronie olcha szara, a wiosn zakwita knie botna górska. Na zboczach Maego Kopieca znajduje si jedno z najwikszych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo bardzo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj wystpowanie takich rzadkich w Polsce rolin, jak tojad Kotuli . Dawniej (ok. 1840), obficie wystpoway w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominuj jak w caych Tatrach lasy wierkowe.

Do wski, zalesiony wylot doliny znajduje si w pobliu Jaszczurówki na wysokoci ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej czci doliny na zboczach Nosala znajduje si pas ska zwany Piórem.

Dawniej u wylotu doliny w Jaszczurówce istnia niewielki basen, dziki naturalnym cieplicom o temperaturze ok. 20,5 °C, odkrytym w 1839 r. Pierwszy basen wybudowa w Jaszczurówce w latach 1861–62 Adam Uznaski, kolejne dwa powstay do 1891 r. W 1883 r. korzysta z nich Henryk Sienkiewicz. Temperatura cieplic spada do ok. 18,5 °C w 1957 r. po dziaaniach wiertniczych, które doprowadziy do poczenia róde termalnych z wodami Potoku Olczyskiego. Dzi kpieliska s zamknite, a ich tereny zostay wykupione od miasta przez Tatrzaski Park Narodowy, który utworzy na ich terenie orodek edukacyjny.

Dolina bya wypasana, wchodzia w skad dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. W dolinie znajduj si trzy polany: Polana Królowa (pod Królowym Grzbietem), Polana Olczyska (w rodkowej czci) i Polana Brylówka (pod Nosalem). Na Polanie Olczyskiej zachoway si zabytkowe szaasy.

Zielony dnem doliny, wzdu Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Szlaki turystyczne

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbi si helikopter z ratownikami TOPR, w wyniku czego zginy 4 osoby.

  • wschodni, która pod Królowym Grzbietem zakrca w poudniowo-zachodnim kierunku i przez Królow Rówie dochodzi do Kopy Magury
  • Czas przejcia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min
óty z Olczyska na Link: Nosalow PrzeczHawra, Mura - Widok z Murzasichla - murzasichle zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: . Czas przejcia: 30 min, ↓ 25 min Link: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Hawra, Mura - Widok z Murzasichla - murzasichle zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - zdjcia z Tatr: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Link: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Droga do Olczy - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Droga do Olczy - ul. Oswalda Balzera - ul. Karowicza Zakopane
Historia Zakopanego

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w których znajduje si nazwa "Zakopane" pochodz z pocztku XVII wieku. Nazwa miejscowoci pojawia si po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, póniej równie w dokumencie sdowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jdrzeja Jarzbka z 1630.

Historia Zakopanego rozpocza si w kocu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wyda prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy którego powstaa osada. Przywilej ten nie zachowa si jednak do dnia dzisiejszego, std nie ma pewnoci co jego autentycznoci (cho Micha Korybut Winiowiecki zatwierdzi go w roku 1670). W tym okresie powstay dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy oraz w widach Cichej Wody i Potoku Myniska.
.
Miejscowa ludno góralska, która osiada na tych terenach wywodzia si w wikszoci z pónocnych stron Maopolski. W 1234 r. powstaa tu za spraw zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru midzy Gorcami a Tatrami, znajdujca si w Ludmierzu. Duy wpyw na uksztatowanie si miejscowej kultury miay wdrówki wooskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotara bowiem kultura i gospodarka wooska, w której najwiksze znaczenie miao sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe ssiedztwo z narodami sowackim i wgierskim wpyno take na uksztatowanie si polskiej góralszczyzny, w której poczone zostay liczne elementy, zarówno polskie jak i napywowe.

W 1766 roku, w Kunicach, znajdujcych si w poudniowej czci Zakopanego, rozpoczto budow huty elaza. Znacznie wczeniej huta dziaaa w Dolinie Kocieliskiej. Od II poowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stao si dodatkowym ródem dochodu dla mieszkaców, dotd cakowicie uzalenionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjajcych terenach i w trudnej tatrzaskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarzdc huty, kierujcym ni w imieniu wadzy pastwowej, by ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejciu dawnych ziem królewskich przez Austri, pozosta doywotnio dzierawc hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z caym Podhalem zostao wczone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majtkiem pastwowym zarzdzali austriaccy urzdnicy. Eksploatacja kopal rudy w Tatrach i kunickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadzia w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, którzy napadli na Kunice, rabujc pienidze i dokonujc wielu zniszcze. Wtedy te wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kunicach pojawio si nawet cesarskie wojsko. Napicie zelao z pocztkiem XIX wieku, gdy huta przesza w prywatne rce i zacza na znów dobrze prosperowa.

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesuna polskie granice, przejmujc tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a take ziemi sdeck i czorsztysk, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagroenie dla Cesarstwa stanowia wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, która umacniaa si szczególnie na poudniowych terenach Polski.

Równoczenie, stopniowo rozwijaa si równie pónocna cz Zakopanego. Okoo 1800 r. powstaa z fundacji Pawa Gsienicy pierwsza kaplica przy póniejszej ul. Kocieliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgod cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. Wczeniej wschodnia cz wsi naleaa do parafii w poroninie, a zachodnia do Chochoowa. W 1847 r. wybudowano gówn cz drewnianego kocioa przy ul. Kocieliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem zosta ksidz Józef Stolarczyk, pochodzcy z Wysokiej koo Jordanowa. Wtedy te proboszcz zaoy szkók parafialn, a okoo 1850 r. zaoy przy kociele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie ju od blisko pó wieku chowano zmarych. Dzi znany jest jako Stary Cmentarz na Pksowym Brzyzku.

W 1806 r. wacicielem huty zosta Jan Homolacs, pochodzcy że spolonizowanej, wgierskiej rodziny, przez lata osiadej na Morawach. Niedugo potem rzd austriacki, postanowi sprywatyzowa wikszo dóbr nalecych do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupi od Cesarstwa posiadoci na Podhalu oraz w Tatrach, stajc si wacicielem dóbr, obejmujcych nie tylko Zakopane, lecz take grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Biaka, Gro, Lenica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dbno, Gronków itd.
W poowie XIX w. pod rzdami rodziny Homolacsów, zakopiaska huta staa si najwikszym zakadem metalurgicznym w caej Galicji.

W 1873 przyby pod Tatry dr Tytus Chaubiski, lekarz z Warszawy, który wkrótce zacz kierowa w te rejony swoich pacjentów, uwaajc, e miejscowy klimat dobrze wpywa na leczenie m.in. grulicy. Z upywem lat dr Chaubiski zaangaowa si równie w inne dziedziny ycia spoecznego, stajc si jedn z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

Od poowy XIX wieku, Zakopane nabierao coraz bardziej charakteru miejscowoci letniskowej, do której przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napywem ludnoci, rozpoczto wydawa pierwsze ksiki, przewodniki traktujce o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona zostaa autonomiczna gmina, wybrano równie pierwszego wójta, którym zosta Jan Gsienica-Staszeczek, waciciel jednego z pierwszych hoteli zakopiaskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznaskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostpne kpielisko, w którym wykorzystano tamtejsze róda cieplicowe. Ok. 1870 roku powstaa w Kunicach pierwsza poczta, a przy ul. Kocieliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Przybywanie na leczenie lub wypoczynek w Zakopanem uatwia otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Such i Chabówk, która znacznie skrócia czas trwania podróy w te oddalone od reszty wiata rejony.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzaskiego powstaa Szkoa Przemysu Drzewnego, w 1881 – szkoa ludowa, w 1883 – szkoa koronkarska dla dziewczt, której inicjatork i sponsork bya najwiksza polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzaskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy orodek kultury, w którym odbyway si zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Miecia si tam równie pierwsza biblioteka i czytelnia.

Wraz że stopniowym wzrostem popularnoci nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywajcych tutaj pacjentów, ale take ludzi kultury i sztuki, powstaway kolejne instytucje i stowarzyszenia, m.in. Muzeum Tatrzaskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszka w Zakopanem Stanisaw Witkiewicz, twórca synnego "stylu zakopiaskiego", majcego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stana przy ul. Kocieliskiej w 1893 roku.

W roku 1889, w wyniku licytacji, wacicielem dóbr zakopiaskich zosta hr. Wadysaw Zamoyski. Po jego przybyciu powstaa kolejna szkoa - Szkoa Pracy Domowej Kobiet, zaoona przez jego matk. Placówka ta, znalaza swój siedzib w Kunicach. Sam hrabia aktywnie angaowa si w rozwój Zakopanego, przeznaczajc due sumy pienidzy na liczne inwestycje i sprawy spoeczne.

Przeom XIX i XX wieku by przede wszystkim pocztkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwsz wycieczk na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisaw Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osob majc najwikszy wpyw na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, mia gen. Mariusz Zaruski, dziki któremu powstao Tatrzaskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym że wspótwórców TOPR-u by take kompozytor Mieczysaw Karowicz, który zgin tragicznie w lawinie pod Maym Kocielcem.

Wan dat w historii Zakopanego by rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymaa status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisaw Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzy na Giewoncie, jako upamitnienie roku jubileuszowego, ogoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powsta Zwizek Górali, pierwszy tego typu zwizek o charakterze regionalnym, którego dziaalno kontynuuje dzi Zwizek Podhalan.

5 VIII 1914 na front I wojny odesza zakopiaska kompania strzelecka, któr wczono w skad I Brygady Legionów Pisudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiaczycy w wikszoci odwrócili si od Legionów i zaczli popiera koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstaa pod przewodem Stefana eromskiego Organizacja Narodowa, która wypowiedziaa posuszestwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejli wadz, a Organizacja Narodowa przeksztacia si w polsk Rad Narodow z eromskim na czele i obja wadz nad tzw. Rzeczpospolit Zakopiask. Po kilkunastu dniach, po uksztatowaniu si ju w Maopolsce wadz administracyjnych, rzdy nad Zakopanem obja Polska Komisja Likwidacyjna.

W grudniu 1910 r. wedug oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkao 7928 osób. Wzrastaa take stale liczba osób przyjedajcych tu nie tylko latem, ale i zim. Zimowe sezony, pocztkowo wykorzystywane jedynie przez leczcych si grulików, z czasem zaczy by zdominowane przez mioników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny wiatowej po raz pierwszy prasa nazwaa Zakopane „zimow stolic Polski”. W 1913 roku powstao zakopiaskie harcerstwo, zaoone przez twórc polskiego skautingu Andrzeja Makowskiego, który wtedy osiad pod Giewontem na stae i tu wanie wzi lub z Olg Drahonowsk.

Prawa miejskie zostay nadane Zakopanemu 18 padziernika 1933 roku.
Najwiksz inwestycj sportow staa si wybudowana w cigu pó roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstaa w 1938 roku na stoku Gubaówki.
Najwikszymi imprezami w midzywojennym Zakopanem byy narciarskie mistrzostwa wiata FIS w 1929 i 1939.

Ju w II Rzeczpospolitej, spóka "Park Sportowy", powstaa z inicjatywy Karola Stryjeskiego, doprowadzia do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 dziaa w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisawa Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwija si take sport. Nie tylko narciarstwo, ale równie hokej, pika nona, lub automobilizm. W 1929 roku, dziki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstay na Równi Krupowej dwa stadiony, na których rozgrywane byy m.in. midzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizoway sesj tzw. Miejskiej Rady Narodowej, której przewodniczcym zosta komunista, Marian Turski-czycki. Polska Partia Robotnicza usuna że stanowiska dra Stanisawa Totwena, burmistrza desygnowanego przez rzd w Londynie i obja wadz.
Po wojnie miasto do szybko odzyskao funkcj orodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odby si ju na pocztku 1946 r. (wygra go Stanisaw Marusarz uzyskujc dugo 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano te pierwsze zawody memoriaowe, noszce imi zamordowanych w czasie okupacji zakopiaskich sportowców Bronisawa Czecha i Heleny Marusarzówny.

1 wrzenia 1939 wojska niemieckie zajy Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacawem Krzeptowskim zoya na Wawelu hod niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowaa niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, która ustalia ostateczny ksztat granicy midzy ZSRR a Generaln Guberni –przypiecztowujc tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. dziaa zakopiaski obwód Zwizku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijaa si koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, którego przywódcy wspódziaali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówk informacyjn AK – pluton „uraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stao si wanym punktem przerzutowym na Wgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zgin z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Wikszoci przywódców Goralenvolku udao si jednak zbiec. Niemcy opucili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zaja miasto.

Wczeniej, w 1957 r. reaktywowany zosta Zwizek Podhalan. Zakopane nadal przycigao równie licznych twórców, czerpicych inspiracje i siy z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali si Tadeusz Brzozowski i Wadysaw Hasior. Dawna Szkoa Przemysu Drzewnego, jeszcze przed wojn przeksztacona w szko redni, po wojnie podzielia si na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, które niebawem otrzymao imi swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzebiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku dziaaa Pastwowa Szkoa Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysawa Karowicza). Rozwijao si take Muzeum Tatrzaskie, otwierajc oddziay w rónych czciach Zakopanego i Podhala. Powstay muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany zosta pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisawa Ignacego Witkiewicza, który wkrótce zyska ogólnopolsk saw.
Z biegiem lat, Zakopane stracio na znaczeniu jako miejscowo uzdrowiskowa, stajc si przede wszystkim orodkiem wypoczynkowym. W poowie lat siedemdziesitych zlikwidowano wikszo sanatoriów. Wpyw na to miaa przede wszystkim postpujca urbanizacja miasta i coraz wiksza liczba przybywajcych tutaj turystów.

Powstay w nowej rzeczywistoci spoeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w cigu kilku lat przej kontrol nad wikszoci dawnych prywatnych pensjonatów zakopiaskich. W 1962 roku odbyy si w Zakopanem kolejne mistrzostwa wiata FIS. W tym samym roku, liczba goci przybyych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczya milion osób. Od 1968 roku zacz odbywa si popularny do dzi Midzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przyby Jan Pawe II, spdzajc wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawi wtedy m.in. msz w. pod skoczni. Z okazji wizyty papiea ówczesne wadze miasta zmieniy herb Zakopanego - emblematy wywodzce si z XIX-wiecznej pieczci gminnej zastpiono wizerunkiem krzya na Giewoncie nad skrzyowanymi kluczami w. Piotra z herbu watykaskiego.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarno” Macieja Krokowskiego.

Na przeomie XX i XXI wieku liczba goci przyjedajcych do Zakopanego spada. Przyczyn tego stanu rzeczy s m. in. coraz lepiej prosperujce wsie, znajdujce si dookoa Zakopanego, oferujce czsto np. lepsz baz narciarsk. Mimo to, Zakopane wci jest, wedug statystyk, najchtniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasug jest niewtpliwie pooenie w najbliszym ssiedztwie Tatr.

Najwiksz imprez sportow ostatnich lat stay si zawody Pucharu wiata w skokach narciarskich. Odbywajce si w Zakopanem od wielu lat, ju w czasach Stanisawa Marusarza, lub Stanisawa Bobaka, najwiksze zainteresowanie zaczy wzbudza od pocztku XXI wieku za spraw sukcesów Adama Maysza.

Link: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Droga do Olczy - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Karowicza - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Balzera Gociniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: ul. Karowicza - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur: Balzera Gociniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjcia - foto. J.L.M. Mosur Link: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjcia - fotograf. J.L.M. Mosur
Historia strony - popularna fraza: widok, znajdź więcej widok w wyszukiwarce...
Wygenerowano 2012.04.23, 12:55:44 w PagePreview v8.66 - komentarze techniczne:
nie zdefiniowano typu dokumentu - zakładam HTML 4.01; znaleziono 100 linków na stronie;
Tytuł stronyStrona Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur

Tabela:

    Opis: Bardzo popularne słowozakopane Bardzo popularne słowozdjęcia
  • Link: Wydarzenia
      Opis: 100-lecie Związku Podhalan w Bardzo popularne słowozakopanem
    • Link: stulecie ZP
    • Opis: Wydarzenia
    • Link: Start
    • Link: Bardzo popularne słowoPopularne słowotatry
        Opis: Geologia Popularne słowotatr
      • Link: Geologia Popularne słowotatr
    • Link: Sylwester
    • Opis: Bardzo popularne słowoPopularne słowotatry wysokie
    • Link: Bardzo popularne słowoPopularne słowotatry Zachodnie
    • Opis: Bardzo popularne słowoPopularne słowotatry Zachodnie
    • Link: Bardzo popularne słowoPopularne słowotatry Wysokie
    • Opis: szlaki
    • Link: szlaki w zimie
    • Opis: Szlaki w zimie
    • Link: Szlaki
    • Opis: Kasprowy Wierch na Skiturach
    • Link: Podhale
        Opis: Historia Podhala
      • Link: Historia
          Opis: Łowiectwo w Popularne słowotatrach
        • Link: Łowiectwo w Popularne słowotatrach
      • Link: skitury
    • Opis: Popularne słowoporonin
    • Link: Popularne słowobiały dunajec
    • Opis: Popularne słowobiały dunajec
    • Link: Popularne słowoporonin
    • Opis: Bukowina Popularne słowotatrsrzańska
    • Link: Białka Popularne słowotatrzańska
    • Opis: Białka Popularne słowotatrzańska
    • Link: Bukowina Popularne słowotatrzańska
    • Opis: Bardzo popularne słowomurzasichle
    • Link: Małe Ciche
    • Opis: Małe Ciche
    • Link: Bardzo popularne słowomurzasichle
  • Link: PtakiPopularne słowotatr
  • Opis: Ptaki Popularne słowotatr i Podhala
  • Link: Przyroda
      Opis: Fauna Popularne słowotatr
    • Link: Fauna Popularne słowotatr
        Opis: Ssaki Popularne słowotatr i Podhala
      • Link: Ssaki Popularne słowotatr
      • Opis: Motyle
      • Link: Flora Popularne słowotatr
          Opis: Rośliny Popularne słowotatr
        • Link: Rośliny
      • Opis: Flora Popularne słowotatr
      • Link: Motyle
      • Opis: Rośliny w Dolinie Gąsienicowej - Bardzo popularne słowozdjęcia z Popularne słowotatr
      • Link: Grzyby
      • Opis: Grzyby Popularne słowotatr
      • Link: Rośliny dolina Gąsienicowa
    • Opis: Chmury nad Popularne słowotatrami - Bardzo popularne słowoPopularne słowotatry Bardzo popularne słowozdjęcia - J.L.M. Popularne słowomosur
    • Link: Kultura
        Opis: Architektura Popularne słowotatr i Podhala
      • Link: Architektura Popularne słowotatr i Podhala
          Opis: Kościoły
        • Link: Kościoły
      • Link: Chmury
    • Opis: Pomniki
    • Link: Cmentarze Zakopiańskie
    • Opis: Cmentarze Zakopiańskie
    • Link: Pomniki
    • Opis: Stare Bardzo popularne słowozdjęcia z Bardzo popularne słowozakopanego i Podhala
    • Link: Niedzica
  • Opis: Niedzica - Bardzo popularne słowozdjęcia
  • Link: Stare Bardzo popularne słowozdjęcia
  • Link: Domowe
  • Opis: Rośliny domowe
  • Link: Nasze rośliny
      Opis: Rośliny ogrodowe
    • Link: Ogrodowe
    • Opis: Rośliny Balkonowe
    • Link: Słowacja
  • Opis: Słowacja na weekend
  • Link: Balkonowe
  • zachodnią podchodzącą pod Wielką Kopę Królową

Historia Bardzo popularne słowozakopanego rozpoczęła sie w końcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydał prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy ktorego powstała osada. Przywilej ten nie zachował sie jednak do dnia dzisiejszego, stąd nie ma pewności co jego autentyczności (choć Michał Korybut Wiśniowiecki zatwierdził go w roku 1670). W tym okresie powstały dwa najstarsze centra osadnicze Bardzo popularne słowozakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy i w widłach Cichej Wody i Potoku Młyniska.
.
Miejscowa ludność góralska, ktora osiadła na tych terenach wywodziła sie w większości z północnych stron Małopolski. W 1234 r. powstała tu za sprawą zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru między Gorcami a Tatrami, znajdująca sie w Ludźmierzu. Duży wpływ na ukształtowanie sie miejscowej kultury miały wędrówki wołoskie z XIV i XV wieku. Pod Bardzo popularne słowotatry dotarła bowiem kultura i gospodarka wołoska, w ktorej największe znaczenie miało sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sąsiedztwo z narodami słowackim i węgierskim wpłynęło także na ukształtowanie sie polskiej góralszczyzny, w ktorej połączone zostały liczne elementy, zarówno polskie jak i napływowe.

(dotyczy: Bardzo popularne słowoturystyka)

Opis: Giewont od Strony Kopy Kondrackiej

Link: Bardzo popularne słowozakopane Bardzo popularne słowozdjęcia:

Historia Bardzo popularne słowozakopanego

Historia Bardzo popularne słowozakopanego

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunęła polskie granice, przejmując tym samym starostwo nowotarskie wraz z Bardzo popularne słowozakopanem, a także ziemię sądecką i czorsztyńską, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagrożenie dla Cesarstwa stanowiła wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, ktora umacniała sie szczególnie na południowych terenach Polski.

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w ktorych znajduje sie nazwa "Bardzo popularne słowozakopane" pochodzą z początku XVII wieku. Nazwa miejscowości pojawiła sie po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, później również w dokumencie sądowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jędrzeja Jarząbka z 1630.

W 1806 r. właścicielem huty został Jan Homolacs, pochodzący ze spolonizowanej, węgierskiej rodziny, przez lata osiadłej na Morawach. Niedługo potem rząd austriacki, postanowił sprywatyzować większość dóbr należących do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupił od Cesarstwa posiadłości na Podhalu i w Tatrach, stając sie właścicielem dóbr, obejmujących nie tylko Bardzo popularne słowozakopane, lecz także grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Białka, Groń, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno, Gronków itd.
W połowie XIX w. pod rządami rodziny Homolacsów, zakopiańska huta stała sie największym zakładem metalurgicznym w całej Galicji.

W 1766 roku, w Kuźnicach, znajdujących sie w południowej części Bardzo popularne słowozakopanego, rozpoczęto budowę huty żelaza. Znacznie wcześniej huta działała w Dolinie Kościeliskiej. Od II połowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stało sie dodatkowym źródłem dochodu dla mieszkańców, dotąd całkowicie uzależnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjających terenach i w trudnej tatrzańskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarządcą huty, kierującym nia w imieniu władzy państwowej, był ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejęciu dawnych ziem królewskich przez Austrię, pozostał dożywotnio dzierżawcą hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Bardzo popularne słowozakopane, wraz z całym Podhalem zostało włączone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majątkiem państwowym zarządzali austriaccy urzędnicy. Eksploatacja kopalń rudy w Tatrach i kuźnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziła w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, ktorzy napadli na Kuźnice, rabując pieniądze i dokonując wielu zniszczeń. Wtedy też wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kuźnicach pojawiło sie nawet cesarskie wojsko. Napięcie zelżało z początkiem XIX wieku, gdy huta przeszła w prywatne ręce i zaczęła na znów dobrze prosperować.

Od połowy XIX wieku, Bardzo popularne słowozakopane nabierało coraz bardziej charakteru miejscowości letniskowej, do ktorej przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napływem ludności, rozpoczęto wydawać pierwsze książki, przewodniki traktujące o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Bardzo popularne słowozakopanem utworzona została autonomiczna gmina, wybrano również pierwszego wójta, ktorym został Jan Gąsienica-Staszeczek, właściciel jednego z pierwszych hoteli zakopiańskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznańskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostępne kąpielisko, w ktorym wykorzystano tamtejsze źródła cieplicowe. Ok. 1870 roku powstała w Kuźnicach pierwsza poczta, a przy ul. Kościeliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Równocześnie, stopniowo rozwijała sie również północna część Bardzo popularne słowozakopanego. Około 1800 r. powstała z fundacji Pawła Gąsienicy pierwsza kaplica przy późniejszej ul. Kościeliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodę cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Bardzo popularne słowozakopanem. Wcześniej wschodnia część wsi należała do parafii w Popularne słowoporoninie, a zachodnia do Chochołowa. W 1847 r. wybudowano główną część drewnianego kościoła przy ul. Kościeliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Bardzo popularne słowozakopanem został ksiądz Józef Stolarczyk, pochodzący z Wysokiej koło Jordanowa. Wtedy też proboszcz założył szkółkę parafialną, a około 1850 r. założył przy kościele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juz od blisko pół wieku chowano zmarłych. Dziś znany jest jako Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Szkoła Przemysłu Drzewnego, w 1881 – szkoła ludowa, w 1883 – szkoła koronkarska dla dziewcząt, ktorej inicjatorką i sponsorką była największa polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzańskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy ośrodek kultury, w ktorym odbywały sie zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Mieściła sie tam również pierwsza biblioteka i czytelnia.

W 1873 przybył pod Bardzo popularne słowotatry dr Tytus Chałubiński, lekarz z Warszawy, ktory wkrótce zaczął kierować w te rejony swoich pacjentów, uważając, ze miejscowy klimat dobrze wpływa na leczenie między innymi gruźlicy. Z upływem lat dr Chałubiński zaangażował sie również w inne dziedziny życia społecznego, stając sie jedną z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

W roku 1889, w wyniku licytacji, właścicielem dóbr zakopiańskich został hr. Władysław Zamoyski. Po jego przybyciu powstała kolejna szkoła - Szkoła Pracy Domowej Kobiet, założona przez jego matkę. Placówka ta, znalazła swoja siedzibę w Kuźnicach. Sam hrabia aktywnie angażował sie w rozwój Zakopanego, przeznaczając duże sumy pieniędzy na liczne inwestycje i sprawy społeczne.

Przybywanie na leczenie czy wypoczynek w Zakopanem ułatwiła otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Suchą i Chabówkę, ktora znacznie skróciła czas trwania podróży w te oddalone od reszty świata rejony.

Ważną datą w historii Zakopanego był rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymała status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisław Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyż na Giewoncie, jako upamiętnienie roku jubileuszowego, ogłoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstał Związek Górali, pierwszy tego typu związek o charakterze regionalnym, ktorego działalność kontynuuje dziś Związek Podhalan.

Wraz ze stopniowym wzrostem popularności nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywających tutaj pacjentów, ale także ludzi kultury i sztuki, powstawały kolejne instytucje i stowarzyszenia, między innymi Muzeum Tatrzańskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkał w Zakopanem Stanisław Witkiewicz, twórca słynnego "stylu zakopiańskiego", mającego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanęła przy ul. Kościeliskiej w 1893 roku.

W grudniu 1910 r. według oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkało 7928 osób. Wzrastała także stale liczba osób przyjeżdżających tu nie tylko latem, ale i zimą. Zimowe sezony, początkowo wykorzystywane jedynie przez leczących sie gruźlików, z czasem zaczęły być zdominowane przez miłośników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny światowej po raz pierwszy prasa nazwała Zakopane „zimową stolicą Polski”. W 1913 roku powstało zakopiańskie harcerstwo, założone przez twórcę polskiego skautingu Andrzeja Małkowskiego, ktory wtedy osiadł pod Giewontem na stałe i tu właśnie wziął ślub z Olgą Drahonowską.

Przełom XIX i XX wieku był przede wszystkim początkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwszą wycieczkę na nartach w Bardzo popularne słowotatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisław Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osobą mającą największy wpływ na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miał gen. Mariusz Zaruski, dzięki ktoremu powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym ze współtwórców TOPR-u był także kompozytor Mieczysław Karłowicz, ktory zginął tragicznie w lawinie pod Małym Kościelcem.

Już w II Rzeczpospolitej, spółka "Park Sportowy", powstała z inicjatywy Karola Stryjeńskiego, doprowadziła do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 działał w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijał sie także sport. Nie tylko narciarstwo, ale również hokej, piłka nożna, czy automobilizm. W 1929 roku, dzięki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstały na Równi Krupowej dwa stadiony, na ktorych rozgrywane były między innymi międzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszła zakopiańska kompania strzelecka, ktorą włączono w skład I Brygady Legionów Piłsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiańczycy w większości odwrócili sie od Legionów i zaczęli popierać koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstała pod przewodem Stefana Żeromskiego Organizacja Narodowa, ktora wypowiedziała posłuszeństwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejęli władzę, a Organizacja Narodowa przekształciła sie w polską Radę Narodową z Żeromskim na czele i objęła władzę nad tzw. Rzeczpospolitą Zakopiańską. Po kilkunastu dniach, po ukształtowaniu sie juz w Małopolsce władz administracyjnych, rządy nad Zakopanem objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

1 września 1939 wojska niemieckie zajęły Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacławem Krzeptowskim złożyła na Wawelu hołd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowała niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, ktora ustaliła ostateczny kształt granicy między ZSRR a Generalną Gubernią –przypieczętowując tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. działał zakopiański obwód Związku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijała sie koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, ktorego przywódcy współdziałali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkę informacyjną AK – pluton „Żuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stało sie ważnym punktem przerzutowym na Węgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginął z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Większości przywódców Goralenvolku udało sie jednak zbiec. Niemcy opuścili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajęła miasto.

Prawa miejskie zostały nadane Zakopanemu 18 października 1933 roku.
Największą inwestycją sportową stała sie wybudowana w ciągu pół roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstała w 1938 roku na stoku Gubałówki.
Największymi imprezami w międzywojennym Zakopanem były narciarskie mistrzostwa świata FIS w 1929 i 1939.

Powstały w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciągu kilku lat przejął kontrolę nad większością dawnych prywatnych pensjonatów zakopiańskich. W 1962 roku odbyły sie w Zakopanem kolejne mistrzostwa świata FIS. W tym samym roku, liczba gości przybyłych pod Bardzo popularne słowotatry, po raz pierwszy przekroczyła milion osób. Od 1968 roku zaczął odbywać sie popularny do dziś Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowały sesję tzw. Miejskiej Rady Narodowej, ktorej przewodniczącym został komunista, Marian Turski-Łęczycki. Polska Partia Robotnicza usunęła ze stanowiska dra Stanisława Totwena, burmistrza desygnowanego przez rząd w Londynie i objęła władzę.
Po wojnie miasto dość szybko odzyskało funkcję ośrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbył sie juz na początku 1946 r. (wygrał go Stanisław Marusarz uzyskując długość 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano też pierwsze zawody memoriałowe, noszące imię zamordowanych w czasie okupacji zakopiańskich sportowców Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarność” Macieja Krokowskiego.

Wcześniej, w 1957 r. reaktywowany został Związek Podhalan. Zakopane nadal przyciągało również licznych twórców, czerpiących inspiracje i siły z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali sie Tadeusz Brzozowski i Władysław Hasior. Dawna Szkoła Przemysłu Drzewnego, jeszcze przed wojną przekształcona w szkołę średnią, po wojnie podzieliła sie na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, ktore niebawem otrzymało imię swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeźbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku działała Państwowa Szkoła Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysława Karłowicza). Rozwijało sie także Muzeum Tatrzańskie, otwierając oddziały w różnych częściach Zakopanego i Podhala. Powstały muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyńskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany został pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ktory wkrótce zyskał ogólnopolską sławę.
Z biegiem lat, Zakopane straciło na znaczeniu jako miejscowość uzdrowiskowa, stając sie przede wszystkim ośrodkiem wypoczynkowym. W połowie lat siedemdziesiątych zlikwidowano większość sanatoriów. Wpływ na to miała przede wszystkim postępująca urbanizacja miasta i coraz większa liczba przybywających tutaj turystów.

Największą imprezą sportową ostatnich lat stały sie zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Odbywające sie w Zakopanem od wielu lat, juz w czasach Stanisława Marusarza, czy Stanisława Bobaka, największe zainteresowanie zaczęły wzbudzać od początku XXI wieku za sprawą sukcesów Adama Małysza.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybył Jan Paweł II, spędzając wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawił wtedy między innymi mszę św. pod skocznią. Z okazji wizyty papieża ówczesne władze miasta zmieniły herb Zakopanego - emblematy wywodzące sie z XIX-wiecznej pieczęci gminnej zastąpiono wizerunkiem krzyża na Giewoncie nad skrzyżowanymi kluczami św. Piotra z herbu watykańskiego.

Na przełomie XX i XXI wieku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego spadła. Przyczyną tego stanu rzeczy sa m. in. coraz lepiej prosperujące wsie, znajdujące sie dookoła Zakopanego, oferujące często na przykład lepszą bazę narciarską. Mimo to, Zakopane wciąż jest, według statystyk, najchętniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasługą jest niewątpliwie położenie w najbliższym sąsiedztwie Tatr.

Opis: Willa Koliba - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Willa Koliba - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Szkoła Budowlana - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Szkoła Budowlana - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Krupówki - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Krupówki - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiejv Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Bardzo popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Zakopane - Kuźnice

Zakopane - Kuźnice

"Nie znając sie na urządzeniu machin, nie mogę opisywać szczegółowo tamtejszych fabryk, ktore należą do znakomitszych w naszym kraju i ktorych wyroby są wysoko cenione" - wyznawała w 1858 roku swoim czytelnikom, doświadczona kilkukrotnym pobytem w Tatrach, Maria Steczkowska w swych Obrazkach. I rzeczywiście. Mimo, ze zakopiańskie Kuźnice - Huty Hamerskie - jak je wcześniej nazywano, właśnie przemysłem słynęły, to jednocześnie były miejscem udzielającym gościny i centrum towarzyskim ówczesnego podnóża Tatr. Zwróciła wiec Steczkowska uwagę na to, co ja - kobietę i podróżniczkę - najbardziej zajmowało: "Prócz licznych zabudowań fabrycznych stoi tutaj dwór właściciela z niewielkim ogrodem, w ktorym pięknie bije fontanna, kilkanaście domków służących za mieszkanie urzędnikom górniczym, porządny dom zajezdny."
Nie odwiedzić Kuźnic nie było można. Zanim nastały lata świetności, uczynił to u schyłki XVIII wieku Hacquet i kilka lat później Staszic. Następnie, gdy w latach 30. XIX wieku stanął dwór i karczma, Kuźnice gościły znamienite postaci ówczesnej kultury i polityki. Ale też zwykłych śmiertelników. Na przykład dla kuracjuszy Szczawnicy, znanego i cenionego kurortu, były wraz z Morskim Okiem i i Doliną Kościeliską celem specjalnie urządzanych wycieczek. Gospodarze chętnie oprowadzali wycieczkowiczów po fabryce, w ktorej można było nabyć jakąś wyrabianą tu pamiątkę. Tak uczyniła niemal dwadzieścia lat przed Steczkowską Łucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa: "... po obiedzie poszliśmy razem oglądać żelazną fabrykę pana Homulacza, dziedzica całej tej cudnej części Galicyi. Każdy z nas, dla pamiątki, nabył jakąś drobnostkę. Moja żelazna charciczka, dotąd na papierach biórka mego spoczywa, przyciska moje wprawdzie nie górnolotne, lecz czasem może za dziwaczne marzenia". owe nie górnolotne marzenia to między innymi Miasta, Popularne słowogóry i doliny, powieść w kilku niewielkich tomikach, wydane w 1844 roku w Poznaniu, skąd zaczerpnięto ten cytat.
Zakopane i owszem, zauważano - wszak jego położona u stóp Gubałówki kotlina była "zasłana kwiecistym łąk kobiercem i zielonemi pól smugami" a i kościół "schludny i starannie utrzymany" juz stał - ale główną atrakcją była mroczna dolina "wśród ciemnych lasów świerkowych", gdzie potok "szumem swoim łagodzi ogłuszające łomotanie młotów, warczenie kół, brzęk szyn i blach żelaznych".
Podobnych wypisów z dziewiętnastowiecznej literatury i relacji prasowych znalazłoby sie zapewne więcej. Wszystkie one wskazują na powolne kształtowanie sie nowej funkcji Kuźnic, swoistej bramy prowadzącej w Bardzo popularne słowotatry, mającej poza fabryką i własne atrakcje przyrodnicze, choćby "źródło Białego Dunajca", ktorego woda "kipi z takim pędem i hukiem, ze w bliskości wiatr sie czuć daje, a o kilka kroków zrozumieć sie niepodobna", czy polanę Kalatówki, gdzie "kilka szałasów rozrzuconych po niej dodaje malowniczego wdzięku", ale przede wszystkim otwierającej drogę w głąb Tatr: na Giewont, Halę Gąsienicową, Czerwone Wierchy.

Współczesne Zakopane kształtowało sie wokół niezależnych od siebie ośrodków. Dno rozległej, słonecznej kotliny zajęła osada pasterska, z biegiem lat przekształcająca sie w rolniczo-hodowlaną wioskę; dolinę potoku Bystry - położony o milę dalej zakład przemysłowy z kształtująca sie wokół niego infrastrukturą. O początkowej niezależności tych dwóch miejsc świadczy widoczny do dziś układ komunikacyjny; droga prowadząca od Szaflar i Nowego Targu - wcześniej zapewne pasterski szlak - za Popularne słowoporoninem, gdzieś w rejonie Ustupu opuszczała dolinę potoku i wzgórzami podążała wprost ku przemysłowym Kuźnicom.
Do Zakopanego docierano bądź szlakiem biegnącym dalej wzdłuż Zakopianki, bądź wierchową drogą przez Ząb. Kuźnice z innym tatrzańskim ośrodkiem przemysłowym - Starymi Kościeliskami - łączyła biegnąca u stóp Tatr i omijająca Zakopane "droga żelazna" - dziś pod Reglami. Między Zakopanem i Kuźnicami bez wątpienia biegły jakieś ścieżki, ale dopiero w latach 20. XIX wieku pojawiła sie potrzeba połączenia tych dwóch miejsc drogą wozową.
Przemiany dziejowe przewartościowały znaczenie obu miejsc. Ośrodek zakopiański rozrósł sie i uzyskał prawa miejskie, kuźnicki upadł i stał sie odległą, peryferyjną dzielnicą Zakopanego. Dziś wydaje sie zapomniany i zaniedbany. Ale to tam właśnie znajduje sie prawdziwa zakopiańska "starówka" z zabytkami. To właśnie Kuźnice Homolacsów i Zamoyskich były podwalinami rozwoju kulturalnego i społecznego Zakopanego

Gdy wiec pod koniec XIX wieku Kuźnice straciły na przemysłowym znaczeniu, gdy spłonął kuźnicki dwór, właśnie turystyczne walory Doliny Bystrej stanowiły rację ich dalszej egzystencji. Tu, w tej dolinie ciemnej i ponurej, rodziła sie lecznicza przyszłość Zakopanego - uzdrowiska i kurortu. Tu było "komunalne zaplecze" rozwijającego sie w kotlinie miasta. W 1905 roku z Kuźnic do zakopiańskich wodociągów popłynęła woda, a nieco później prąd, uzyskiwany z siły, ktora niegdyś napędzała hutnicze młoty. Próbowano też kuźnicki przemysł reaktywować. U wylotu doliny zaczęto wydobywać kamień, były też próby eksploatacji granitowych głazów zniesionych z gór przez lodowiec i płynące zeń wody. Kuźnice stały sie ulubionym miejscem spacerów, terenem narciarskim, a nawet miejscem, gdzie próbowano uprawiać sport bobslejowy. Bardziej i mniej znaczących epizodów z życia Kuźnic pewnie można by wymieniać dużo. Przełomowym był rok 1936 i budowa kolejki linowej na Kasprowy wierch. Właśnie wokół tego "ośrodka przemysłu turystycznego" toczy sie dzisiejsze życie Kuźnic.

Długość 5,4 km i powierzchnia ok. 5,7 km². Jest najmniejszą z walnych dolin tatrzańskich i jedyną, ktora w całości została wyżłobiona w skałach osadowych. Dolina opiera sie o główną grań Czerwonych Wierchów. Ze wschodu zamknięta jest reglami Łysanek (1445 m n.p.m.) i masywem Małego Giewontu (1728 m n.p.m.) i Siodłowej Turni (1647 m n.p.m.) Od strony zachodniej ograniczona jest Skoruśniakiem.
Dolna, północna część doliny nie została przekształcona przez lodowiec i ma postać głębokiego wciosu o przekroju V-kształtnym. Jej dnem spływa Małołącki Potok. Część środkowa i górna zaś charakteryzują sie profilem U-kształtnym, właściwym dla dolin polodowcowych. Ma dobrze wykształcony trzypiętrowy system kotłów lodowcowych. Najwyższe piętra tych kotłów to Wyżnia Świstówka Małołącka i Niżnia Świstówka Małołącka pomiędzy ścianami Wielkiej Turni i Mnichowych Turni nazywanych Dziadkiem i Babką). W środkowej i górnej części doliny brak spływu powierzchniowego, co powoduje, ze panuje tutaj cisza. W rejonie górnego zamknięcia doliny znajduje sie najgłębsza i najdłuższa jaskinia Polski – Jaskinia Wielka Śnieżna.
Centralną częścią Doliny Małej Łąki jest Wielka Polana Małołącka, przez ktorą przebiegają szlaki turystyczne. Wielka, świetlista polana, zamknięta od południa łańcuchem gór, z imponującym urwiskiem Wielkiej Turni, jest zwykle miejscem dłuższego postoju turystów. Powstała ona na miejscu istniejącego tu niegdyś jeziora polodowcowego, ktore wypełniło zagłębienie spowodowane przez morenę czołową. Jezioro z czasem zostało zasypane przez stożki napływowe. Miąższość osadów dennych jest oceniana na 65 m. Północną część doliny pokrywają lasy dolnoreglowe, środkowa część jest porośnięta świerkami i łąkami – jest to roślinność regla górnego. Południowa część doliny porośnięta jest przeważnie kosodrzewiną. W dolinie znajduje sie najliczniejsze w polskich Tatrach stanowisko bardzo u nas rzadkiego gatunku rośliny górskiej – zarzyczki górskiej.
Dawniej dolina była jednym z terenów pasterskich w Tatrach, wchodziła w skład Hali Mała Łąka. Gleba jest tutaj żyzna, jak na warunki tatrzańskie, a trawa bujna. Stały na niej niegdyś szałasy. Po zniesieniu wypasu następuje stopniowe zarastanie kosodrzewiną i lasem wielu bezleśnych przedtem obszarów doliny. Jeszcze tylko Wielka Polana zachowuje swoj bezleśny charakter, ale i ona zmniejsza stopniowo swoja powierzchnię, opanowywana przez świerki posuwające sie od krawędzi lasu.

Opis: widok z Nosala na Kuźnice - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: widok z Nosala na Kuźnice - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Widok z Nosala na Kuźnice - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Widok z Nosala na Kuźnice - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Kolejka Kuźnice Kasprowy Wierch - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Kolejka Kuźnice Kasprowy Wierch - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Góralska Chałupa pod Kuźnicami - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Góralska Chałupa pod Kuźnicami - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Zakopane Rondo Kużnice
Zakopane Rondo Kuźnice (dotyczy: zakopane)
Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Popularne słowomosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krokusy Dolina Małej Łąki - Bardzo popularne słowotatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Krupówki
Zakopane Krupówki

Wycieczkę na Świnicę rozpocząłem w Kuźnicach. Do Doliny Gąsienicowej doszedłem przez Boczań. Po drodze (Skupniów Upłaz) niezły widok na Podhale spowite porannymi mgłami. Natomiast po wejściu na Przełęcz miedzy Kopami otworzyła sie przede mną panorama Orlej Perci. W porannym słońcu widok jest naprawdę super. Teraz krótkie zejście i znalazłem sie przy schronisku. Po chwili odpoczynku przy Murowańcu ruszyłem niebieskim szlakiem w stronę Czarnego Stawu Gąsienicowego. Po obejściu Czarnego Stawu czekało mnie podejście na Zawrat. Odcinek do Zmarzłego Stawu jest łatwy - do pokonania tylko mała rynienka. Kawałek dalej odchodzą szlaki na Kozią Przełęcz, Zadni Granat i Żleb Kulczyńskiego. Ja zaś nadal niebieskim szlakiem doszedłem do Zmarzłego Stawu. Od stawu fragment łatwego podejścia i po chwili doszedłem do pierwszych łańcuchów (w tym miejscu zwykle zatory). Założyłem rękawiczki i ruszyłem dalej. Łańcuchów jest kilka ale ten odcinek nie jest specjalnie trudny. Nie ma też wielkich przepaści. Przed samą przełęczą łańcuchy sie kończą i dalej wchodzi sie juz łatwą ścieżką. Z Zawratu jest ładny widok na Dolinę Pięciu Stawów i Tatry Wysokie między innymi Popularne słoworysy, Wysoką i Gerlach. Po chwili spędzonej na przełęczy ruszyłem czerwonym szlakiem w stronę Świnicy. Najpierw szlak obniża sie trochę a następnie zboczami Niebieskiej i Gąsienicowej Turni pnie sie w górę pod szczyt Świnicy (miejscami łańcuchy ale niezbyt trudne). Pod samym wierzchołkiem szlak sie rozgałęzia. Można wejść na górę czy ominąć szczyt i iść dalej w stronę Świnickiej Przełęczy. Przed łańcuchem prowadzącym na wierzchołek tworzą sie zwykle zatory. Ale to juz ostatnia trudność i po chwili osiągnąłem szczyt Świnicy. Na górze przeważnie dużo ludzi. Widok praktycznie na wszystkie strony: Tatry Wysokie, Zachodnie, Zakopane. Zejście przy pomocy tego samego łańcucha co wejście. Dalej trzeba zwrócić uwagę żeby wejść na właściwy szlak by nie wrócić przypadkiem na Zawrat i można schodzić na Świnicką Przełęcz (zejście miejscami przy pomocy łańcuchów ale bez większych trudności). Z przełęczy ruszyłem czarnym szlakiem do Doliny Gąsienicowej (wejście z przełęczy na czarny szlak jest słabo oznakowane, namalowany znak na skale jest od strony Świnicy niewidoczny). Sam szlak jest miejscami zniszczony i ze względu na płynące nim strumyczki śliski. W dół widok na Czerwone Stawki. Szlak dalej prowadzi obok Zielonego Stawu. i dołącza do szlaku żółtego prowadzącego do Murowańca. Poszedłem kawałek ta drogą i przy rozwidleniu skręciłem w lewo na ścieżkę omijającą schronisko. Ścieżka ta prowadzi obok Betlejemki i kawałek dalej dołącza do szlaku na Przełęcz między Kopami. Teraz tylko zejście przez Dolinę Jaworzynkę i znalazłem sie znowu w Kuźnicach.
Wycieczka przez Zawrat na Świnicę jest bardzo interesująca. Po drodze można podziwiać wspaniałe widoki. Jest może trochę męcząca, zwłaszcza przy podejściu na Zawrat ale mijane po drodze fragmenty z łańcuchami nie okazały sie specjalnie trudne. Trasa warta polecenia.

Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Nosal
Nosal

Gdy wchodzi sie na Krzyżne (2112 m) po raz pierwszy, dobrze jest to zrobić od strony Doliny Gąsienicowej, ponieważ po osiągnięciu przełęczy zaskakuje niesamowity widok wschodniej części Tatr i Doliny Pięciu Stawów. Przy podejściu od drugiej strony nie ma juz tego elementu zaskoczenia. Rozpocząłem wiec swoja wycieczkę w Kuźnicach. Na początek doszedłem szlakiem przez Boczań do Murowańca. Następnie kawałek w dół drogą dojazdową do schroniska, aż wreszcie skręciłem w prawo na żółty szlak. Po przekroczeniu Czarnego Potoku chwilę szedłem Lasem Gąsienicowym, a później ścieżką wśród kosodrzewiny skąd mogłem zobaczyć Kościelec. Następnie czekało mnie podejście zboczem Żółtej Turni, przekroczenie wodospadu na Żółtym Potoku i po wejściu na Zadni Upłaz rozpostarła sie przede mną panorama Doliny Pańszczycy i Orlej Perci. Teraz zszedłem do Czerwonego Stawu i po obejściu go i przejściu obok Wielkiej Kopki doszedłem pod Przełęcz Krzyżne. Samo podejście nie jest trudne ( z wyjątkiem przejścia przez skałę przyklejoną do zbocza Wksmundzkiego Wierchu, gdzie trzeba trochę sie powspinać przy użyciu rąk i uważać, aby nie zmylić szlaku ). Jest jednak bardzo męczące. Po wejściu na górę wszystko rekompensuje wspaniały widok. Przełęcz Krzyżne to świetny punkt widokowy i dobre miejsce na zjedzenie śniadania i na odpoczynek po męczącym podejściu. W prawo prowadzi szlak na Orlą Perć ja zaś żółtym szlakiem zszedłem do Doliny Pięciu Stawów. Z początku zejście jest bardzo strome, potem idzie sie jednak juz bardziej komfortowo. Szlak kończy sie w dolinie niedaleko Siklawy. Po chwili odpoczynku przy schronisku w Dolinie Pięciu Stawów ruszyłem szlakiem przy wodospadzie w dół Doliny Roztoki. Sam szlak jest dosyć wygodny, choć sa miejsca gdzie jest trochę ślisko ze względu na płynące nim strumyczki. Po nie długiej wędrówce Doliną Roztoki doszedłem w końcu do Wodogrzmotów Mickiewicza i dalej asfaltową drogą z Morskiego Oka do Palenicy Białczańskiej. Tu zostało mi tylko znalezienia busa, ktory jedzie drogą koło Nosala, ponieważ tam miałem kwaterę (busy jeżdżą także przez Bukowinę Tatrzańską). I za opłatą w wysokości 5 zł. znalazłem sie znowu w Zakopanym.
Wyprawa na Krzyżne jest długa i męcząca ale naprawdę warto ja odbyć. Niesamowite widoki zrekompensują na pewno trudy wycieczki.

Opis: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Nosal Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Grafika: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Nosal Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kasprowy Wierch przez Boczań i Halę Gąsienicową
Kasprowy Wierch przez Boczań i Halę Gąsienicową (dotyczy: Popularne słoworysy)

Początek wycieczki na Popularne słoworysy w Palenicy Białczańskiej. Następnie czekała mnie prawie 2 godzinna wędrówka asfaltową drogą do schroniska przy Morskim Oku. Po minięciu pierwszego zakrętu wyłania sie widok na Dolinę Białej Wody i Gerlach. Dalej droga niezbyt ciekawa. Chociaż gdy wszedłem na kamienny skrót przecinający kilka asfaltowych zakrętów mogłem zobaczyć z bliska wcinającą liście sarnę. Dopiero od Włosienicy otwiera sie ładny widok na Mnicha, Mięguszowieckie Szczyty i Popularne słoworysy. Teraz jeszcze kawałek i znalazłem sie przy schronisku nad Morskim Okiem. Zszedłem na dół do stawu i ruszyłem czerwonym szlakiem do Czarnego Stawu pod Rysami. Kilkunasto minutowe podejście i znalazłem sie nad Czarnym Stawem. Czekała mnie teraz prawie 3 godzinna wspinaczka na Popularne słoworysy (różnica wysokości ok. 900 m). Po ominięciu stawu zaczęło sie podejście. Z lewej strony zlodowaciały śnieg w ktorym utworzyła sie pieczara (lepiej tam nie wchodzić ponieważ kiedyś zwaliła sie kilku turystom na głowę). Dalej szlak prowadzi pod Bulę pod Rysami. Gdy tam doszedłem otworzył sie przede mną widok na Morskie Oko i Czarny Staw. Następnie Kocioł pod Rysami i dalej to juz tylko wspinaczka grzędą z dużą ilością łańcuchów (niezbyt trudne). Po prawej stronie wspinaczce towarzyszy żleb wypełniony śniegiem - rysa. Przed samym wierzchołkiem trochę trudny fragment ubezpieczony łańcuchem ( w dole żleb - rysa i naprawdę duża przepaść). Po pokonaniu tej kilkumetrowej półki przechodzi sie na wschodnią stronę grani. Tutaj też jest spora przepaść a miejsce to jest ubezpieczone klamrą i łańcuchem. W tych miejscach trzeba naprawdę uważać. Dalej jeszcze trochę łańcuchów i juz sam szczyt. Z wierzchołka wspaniały widok na trzy doliny: Mięguszowiecką, Rybiego Potoku i Białej Wody i na najwyższe szczyty Tatr ( Gerlach, Wysoka, Lodowy Szczyt ), a także na Tatry Zachodnie. Popularne słoworysy w zasadzie podzielone sa na trzy wierzchołki. Przez ten niższy o wysokości 2499 m przechodzi granica państwowa. Drugi o wysokości 2503 m i trzeci, najniższy znajdują sie juz w całości po stronie słowackiej. Ja na Rysach byłem około godziny 13. Choć dzień zapowiadał sie słoneczny wierzchołek pokrywały chmury. Niestety widoków miałem nie wiele. A jeszcze godzinę wcześniej nie było chmur. Wycieczkę z Palenicy Białczańskiej zacząłem o godzinie 8 rano. Jak sie okazało niestety trochę za późno. Dojazd z Zakopanego i dojście do Morskiego Oka zajęło mi za dużo czasu. Najlepiej chyba jednak wycieczkę na Popularne słoworysy poprzedzić noclegiem w schronisku. Na szczycie oczywiście było dużo ludzi. Zejście ta samą drogą, chyba, ze ktoś chce zejść na stronę słowacką. Znowu niebezpieczny trawersik nad przepaścią i dalej schodzenie przy pomocy łańcuchów. Od Kotła pod Rysami zejście juz w miarę wygodnym szlakiem. Pozostało mi wiec juz tylko dojście do Czarnego Stawu, następnie Morskiego Oka i dalej asfaltową drogą do Palenicy Białczańskiej.
Wycieczkę na Popularne słoworysy polecam tylko w pogodne dni. Należy wyruszyć wcześnie rano ponieważ po południu zwiększa sie zachmurzenie i ze szczytu niewiele sie zobaczy. Jest to trasa raczej dla ludzi mających dobra kondycję, umiejących posługiwać sie łańcuchami i nie wrażliwych na przepaście. Samo wspinanie przy pomocy łańcuchów nie jest specjalnie trudne, ale prawie kilometrowe podejście jest naprawdę męczące. Widoki sa super, oczywiście pod warunkiem, ze nie ma chmur.

Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Opis: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Szlak przez Boczań do Doliny Gąsienicowej - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Szlak przez Boczań do Doliny Gąsienicowej - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Dolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Dolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Schronisko Dolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Schronisko Dolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Kolej krzesełkowa z Doliny Gąsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Kolej krzesełkowa z Doliny Gąsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Widok na Tatry z Antałówki

Widok na Tatry z Antałówki (dotyczy: dolina)

Początek wycieczki na parkingu przed Trzema Studniczkami. Z parkingu ruszamy kawałek w dół, by za mostkiem skręcić w prawo na zielony szlak prowadzący w górę po małych schodkach z kamieni i korzeni. Szlak prowadzi lasem i za chwilę zamienia sie w szeroką drogę, by po chwili znowu odbić w prawo, na wąską ścieżkę, ktora wije sie dość mozolnymi zakosami w górę. Po drodze mijamy dróżkę prowadzącą do zrekonstruowanego bunkra partyzanckiego. Powoli wraz z wysokością las zaczyna sie przerzedzać, by za jakiś czas zamienić sie juz zupełnie w gęstą kosówkę. Teraz juz wśród kosówki szlak nadal pnie sie w górę dużymi zakosami. Gdy kosówki sie kończą dochodzimy juz do zboczy Krywania. Skalno-trawiastą juz w tej chwili ścieżką trawersujemy zbocze i przekraczamy Wielki Żleb Krywański. Teraz tylko małe podejście po skałach i dochodzimy do miejsca gdzie nasza droga łączy sie z niebieskim szlakiem. Następnie juz za niebieskimi znakami idziemy w górę po kamiennych schodach w kierunku Małego Krywania. Jest juz troszeczkę trudniej, bo miejscami trzeba sobie pomagać rękami. Po wejściu na grań otwiera nam sie piękny widok na Tatry Wysokie. Teraz zostaje nam juz tylko obniżenie sie kawałek na Daxnerovo sedlo i wejście na sam szczyt Krywania skalną, obsypująca sie miejscami ścieżką. Szlak prowadzi granią czy po jej lewej stronie. Pod koniec jest kilka fragmentów gdzie trzeba sobie trochę pomóc rekami. Nie jest jednak specjalnie trudno i ekspozycji w tym miejscu też nie ma. Końcowy odcinek wprowadzający na szczyt to juz kamienna ścieżka. Na wierzchołku stoi dwuramienny krzyż. Miejsca wkoło jest sporo wiec warto sie tam na chwilę zatrzymać. Zwłaszcza, ze widoki sa bardzo ciekawe. Czy w stronę zachodnią. Na Tatry Wysokie. Czy w kierunku Orlej Perci.
Zejście ta samą drogą do parkingu przy Trzech Studniczkach. Można dla odmiany wybrać także zejście niebieskim szlakiem do Jamskiego Stawu i dalej Magistralą do Trzech Studniczek.
Wycieczka na Krywań jest warta polecenia przede wszystkim ze względu na piękne widoki ze szczytu. Trudności na szlaku nie ma dużych. Jest tylko kilka miejsc gdzie trzeba sobie pomóc rękami. Jako, ze Krywań to narodowa góra Słowaków nie należy sie tam wybierać w okolicach 15 sierpnia. Odbywa sie wtedy Národný výstup na Kriváň i tłok na szlaku jest wtedy pewny.

Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki Skocznię Narciarską - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki Skocznię Narciarską - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Dolina Olczyska

Dolina Olczyska

Od Doliny Bystrej z zachodu oddziela ja Nosal, od południa od Doliny Suchej Wody Gąsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu odchodząca od niego wypukłość ciągnąca sie do Przysłopu Olczyskiego, a dalej Wielki i Mały Kopieniec. W górnej, południowej części grzbiet Suchego Wierchu dzieli ja na dwie odnogi:

Dolina Olczyska - tatrzańska dolina odchodząca od szczytu Kopy Magury (1704 n.p.m.), mająca wylot w Jaszczurówce.

  • Link: JanDOr
  • Czas przejścia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min

Nazwa doliny wywodzi sie od Olczy – przysiółka Zakopanego. Dolina zajmuje powierzchnię około 4,5 km². Zbudowana jest ze skał osadowych (wapienie i dolomity), występujące na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostały przerzucone z pomocą lodowca z sąsiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podłoże powoduje, ze większa część doliny jest sucha – woda płynie podziemnymi przepływami nie mogąc sie przebić przez nieprzepuszczalne wody warstwy skalne. Wypływa dopiero w dużej ilości w Wywierzysku Olczyskim, ktorym wypływają między innymi wody ginące pod ziemią w Dolinie Pańszczycy. Jest to największe wywierzysko w polskich Tatrach. Wypływająca z niego woda zasila Potok Olczyski z ujęciem wody dla Zakopanego. TPN zgodził sie na pobranie części wód potoku, ujęcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. Wzdłuż potoku i w spadających do niego żlebach rośnie olcha szara, a wiosną zakwita knieć błotna górska. Na zboczach Małego Kopieńca znajduje sie jedno z największych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo bardzo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj występowanie takich rzadkich w Polsce roślin, jak tojad Kotuli . Dawniej (ok. 1840), obficie występowały w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominują jak w całych Tatrach lasy świerkowe.

Dość wąski, zalesiony wylot doliny znajduje sie w pobliżu Jaszczurówki na wysokości ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej części doliny na zboczach Nosala znajduje sie pas skał zwany Piórem.

Dawniej u wylotu doliny w Jaszczurówce istniał niewielki basen, dzięki naturalnym cieplicom o temperaturze ok. 20,5 °C, odkrytym w 1839 r. Pierwszy basen wybudował w Jaszczurówce w latach 1861–62 Adam Uznański, kolejne dwa powstały do 1891 r. W 1883 r. korzystał z nich Henryk Sienkiewicz. Temperatura cieplic spadła do ok. 18,5 °C w 1957 r. po działaniach wiertniczych, ktore doprowadziły do połączenia źródeł termalnych z wodami Potoku Olczyskiego. Dziś kąpieliska sa zamknięte, a ich tereny zostały wykupione od miasta przez Tatrzański Park Narodowy, ktory utworzył na ich terenie ośrodek edukacyjny.

Dolina była wypasana, wchodziła w skład dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. W dolinie znajdują sie trzy polany: Polana Królowa (pod Królowym Grzbietem), Polana Olczyska (w środkowej części) i Polana Brylówka (pod Nosalem). Na Polanie Olczyskiej zachowały sie zabytkowe szałasy.

Zielony dnem doliny, wzdłuż Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Szlaki turystyczne (dotyczy: Popularne słowofotogafia)

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbił sie helikopter z ratownikami TOPR, w wyniku czego zginęły 4 osoby.

  • wschodnią, ktora pod Królowym Grzbietem zakręca w południowo-zachodnim kierunku i przez Królową Rówień dochodzi do Kopy Magury
  • Czas przejścia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min
Opis: Nosalowa Przełęcz żółty z Olczyska na Link: Nosalową Przełęcz . Czas przejścia: 30 min, ↓ 25 min Opis: Hawrań, Murań - Widok z Murzasichla - Bardzo popularne słowomurzasichle zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Hawrań, Murań - Widok z Murzasichla - Bardzo popularne słowomurzasichle zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - zdjęcia z Tatr Link: Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Droga do Olczy - ul. Oswalda Balzera - ul. Karłowicza Zakopane
Historia Zakopanego (dotyczy: Bardzo popularne słowomurzasichle)

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w ktorych znajduje sie nazwa "Zakopane" pochodzą z początku XVII wieku. Nazwa miejscowości pojawiła sie po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, później również w dokumencie sądowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jędrzeja Jarząbka z 1630.

Historia Zakopanego rozpoczęła sie w końcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydał prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy ktorego powstała osada. Przywilej ten nie zachował sie jednak do dnia dzisiejszego, stąd nie ma pewności co jego autentyczności (choć Michał Korybut Wiśniowiecki zatwierdził go w roku 1670). W tym okresie powstały dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy i w widłach Cichej Wody i Potoku Młyniska.
.
Miejscowa ludność góralska, ktora osiadła na tych terenach wywodziła sie w większości z północnych stron Małopolski. W 1234 r. powstała tu za sprawą zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru między Gorcami a Tatrami, znajdująca sie w Ludźmierzu. Duży wpływ na ukształtowanie sie miejscowej kultury miały wędrówki wołoskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotarła bowiem kultura i gospodarka wołoska, w ktorej największe znaczenie miało sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sąsiedztwo z narodami słowackim i węgierskim wpłynęło także na ukształtowanie sie polskiej góralszczyzny, w ktorej połączone zostały liczne elementy, zarówno polskie jak i napływowe.

W 1766 roku, w Kuźnicach, znajdujących sie w południowej części Zakopanego, rozpoczęto budowę huty żelaza. Znacznie wcześniej huta działała w Dolinie Kościeliskiej. Od II połowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stało sie dodatkowym źródłem dochodu dla mieszkańców, dotąd całkowicie uzależnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjających terenach i w trudnej tatrzańskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarządcą huty, kierującym nia w imieniu władzy państwowej, był ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejęciu dawnych ziem królewskich przez Austrię, pozostał dożywotnio dzierżawcą hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z całym Podhalem zostało włączone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majątkiem państwowym zarządzali austriaccy urzędnicy. Eksploatacja kopalń rudy w Tatrach i kuźnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziła w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, ktorzy napadli na Kuźnice, rabując pieniądze i dokonując wielu zniszczeń. Wtedy też wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kuźnicach pojawiło sie nawet cesarskie wojsko. Napięcie zelżało z początkiem XIX wieku, gdy huta przeszła w prywatne ręce i zaczęła na znów dobrze prosperować.

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunęła polskie granice, przejmując tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a także ziemię sądecką i czorsztyńską, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagrożenie dla Cesarstwa stanowiła wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, ktora umacniała sie szczególnie na południowych terenach Polski.

Równocześnie, stopniowo rozwijała sie również północna część Zakopanego. Około 1800 r. powstała z fundacji Pawła Gąsienicy pierwsza kaplica przy późniejszej ul. Kościeliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodę cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. Wcześniej wschodnia część wsi należała do parafii w Popularne słowoporoninie, a zachodnia do Chochołowa. W 1847 r. wybudowano główną część drewnianego kościoła przy ul. Kościeliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem został ksiądz Józef Stolarczyk, pochodzący z Wysokiej koło Jordanowa. Wtedy też proboszcz założył szkółkę parafialną, a około 1850 r. założył przy kościele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juz od blisko pół wieku chowano zmarłych. Dziś znany jest jako Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku.

W 1806 r. właścicielem huty został Jan Homolacs, pochodzący ze spolonizowanej, węgierskiej rodziny, przez lata osiadłej na Morawach. Niedługo potem rząd austriacki, postanowił sprywatyzować większość dóbr należących do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupił od Cesarstwa posiadłości na Podhalu i w Tatrach, stając sie właścicielem dóbr, obejmujących nie tylko Zakopane, lecz także grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Białka, Groń, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno, Gronków itd.
W połowie XIX w. pod rządami rodziny Homolacsów, zakopiańska huta stała sie największym zakładem metalurgicznym w całej Galicji.

W 1873 przybył pod Tatry dr Tytus Chałubiński, lekarz z Warszawy, ktory wkrótce zaczął kierować w te rejony swoich pacjentów, uważając, ze miejscowy klimat dobrze wpływa na leczenie między innymi gruźlicy. Z upływem lat dr Chałubiński zaangażował sie również w inne dziedziny życia społecznego, stając sie jedną z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

Od połowy XIX wieku, Zakopane nabierało coraz bardziej charakteru miejscowości letniskowej, do ktorej przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napływem ludności, rozpoczęto wydawać pierwsze książki, przewodniki traktujące o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona została autonomiczna gmina, wybrano również pierwszego wójta, ktorym został Jan Gąsienica-Staszeczek, właściciel jednego z pierwszych hoteli zakopiańskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznańskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostępne kąpielisko, w ktorym wykorzystano tamtejsze źródła cieplicowe. Ok. 1870 roku powstała w Kuźnicach pierwsza poczta, a przy ul. Kościeliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Przybywanie na leczenie czy wypoczynek w Zakopanem ułatwiła otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Suchą i Chabówkę, ktora znacznie skróciła czas trwania podróży w te oddalone od reszty świata rejony.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Szkoła Przemysłu Drzewnego, w 1881 – szkoła ludowa, w 1883 – szkoła koronkarska dla dziewcząt, ktorej inicjatorką i sponsorką była największa polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzańskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy ośrodek kultury, w ktorym odbywały sie zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Mieściła sie tam również pierwsza biblioteka i czytelnia.

Wraz ze stopniowym wzrostem popularności nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywających tutaj pacjentów, ale także ludzi kultury i sztuki, powstawały kolejne instytucje i stowarzyszenia, między innymi Muzeum Tatrzańskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkał w Zakopanem Stanisław Witkiewicz, twórca słynnego "stylu zakopiańskiego", mającego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanęła przy ul. Kościeliskiej w 1893 roku.

W roku 1889, w wyniku licytacji, właścicielem dóbr zakopiańskich został hr. Władysław Zamoyski. Po jego przybyciu powstała kolejna szkoła - Szkoła Pracy Domowej Kobiet, założona przez jego matkę. Placówka ta, znalazła swoja siedzibę w Kuźnicach. Sam hrabia aktywnie angażował sie w rozwój Zakopanego, przeznaczając duże sumy pieniędzy na liczne inwestycje i sprawy społeczne.

Przełom XIX i XX wieku był przede wszystkim początkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwszą wycieczkę na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisław Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osobą mającą największy wpływ na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miał gen. Mariusz Zaruski, dzięki ktoremu powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym ze współtwórców TOPR-u był także kompozytor Mieczysław Karłowicz, ktory zginął tragicznie w lawinie pod Małym Kościelcem.

Ważną datą w historii Zakopanego był rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymała status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisław Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyż na Giewoncie, jako upamiętnienie roku jubileuszowego, ogłoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstał Związek Górali, pierwszy tego typu związek o charakterze regionalnym, ktorego działalność kontynuuje dziś Związek Podhalan.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszła zakopiańska kompania strzelecka, ktorą włączono w skład I Brygady Legionów Piłsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiańczycy w większości odwrócili sie od Legionów i zaczęli popierać koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstała pod przewodem Stefana Żeromskiego Organizacja Narodowa, ktora wypowiedziała posłuszeństwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejęli władzę, a Organizacja Narodowa przekształciła sie w polską Radę Narodową z Żeromskim na czele i objęła władzę nad tzw. Rzeczpospolitą Zakopiańską. Po kilkunastu dniach, po ukształtowaniu sie juz w Małopolsce władz administracyjnych, rządy nad Zakopanem objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

W grudniu 1910 r. według oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkało 7928 osób. Wzrastała także stale liczba osób przyjeżdżających tu nie tylko latem, ale i zimą. Zimowe sezony, początkowo wykorzystywane jedynie przez leczących sie gruźlików, z czasem zaczęły być zdominowane przez miłośników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny światowej po raz pierwszy prasa nazwała Zakopane „zimową stolicą Polski”. W 1913 roku powstało zakopiańskie harcerstwo, założone przez twórcę polskiego skautingu Andrzeja Małkowskiego, ktory wtedy osiadł pod Giewontem na stałe i tu właśnie wziął ślub z Olgą Drahonowską.

Prawa miejskie zostały nadane Zakopanemu 18 października 1933 roku.
Największą inwestycją sportową stała sie wybudowana w ciągu pół roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstała w 1938 roku na stoku Gubałówki.
Największymi imprezami w międzywojennym Zakopanem były narciarskie mistrzostwa świata FIS w 1929 i 1939.

Już w II Rzeczpospolitej, spółka "Park Sportowy", powstała z inicjatywy Karola Stryjeńskiego, doprowadziła do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 działał w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijał sie także sport. Nie tylko narciarstwo, ale również hokej, piłka nożna, czy automobilizm. W 1929 roku, dzięki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstały na Równi Krupowej dwa stadiony, na ktorych rozgrywane były między innymi międzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowały sesję tzw. Miejskiej Rady Narodowej, ktorej przewodniczącym został komunista, Marian Turski-Łęczycki. Polska Partia Robotnicza usunęła ze stanowiska dra Stanisława Totwena, burmistrza desygnowanego przez rząd w Londynie i objęła władzę.
Po wojnie miasto dość szybko odzyskało funkcję ośrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbył sie juz na początku 1946 r. (wygrał go Stanisław Marusarz uzyskując długość 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano też pierwsze zawody memoriałowe, noszące imię zamordowanych w czasie okupacji zakopiańskich sportowców Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

1 września 1939 wojska niemieckie zajęły Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacławem Krzeptowskim złożyła na Wawelu hołd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowała niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, ktora ustaliła ostateczny kształt granicy między ZSRR a Generalną Gubernią –przypieczętowując tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. działał zakopiański obwód Związku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijała sie koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, ktorego przywódcy współdziałali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkę informacyjną AK – pluton „Żuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stało sie ważnym punktem przerzutowym na Węgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginął z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Większości przywódców Goralenvolku udało sie jednak zbiec. Niemcy opuścili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajęła miasto.

Wcześniej, w 1957 r. reaktywowany został Związek Podhalan. Zakopane nadal przyciągało również licznych twórców, czerpiących inspiracje i siły z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali sie Tadeusz Brzozowski i Władysław Hasior. Dawna Szkoła Przemysłu Drzewnego, jeszcze przed wojną przekształcona w szkołę średnią, po wojnie podzieliła sie na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, ktore niebawem otrzymało imię swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeźbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku działała Państwowa Szkoła Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysława Karłowicza). Rozwijało sie także Muzeum Tatrzańskie, otwierając oddziały w różnych częściach Zakopanego i Podhala. Powstały muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyńskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany został pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ktory wkrótce zyskał ogólnopolską sławę.
Z biegiem lat, Zakopane straciło na znaczeniu jako miejscowość uzdrowiskowa, stając sie przede wszystkim ośrodkiem wypoczynkowym. W połowie lat siedemdziesiątych zlikwidowano większość sanatoriów. Wpływ na to miała przede wszystkim postępująca urbanizacja miasta i coraz większa liczba przybywających tutaj turystów.

Powstały w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciągu kilku lat przejął kontrolę nad większością dawnych prywatnych pensjonatów zakopiańskich. W 1962 roku odbyły sie w Zakopanem kolejne mistrzostwa świata FIS. W tym samym roku, liczba gości przybyłych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczyła milion osób. Od 1968 roku zaczął odbywać sie popularny do dziś Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybył Jan Paweł II, spędzając wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawił wtedy między innymi mszę św. pod skocznią. Z okazji wizyty papieża ówczesne władze miasta zmieniły herb Zakopanego - emblematy wywodzące sie z XIX-wiecznej pieczęci gminnej zastąpiono wizerunkiem krzyża na Giewoncie nad skrzyżowanymi kluczami św. Piotra z herbu watykańskiego.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarność” Macieja Krokowskiego.

Na przełomie XX i XXI wieku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego spadła. Przyczyną tego stanu rzeczy sa m. in. coraz lepiej prosperujące wsie, znajdujące sie dookoła Zakopanego, oferujące często na przykład lepszą bazę narciarską. Mimo to, Zakopane wciąż jest, według statystyk, najchętniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasługą jest niewątpliwie położenie w najbliższym sąsiedztwie Tatr.

Największą imprezą sportową ostatnich lat stały sie zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Odbywające sie w Zakopanem od wielu lat, juz w czasach Stanisława Marusarza, czy Stanisława Bobaka, największe zainteresowanie zaczęły wzbudzać od początku XXI wieku za sprawą sukcesów Adama Małysza.

Opis: Droga do Olczy - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Droga do Olczy - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Karłowicza - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Karłowicza - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Balzera Gościniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Balzera Gościniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjęcia - fotograf. J.L.M. Mosur
Historia strony - popularna fraza: szlak, znajdź więcej szlak w wyszukiwarce...
Wygenerowano 2012.04.02, 10:45:40 w PagePreview v8.66 - komentarze techniczne:
nie zdefiniowano typu dokumentu - zakładam HTML 4.01; znaleziono 99 linków na stronie;
Tytuł stronyStrona Popularne słowozakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur
Komentarz w kodzie strony: d93065 Komentarz w kodzie strony: /d93065

Tabela:

    Opis: Popularne słowozakopane Popularne słowozdjęcia
  • Link: Wydarzenia
      Opis: 100-lecie Związku Podhalan w Popularne słowozakopanem
    • Link: stulecie ZP
    • Opis: Wydarzenia
    • Link: Start
    • Link: Bardzo popularne słowotatry
        Opis: Geologia Bardzo popularne słowotatr
      • Link: Geologia Bardzo popularne słowotatr
    • Link: Sylwester
    • Opis: Bardzo popularne słowotatry wysokie
    • Link: Bardzo popularne słowotatry Zachodnie
    • Opis: Bardzo popularne słowotatry Zachodnie
    • Link: Bardzo popularne słowotatry Wysokie
    • Opis: Bardzo popularne słowoszlaki
    • Link: Bardzo popularne słowoszlaki w zimie
    • Opis: Bardzo popularne słowoszlaki w zimie
    • Link: Bardzo popularne słowoszlaki
    • Opis: Kasprowy Wierch na Skiturach
    • Link: Podhale
        Opis: Historia Podhala
      • Link: Historia
          Opis: Łowiectwo w Bardzo popularne słowotatrach
        • Link: Łowiectwo w Bardzo popularne słowotatrach
      • Link: skitury
    • Opis: Bardzo popularne słowoporonin
    • Link: Popularne słowobiały dunajec
    • Opis: Popularne słowobiały dunajec
    • Link: Bardzo popularne słowoporonin
    • Opis: Bukowina Bardzo popularne słowotatrsrzańska
    • Link: Białka Bardzo popularne słowotatrzańska
    • Opis: Białka Bardzo popularne słowotatrzańska
    • Link: Bukowina Bardzo popularne słowotatrzańska
    • Opis: Popularne słowomurzasichle
    • Link: Małe Ciche
    • Opis: Małe Ciche
    • Link: Popularne słowomurzasichle
  • Link: PtakiBardzo popularne słowotatr
  • Opis: Ptaki Bardzo popularne słowotatr i Podhala
  • Link: Przyroda
      Opis: Fauna Bardzo popularne słowotatr
    • Link: Fauna Bardzo popularne słowotatr
        Opis: Ssaki Bardzo popularne słowotatr i Podhala
      • Link: Ssaki Tatr
      • Opis: Motyle
      • Link: Flora Tatr
          Opis: Rośliny Tatr
        • Link: Rośliny
      • Opis: Flora Tatr
      • Link: Motyle
      • Opis: Rośliny w Dolinie Gąsienicowej - Popularne słowozdjęcia z tatr
      • Link: Grzyby
      • Opis: Grzyby Tatr
      • Link: Rośliny Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa
    • Opis: Chmury nad Tatrami - Tatry Popularne słowozdjęcia - J.L.M. Bardzo popularne słowomosur
    • Link: Kultura
        Opis: Architektura Tatr i Podhala
      • Link: Architektura Tatr i Podhala
          Opis: Kościoły
        • Link: Kościoły
      • Link: Chmury
    • Opis: Pomniki
    • Link: Cmentarze Zakopiańskie
    • Opis: Cmentarze Zakopiańskie
    • Link: Pomniki
    • Opis: Stare Popularne słowozdjęcia z Popularne słowozakopanego i Podhala
    • Link: Niedzica
  • Opis: Niedzica - Popularne słowozdjęcia
  • Link: Stare Popularne słowozdjęcia
  • Link: Domowe
  • Opis: Rośliny domowe
  • Link: Nasze rośliny
      Opis: Rośliny ogrodowe
    • Link: Ogrodowe
    • Opis: Rośliny Balkonowe
    • Link: Słowacja
  • Opis: Słowacja na weekend
  • Link: Balkonowe

Historia Popularne słowozakopanego rozpoczęła sie w końcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydał prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy ktorego powstała osada. Przywilej ten nie zachował sie jednak do dnia dzisiejszego, stąd nie ma pewności co jego autentyczności (choć Michał Korybut Wiśniowiecki zatwierdził go w roku 1670). W tym okresie powstały dwa najstarsze centra osadnicze Popularne słowozakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy i w widłach Cichej Wody i Potoku Młyniska.
.
Miejscowa ludność góralska, ktora osiadła na tych terenach wywodziła sie w większości z północnych stron Małopolski. W 1234 r. powstała tu za sprawą zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru między Gorcami a Tatrami, znajdująca sie w Ludźmierzu. Duży wpływ na ukształtowanie sie miejscowej kultury miały wędrówki wołoskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotarła bowiem kultura i gospodarka wołoska, w ktorej największe znaczenie miało sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sąsiedztwo z narodami słowackim i węgierskim wpłynęło także na ukształtowanie sie polskiej góralszczyzny, w ktorej połączone zostały liczne elementy, zarówno polskie jak i napływowe.

(dotyczy: Bardzo popularne słowoturystyka)

Opis: Giewont od Strony Kopy Kondrackiej

Link: Popularne słowozakopane Popularne słowozdjęcia:

Historia Popularne słowozakopanego

Historia Popularne słowozakopanego (dotyczy: tatry)

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunęła polskie granice, przejmując tym samym starostwo nowotarskie wraz z Popularne słowozakopanem, a także ziemię sądecką i czorsztyńską, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagrożenie dla Cesarstwa stanowiła wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, ktora umacniała sie szczególnie na południowych terenach Polski.

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w ktorych znajduje sie nazwa "Popularne słowozakopane" pochodzą z początku XVII wieku. Nazwa miejscowości pojawiła sie po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, później również w dokumencie sądowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jędrzeja Jarząbka z 1630.

W 1806 r. właścicielem huty został Jan Homolacs, pochodzący ze spolonizowanej, węgierskiej rodziny, przez lata osiadłej na Morawach. Niedługo potem rząd austriacki, postanowił sprywatyzować większość dóbr należących do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupił od Cesarstwa posiadłości na Podhalu i w Tatrach, stając sie właścicielem dóbr, obejmujących nie tylko Popularne słowozakopane, lecz także grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Białka, Groń, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno, Gronków itd.
W połowie XIX w. pod rządami rodziny Homolacsów, zakopiańska huta stała sie największym zakładem metalurgicznym w całej Galicji.

W 1766 roku, w Kuźnicach, znajdujących sie w południowej części Popularne słowozakopanego, rozpoczęto budowę huty żelaza. Znacznie wcześniej huta działała w Dolinie Kościeliskiej. Od II połowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stało sie dodatkowym źródłem dochodu dla mieszkańców, dotąd całkowicie uzależnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjających terenach i w trudnej tatrzańskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarządcą huty, kierującym nia w imieniu władzy państwowej, był ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejęciu dawnych ziem królewskich przez Austrię, pozostał dożywotnio dzierżawcą hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Popularne słowozakopane, wraz z całym Podhalem zostało włączone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majątkiem państwowym zarządzali austriaccy urzędnicy. Eksploatacja kopalń rudy w Tatrach i kuźnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziła w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, ktorzy napadli na Kuźnice, rabując pieniądze i dokonując wielu zniszczeń. Wtedy też wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kuźnicach pojawiło sie nawet cesarskie wojsko. Napięcie zelżało z początkiem XIX wieku, gdy huta przeszła w prywatne ręce i zaczęła na znów dobrze prosperować.

Od połowy XIX wieku, Popularne słowozakopane nabierało coraz bardziej charakteru miejscowości letniskowej, do ktorej przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napływem ludności, rozpoczęto wydawać pierwsze książki, przewodniki traktujące o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Popularne słowozakopanem utworzona została autonomiczna gmina, wybrano również pierwszego wójta, ktorym został Jan Gąsienica-Staszeczek, właściciel jednego z pierwszych hoteli zakopiańskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznańskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostępne kąpielisko, w ktorym wykorzystano tamtejsze źródła cieplicowe. Ok. 1870 roku powstała w Kuźnicach pierwsza poczta, a przy ul. Kościeliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Równocześnie, stopniowo rozwijała sie również północna część Popularne słowozakopanego. Około 1800 r. powstała z fundacji Pawła Gąsienicy pierwsza kaplica przy późniejszej ul. Kościeliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodę cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Popularne słowozakopanem. Wcześniej wschodnia część wsi należała do parafii w Bardzo popularne słowoporoninie, a zachodnia do Chochołowa. W 1847 r. wybudowano główną część drewnianego kościoła przy ul. Kościeliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Popularne słowozakopanem został ksiądz Józef Stolarczyk, pochodzący z Wysokiej koło Jordanowa. Wtedy też proboszcz założył szkółkę parafialną, a około 1850 r. założył przy kościele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juz od blisko pół wieku chowano zmarłych. Dziś znany jest jako Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Szkoła Przemysłu Drzewnego, w 1881 – szkoła ludowa, w 1883 – szkoła koronkarska dla dziewcząt, ktorej inicjatorką i sponsorką była największa polska aktorka i bywalczyni Popularne słowozakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzańskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy ośrodek kultury, w ktorym odbywały sie zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Mieściła sie tam również pierwsza biblioteka i czytelnia.

W 1873 przybył pod Tatry dr Tytus Chałubiński, lekarz z Warszawy, ktory wkrótce zaczął kierować w te rejony swoich pacjentów, uważając, ze miejscowy klimat dobrze wpływa na leczenie między innymi gruźlicy. Z upływem lat dr Chałubiński zaangażował sie również w inne dziedziny życia społecznego, stając sie jedną z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

W roku 1889, w wyniku licytacji, właścicielem dóbr zakopiańskich został hr. Władysław Zamoyski. Po jego przybyciu powstała kolejna szkoła - Szkoła Pracy Domowej Kobiet, założona przez jego matkę. Placówka ta, znalazła swoja siedzibę w Kuźnicach. Sam hrabia aktywnie angażował sie w rozwój Popularne słowozakopanego, przeznaczając duże sumy pieniędzy na liczne inwestycje i sprawy społeczne.

Przybywanie na leczenie czy wypoczynek w Popularne słowozakopanem ułatwiła otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Suchą i Chabówkę, ktora znacznie skróciła czas trwania podróży w te oddalone od reszty świata rejony.

Ważną datą w historii Popularne słowozakopanego był rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymała status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisław Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyż na Giewoncie, jako upamiętnienie roku jubileuszowego, ogłoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstał Związek Górali, pierwszy tego typu związek o charakterze regionalnym, ktorego działalność kontynuuje dziś Związek Podhalan.

Wraz ze stopniowym wzrostem popularności nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywających tutaj pacjentów, ale także ludzi kultury i sztuki, powstawały kolejne instytucje i stowarzyszenia, między innymi Muzeum Tatrzańskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkał w Popularne słowozakopanem Stanisław Witkiewicz, twórca słynnego "stylu zakopiańskiego", mającego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanęła przy ul. Kościeliskiej w 1893 roku.

W grudniu 1910 r. według oficjalnego spisu w Popularne słowozakopanem mieszkało 7928 osób. Wzrastała także stale liczba osób przyjeżdżających tu nie tylko latem, ale i zimą. Zimowe sezony, początkowo wykorzystywane jedynie przez leczących sie gruźlików, z czasem zaczęły być zdominowane przez miłośników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny światowej po raz pierwszy prasa nazwała Popularne słowozakopane „zimową stolicą Polski”. W 1913 roku powstało zakopiańskie harcerstwo, założone przez twórcę polskiego skautingu Andrzeja Małkowskiego, ktory wtedy osiadł pod Giewontem na stałe i tu właśnie wziął ślub z Olgą Drahonowską.

Przełom XIX i XX wieku był przede wszystkim początkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwszą wycieczkę na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisław Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osobą mającą największy wpływ na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miał gen. Mariusz Zaruski, dzięki ktoremu powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym ze współtwórców TOPR-u był także kompozytor Mieczysław Karłowicz, ktory zginął tragicznie w lawinie pod Małym Kościelcem.

Już w II Rzeczpospolitej, spółka "Park Sportowy", powstała z inicjatywy Karola Stryjeńskiego, doprowadziła do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 działał w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijał sie także sport. Nie tylko narciarstwo, ale również hokej, piłka nożna, czy automobilizm. W 1929 roku, dzięki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstały na Równi Krupowej dwa stadiony, na ktorych rozgrywane były między innymi międzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszła zakopiańska kompania strzelecka, ktorą włączono w skład I Brygady Legionów Piłsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiańczycy w większości odwrócili sie od Legionów i zaczęli popierać koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstała pod przewodem Stefana Żeromskiego Organizacja Narodowa, ktora wypowiedziała posłuszeństwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejęli władzę, a Organizacja Narodowa przekształciła sie w polską Radę Narodową z Żeromskim na czele i objęła władzę nad tzw. Rzeczpospolitą Zakopiańską. Po kilkunastu dniach, po ukształtowaniu sie juz w Małopolsce władz administracyjnych, rządy nad Popularne słowozakopanem objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

1 września 1939 wojska niemieckie zajęły Popularne słowozakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacławem Krzeptowskim złożyła na Wawelu hołd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Popularne słowozakopanem obradowała niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, ktora ustaliła ostateczny kształt granicy między ZSRR a Generalną Gubernią –przypieczętowując tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. działał zakopiański obwód Związku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijała sie koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, ktorego przywódcy współdziałali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkę informacyjną AK – pluton „Żuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stało sie ważnym punktem przerzutowym na Węgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginął z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Większości przywódców Goralenvolku udało sie jednak zbiec. Niemcy opuścili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajęła miasto.

Prawa miejskie zostały nadane Zakopanemu 18 października 1933 roku.
Największą inwestycją sportową stała sie wybudowana w ciągu pół roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstała w 1938 roku na stoku Gubałówki.
Największymi imprezami w międzywojennym Zakopanem były narciarskie mistrzostwa świata FIS w 1929 i 1939.

Powstały w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciągu kilku lat przejął kontrolę nad większością dawnych prywatnych pensjonatów zakopiańskich. W 1962 roku odbyły sie w Zakopanem kolejne mistrzostwa świata FIS. W tym samym roku, liczba gości przybyłych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczyła milion osób. Od 1968 roku zaczął odbywać sie popularny do dziś Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowały sesję tzw. Miejskiej Rady Narodowej, ktorej przewodniczącym został komunista, Marian Turski-Łęczycki. Polska Partia Robotnicza usunęła ze stanowiska dra Stanisława Totwena, burmistrza desygnowanego przez rząd w Londynie i objęła władzę.
Po wojnie miasto dość szybko odzyskało funkcję ośrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbył sie juz na początku 1946 r. (wygrał go Stanisław Marusarz uzyskując długość 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano też pierwsze zawody memoriałowe, noszące imię zamordowanych w czasie okupacji zakopiańskich sportowców Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarność” Macieja Krokowskiego.

Wcześniej, w 1957 r. reaktywowany został Związek Podhalan. Zakopane nadal przyciągało również licznych twórców, czerpiących inspiracje i siły z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali sie Tadeusz Brzozowski i Władysław Hasior. Dawna Szkoła Przemysłu Drzewnego, jeszcze przed wojną przekształcona w szkołę średnią, po wojnie podzieliła sie na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, ktore niebawem otrzymało imię swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeźbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku działała Państwowa Szkoła Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysława Karłowicza). Rozwijało sie także Muzeum Tatrzańskie, otwierając oddziały w różnych częściach Zakopanego i Podhala. Powstały muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyńskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany został pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ktory wkrótce zyskał ogólnopolską sławę.
Z biegiem lat, Zakopane straciło na znaczeniu jako miejscowość uzdrowiskowa, stając sie przede wszystkim ośrodkiem wypoczynkowym. W połowie lat siedemdziesiątych zlikwidowano większość sanatoriów. Wpływ na to miała przede wszystkim postępująca urbanizacja miasta i coraz większa liczba przybywających tutaj turystów.

Największą imprezą sportową ostatnich lat stały sie zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Odbywające sie w Zakopanem od wielu lat, juz w czasach Stanisława Marusarza, czy Stanisława Bobaka, największe zainteresowanie zaczęły wzbudzać od początku XXI wieku za sprawą sukcesów Adama Małysza.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybył Jan Paweł II, spędzając wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawił wtedy między innymi mszę św. pod skocznią. Z okazji wizyty papieża ówczesne władze miasta zmieniły herb Zakopanego - emblematy wywodzące sie z XIX-wiecznej pieczęci gminnej zastąpiono wizerunkiem krzyża na Giewoncie nad skrzyżowanymi kluczami św. Piotra z herbu watykańskiego.

Na przełomie XX i XXI wieku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego spadła. Przyczyną tego stanu rzeczy sa m. in. coraz lepiej prosperujące wsie, znajdujące sie dookoła Zakopanego, oferujące często na przykład lepszą bazę narciarską. Mimo to, Zakopane wciąż jest, według statystyk, najchętniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasługą jest niewątpliwie położenie w najbliższym sąsiedztwie Tatr.

Opis: Willa Koliba - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Willa Koliba - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Szkoła Budowlana - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Szkoła Budowlana - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Krupówki - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Krupówki - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiejv Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Zakopane - Kuźnice

Zakopane - Kuźnice

"Nie znając sie na urządzeniu machin, nie mogę opisywać szczegółowo tamtejszych fabryk, ktore należą do znakomitszych w naszym kraju i ktorych wyroby są wysoko cenione" - wyznawała w 1858 roku swoim czytelnikom, doświadczona kilkukrotnym pobytem w Tatrach, Maria Steczkowska w swych Obrazkach. I rzeczywiście. Mimo, ze zakopiańskie Kuźnice - Huty Hamerskie - jak je wcześniej nazywano, właśnie przemysłem słynęły, to jednocześnie były miejscem udzielającym gościny i centrum towarzyskim ówczesnego podnóża Tatr. Zwróciła wiec Steczkowska uwagę na to, co ja - kobietę i podróżniczkę - najbardziej zajmowało: "Prócz licznych zabudowań fabrycznych stoi tutaj dwór właściciela z niewielkim ogrodem, w ktorym pięknie bije fontanna, kilkanaście domków służących za mieszkanie urzędnikom górniczym, porządny dom zajezdny."
Nie odwiedzić Kuźnic nie było można. Zanim nastały lata świetności, uczynił to u schyłki XVIII wieku Hacquet i kilka lat później Staszic. Następnie, gdy w latach 30. XIX wieku stanął dwór i karczma, Kuźnice gościły znamienite postaci ówczesnej kultury i polityki. Ale też zwykłych śmiertelników. Na przykład dla kuracjuszy Szczawnicy, znanego i cenionego kurortu, były wraz z Morskim Okiem i i Doliną Kościeliską celem specjalnie urządzanych wycieczek. Gospodarze chętnie oprowadzali wycieczkowiczów po fabryce, w ktorej można było nabyć jakąś wyrabianą tu pamiątkę. Tak uczyniła niemal dwadzieścia lat przed Steczkowską Łucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa: "... po obiedzie poszliśmy razem oglądać żelazną fabrykę pana Homulacza, dziedzica całej tej cudnej części Galicyi. Każdy z nas, dla pamiątki, nabył jakąś drobnostkę. Moja żelazna charciczka, dotąd na papierach biórka mego spoczywa, przyciska moje wprawdzie nie górnolotne, lecz czasem może za dziwaczne marzenia". owe nie górnolotne marzenia to między innymi Miasta, góry i doliny, powieść w kilku niewielkich tomikach, wydane w 1844 roku w Poznaniu, skąd zaczerpnięto ten cytat.
Zakopane i owszem, zauważano - wszak jego położona u stóp Gubałówki kotlina była "zasłana kwiecistym łąk kobiercem i zielonemi pól smugami" a i kościół "schludny i starannie utrzymany" juz stał - ale główną atrakcją była mroczna Bardzo popularne słowodolina "wśród ciemnych lasów świerkowych", gdzie potok "szumem swoim łagodzi ogłuszające łomotanie młotów, warczenie kół, brzęk szyn i blach żelaznych".
Podobnych wypisów z dziewiętnastowiecznej literatury i relacji prasowych znalazłoby sie zapewne więcej. Wszystkie one wskazują na powolne kształtowanie sie nowej funkcji Kuźnic, swoistej bramy prowadzącej w Tatry, mającej poza fabryką i własne atrakcje przyrodnicze, choćby "źródło Białego Dunajca", ktorego woda "kipi z takim pędem i hukiem, ze w bliskości wiatr sie czuć daje, a o kilka kroków zrozumieć sie niepodobna", czy polanę Kalatówki, gdzie "kilka szałasów rozrzuconych po niej dodaje malowniczego wdzięku", ale przede wszystkim otwierającej drogę w głąb Tatr: na Giewont, Halę Gąsienicową, Czerwone Wierchy.

Współczesne Zakopane kształtowało sie wokół niezależnych od siebie ośrodków. Dno rozległej, słonecznej kotliny zajęła osada pasterska, z biegiem lat przekształcająca sie w rolniczo-hodowlaną wioskę; dolinę potoku Bystry - położony o milę dalej zakład przemysłowy z kształtująca sie wokół niego infrastrukturą. O początkowej niezależności tych dwóch miejsc świadczy widoczny do dziś układ komunikacyjny; droga prowadząca od Szaflar i Nowego Targu - wcześniej zapewne pasterski Bardzo popularne słowoszlak - za Bardzo popularne słowoporoninem, gdzieś w rejonie Ustupu opuszczała dolinę potoku i wzgórzami podążała wprost ku przemysłowym Kuźnicom.
Do Zakopanego docierano bądź Bardzo popularne słowoszlakiem biegnącym dalej wzdłuż Zakopianki, bądź wierchową drogą przez Ząb. Kuźnice z innym tatrzańskim ośrodkiem przemysłowym - Starymi Kościeliskami - łączyła biegnąca u stóp Tatr i omijająca Zakopane "droga żelazna" - dziś pod Reglami. Między Zakopanem i Kuźnicami bez wątpienia biegły jakieś ścieżki, ale dopiero w latach 20. XIX wieku pojawiła sie potrzeba połączenia tych dwóch miejsc drogą wozową.
Przemiany dziejowe przewartościowały znaczenie obu miejsc. Ośrodek zakopiański rozrósł sie i uzyskał prawa miejskie, kuźnicki upadł i stał sie odległą, peryferyjną dzielnicą Zakopanego. Dziś wydaje sie zapomniany i zaniedbany. Ale to tam właśnie znajduje sie prawdziwa zakopiańska "starówka" z zabytkami. To właśnie Kuźnice Homolacsów i Zamoyskich były podwalinami rozwoju kulturalnego i społecznego Zakopanego

Gdy wiec pod koniec XIX wieku Kuźnice straciły na przemysłowym znaczeniu, gdy spłonął kuźnicki dwór, właśnie turystyczne walory Doliny Bystrej stanowiły rację ich dalszej egzystencji. Tu, w tej dolinie ciemnej i ponurej, rodziła sie lecznicza przyszłość Zakopanego - uzdrowiska i kurortu. Tu było "komunalne zaplecze" rozwijającego sie w kotlinie miasta. W 1905 roku z Kuźnic do zakopiańskich wodociągów popłynęła woda, a nieco później prąd, uzyskiwany z siły, ktora niegdyś napędzała hutnicze młoty. Próbowano też kuźnicki przemysł reaktywować. U wylotu doliny zaczęto wydobywać kamień, były też próby eksploatacji granitowych głazów zniesionych z gór przez lodowiec i płynące zeń wody. Kuźnice stały sie ulubionym miejscem spacerów, terenem narciarskim, a nawet miejscem, gdzie próbowano uprawiać sport bobslejowy. Bardziej i mniej znaczących epizodów z życia Kuźnic pewnie można by wymieniać dużo. Przełomowym był rok 1936 i budowa kolejki linowej na Kasprowy wierch. Właśnie wokół tego "ośrodka przemysłu turystycznego" toczy sie dzisiejsze życie Kuźnic.
(dotyczy: Bardzo popularne słowofotogafia)

Długość 5,4 km i powierzchnia ok. 5,7 km². Jest najmniejszą z walnych dolin tatrzańskich i jedyną, ktora w całości została wyżłobiona w skałach osadowych. Bardzo popularne słowodolina opiera sie o główną grań Czerwonych Wierchów. Ze wschodu zamknięta jest reglami Łysanek (1445 m n.p.m.) i masywem Małego Giewontu (1728 m n.p.m.) i Siodłowej Turni (1647 m n.p.m.) Od strony zachodniej ograniczona jest Skoruśniakiem.
Dolna, północna część doliny nie została przekształcona przez lodowiec i ma postać głębokiego wciosu o przekroju V-kształtnym. Jej dnem spływa Małołącki Potok. Część środkowa i górna zaś charakteryzują sie profilem U-kształtnym, właściwym dla dolin polodowcowych. Ma dobrze wykształcony trzypiętrowy system kotłów lodowcowych. Najwyższe piętra tych kotłów to Wyżnia Świstówka Małołącka i Niżnia Świstówka Małołącka pomiędzy ścianami Wielkiej Turni i Mnichowych Turni nazywanych Dziadkiem i Babką). W środkowej i górnej części doliny brak spływu powierzchniowego, co powoduje, ze panuje tutaj cisza. W rejonie górnego zamknięcia doliny znajduje sie najgłębsza i najdłuższa jaskinia Polski – Jaskinia Wielka Śnieżna.
Centralną częścią Doliny Małej Łąki jest Wielka Polana Małołącka, przez ktorą przebiegają Bardzo popularne słowoszlaki turystyczne. Wielka, świetlista polana, zamknięta od południa łańcuchem gór, z imponującym urwiskiem Wielkiej Turni, jest zwykle miejscem dłuższego postoju turystów. Powstała ona na miejscu istniejącego tu niegdyś jeziora polodowcowego, ktore wypełniło zagłębienie spowodowane przez morenę czołową. Jezioro z czasem zostało zasypane przez stożki napływowe. Miąższość osadów dennych jest oceniana na 65 m. Północną część doliny pokrywają lasy dolnoreglowe, środkowa część jest porośnięta świerkami i łąkami – jest to roślinność regla górnego. Południowa część doliny porośnięta jest przeważnie kosodrzewiną. W dolinie znajduje sie najliczniejsze w polskich Tatrach stanowisko bardzo u nas rzadkiego gatunku rośliny górskiej – zarzyczki górskiej.
Dawniej Bardzo popularne słowodolina była jednym z terenów pasterskich w Tatrach, wchodziła w skład Hali Mała Łąka. Gleba jest tutaj żyzna, jak na warunki tatrzańskie, a trawa bujna. Stały na niej niegdyś szałasy. Po zniesieniu wypasu następuje stopniowe zarastanie kosodrzewiną i lasem wielu bezleśnych przedtem obszarów doliny. Jeszcze tylko Wielka Polana zachowuje swoj bezleśny charakter, ale i ona zmniejsza stopniowo swoja powierzchnię, opanowywana przez świerki posuwające sie od krawędzi lasu.

Opis: widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Kolejka Kuźnice Kasprowy Wierch - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Kolejka Kuźnice Kasprowy Wierch - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Góralska Chałupa pod Kuźnicami - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Góralska Chałupa pod Kuźnicami - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Rondo Kużnice
Zakopane Rondo Kuźnice (dotyczy: Popularne słoworysy)
Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krokusy Bardzo popularne słowodolina Małej Łąki - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Krupówki
Zakopane Krupówki

Wycieczkę na Świnicę rozpocząłem w Kuźnicach. Do Doliny Gąsienicowej doszedłem przez Boczań. Po drodze (Skupniów Upłaz) niezły widok na Podhale spowite porannymi mgłami. Natomiast po wejściu na Przełęcz miedzy Kopami otworzyła sie przede mną panorama Orlej Perci. W porannym słońcu widok jest naprawdę super. Teraz krótkie zejście i znalazłem sie przy schronisku. Po chwili odpoczynku przy Murowańcu ruszyłem niebieskim Bardzo popularne słowoszlakiem w stronę Czarnego Stawu Gąsienicowego. Po obejściu Czarnego Stawu czekało mnie podejście na Zawrat. Odcinek do Zmarzłego Stawu jest łatwy - do pokonania tylko mała rynienka. Kawałek dalej odchodzą Bardzo popularne słowoszlaki na Kozią Przełęcz, Zadni Granat i Żleb Kulczyńskiego. Ja zaś nadal niebieskim Bardzo popularne słowoszlakiem doszedłem do Zmarzłego Stawu. Od stawu fragment łatwego podejścia i po chwili doszedłem do pierwszych łańcuchów (w tym miejscu zwykle zatory). Założyłem rękawiczki i ruszyłem dalej. Łańcuchów jest kilka ale ten odcinek nie jest specjalnie trudny. Nie ma też wielkich przepaści. Przed samą przełęczą łańcuchy sie kończą i dalej wchodzi sie juz łatwą ścieżką. Z Zawratu jest ładny widok na Dolinę Pięciu Stawów i Tatry Wysokie między innymi Popularne słoworysy, Wysoką i Gerlach. Po chwili spędzonej na przełęczy ruszyłem czerwonym Bardzo popularne słowoszlakiem w stronę Świnicy. Najpierw Bardzo popularne słowoszlak obniża sie trochę a następnie zboczami Niebieskiej i Gąsienicowej Turni pnie sie w górę pod szczyt Świnicy (miejscami łańcuchy ale niezbyt trudne). Pod samym wierzchołkiem Bardzo popularne słowoszlak sie rozgałęzia. Można wejść na górę czy ominąć szczyt i iść dalej w stronę Świnickiej Przełęczy. Przed łańcuchem prowadzącym na wierzchołek tworzą sie zwykle zatory. Ale to juz ostatnia trudność i po chwili osiągnąłem szczyt Świnicy. Na górze przeważnie dużo ludzi. Widok praktycznie na wszystkie strony: Tatry Wysokie, Zachodnie, Zakopane. Zejście przy pomocy tego samego łańcucha co wejście. Dalej trzeba zwrócić uwagę żeby wejść na właściwy Bardzo popularne słowoszlak by nie wrócić przypadkiem na Zawrat i można schodzić na Świnicką Przełęcz (zejście miejscami przy pomocy łańcuchów ale bez większych trudności). Z przełęczy ruszyłem czarnym Bardzo popularne słowoszlakiem do Doliny Gąsienicowej (wejście z przełęczy na czarny Bardzo popularne słowoszlak jest słabo oznakowane, namalowany znak na skale jest od strony Świnicy niewidoczny). Sam Bardzo popularne słowoszlak jest miejscami zniszczony i ze względu na płynące nim strumyczki śliski. W dół widok na Czerwone Stawki. Bardzo popularne słowoszlak dalej prowadzi obok Zielonego Stawu. i dołącza do Bardzo popularne słowoszlaku żółtego prowadzącego do Murowańca. Poszedłem kawałek ta drogą i przy rozwidleniu skręciłem w lewo na ścieżkę omijającą schronisko. Ścieżka ta prowadzi obok Betlejemki i kawałek dalej dołącza do Bardzo popularne słowoszlaku na Przełęcz między Kopami. Teraz tylko zejście przez Dolinę Jaworzynkę i znalazłem sie znowu w Kuźnicach.
Wycieczka przez Zawrat na Świnicę jest bardzo interesująca. Po drodze można podziwiać wspaniałe widoki. Jest może trochę męcząca, zwłaszcza przy podejściu na Zawrat ale mijane po drodze fragmenty z łańcuchami nie okazały sie specjalnie trudne. Trasa warta polecenia.

Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Nosal
Nosal

Gdy wchodzi sie na Krzyżne (2112 m) po raz pierwszy, dobrze jest to zrobić od strony Doliny Gąsienicowej, ponieważ po osiągnięciu przełęczy zaskakuje niesamowity widok wschodniej części Tatr i Doliny Pięciu Stawów. Przy podejściu od drugiej strony nie ma juz tego elementu zaskoczenia. Rozpocząłem wiec swoja wycieczkę w Kuźnicach. Na początek doszedłem szlakiem przez Boczań do Murowańca. Następnie kawałek w dół drogą dojazdową do schroniska, aż wreszcie skręciłem w prawo na żółty szlak. Po przekroczeniu Czarnego Potoku chwilę szedłem Lasem Gąsienicowym, a później ścieżką wśród kosodrzewiny skąd mogłem zobaczyć Kościelec. Następnie czekało mnie podejście zboczem Żółtej Turni, przekroczenie wodospadu na Żółtym Potoku i po wejściu na Zadni Upłaz rozpostarła sie przede mną panorama Doliny Pańszczycy i Orlej Perci. Teraz zszedłem do Czerwonego Stawu i po obejściu go i przejściu obok Wielkiej Kopki doszedłem pod Przełęcz Krzyżne. Samo podejście nie jest trudne ( z wyjątkiem przejścia przez skałę przyklejoną do zbocza Wksmundzkiego Wierchu, gdzie trzeba trochę sie powspinać przy użyciu rąk i uważać, aby nie zmylić szlaku ). Jest jednak bardzo męczące. Po wejściu na górę wszystko rekompensuje wspaniały widok. Przełęcz Krzyżne to świetny punkt widokowy i dobre miejsce na zjedzenie śniadania i na odpoczynek po męczącym podejściu. W prawo prowadzi szlak na Orlą Perć ja zaś żółtym szlakiem zszedłem do Doliny Pięciu Stawów. Z początku zejście jest bardzo strome, potem idzie sie jednak juz bardziej komfortowo. Szlak kończy sie w dolinie niedaleko Siklawy. Po chwili odpoczynku przy schronisku w Dolinie Pięciu Stawów ruszyłem szlakiem przy wodospadzie w dół Doliny Roztoki. Sam szlak jest dosyć wygodny, choć sa miejsca gdzie jest trochę ślisko ze względu na płynące nim strumyczki. Po nie długiej wędrówce Doliną Roztoki doszedłem w końcu do Wodogrzmotów Mickiewicza i dalej asfaltową drogą z Morskiego Oka do Palenicy Białczańskiej. Tu zostało mi tylko znalezienia busa, ktory jedzie drogą koło Nosala, ponieważ tam miałem kwaterę (busy jeżdżą także przez Bukowinę Tatrzańską). I za opłatą w wysokości 5 zł. znalazłem sie znowu w Zakopanym.
Wyprawa na Krzyżne jest długa i męcząca ale naprawdę warto ja odbyć. Niesamowite widoki zrekompensują na pewno trudy wycieczki.

Opis: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Nosal Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Grafika: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Nosal Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kasprowy Wierch przez Boczań i Halę Gąsienicową

Kasprowy Wierch przez Boczań i Halę Gąsienicową

Początek wycieczki na Popularne słoworysy w Palenicy Białczańskiej. Następnie czekała mnie prawie 2 godzinna wędrówka asfaltową drogą do schroniska przy Morskim Oku. Po minięciu pierwszego zakrętu wyłania sie widok na Dolinę Białej Wody i Gerlach. Dalej droga niezbyt ciekawa. Chociaż gdy wszedłem na kamienny skrót przecinający kilka asfaltowych zakrętów mogłem zobaczyć z bliska wcinającą liście sarnę. Dopiero od Włosienicy otwiera sie ładny widok na Mnicha, Mięguszowieckie Szczyty i Popularne słoworysy. Teraz jeszcze kawałek i znalazłem sie przy schronisku nad Morskim Okiem. Zszedłem na dół do stawu i ruszyłem czerwonym szlakiem do Czarnego Stawu pod Rysami. Kilkunasto minutowe podejście i znalazłem sie nad Czarnym Stawem. Czekała mnie teraz prawie 3 godzinna wspinaczka na Popularne słoworysy (różnica wysokości ok. 900 m). Po ominięciu stawu zaczęło sie podejście. Z lewej strony zlodowaciały śnieg w ktorym utworzyła sie pieczara (lepiej tam nie wchodzić ponieważ kiedyś zwaliła sie kilku turystom na głowę). Dalej szlak prowadzi pod Bulę pod Rysami. Gdy tam doszedłem otworzył sie przede mną widok na Morskie Oko i Czarny Staw. Następnie Kocioł pod Rysami i dalej to juz tylko wspinaczka grzędą z dużą ilością łańcuchów (niezbyt trudne). Po prawej stronie wspinaczce towarzyszy żleb wypełniony śniegiem - rysa. Przed samym wierzchołkiem trochę trudny fragment ubezpieczony łańcuchem ( w dole żleb - rysa i naprawdę duża przepaść). Po pokonaniu tej kilkumetrowej półki przechodzi sie na wschodnią stronę grani. Tutaj też jest spora przepaść a miejsce to jest ubezpieczone klamrą i łańcuchem. W tych miejscach trzeba naprawdę uważać. Dalej jeszcze trochę łańcuchów i juz sam szczyt. Z wierzchołka wspaniały widok na trzy doliny: Mięguszowiecką, Rybiego Potoku i Białej Wody i na najwyższe szczyty Tatr ( Gerlach, Wysoka, Lodowy Szczyt ), a także na Tatry Zachodnie. Popularne słoworysy w zasadzie podzielone sa na trzy wierzchołki. Przez ten niższy o wysokości 2499 m przechodzi granica państwowa. Drugi o wysokości 2503 m i trzeci, najniższy znajdują sie juz w całości po stronie słowackiej. Ja na Rysach byłem około godziny 13. Choć dzień zapowiadał sie słoneczny wierzchołek pokrywały chmury. Niestety widoków miałem nie wiele. A jeszcze godzinę wcześniej nie było chmur. Wycieczkę z Palenicy Białczańskiej zacząłem o godzinie 8 rano. Jak sie okazało niestety trochę za późno. Dojazd z Zakopanego i dojście do Morskiego Oka zajęło mi za dużo czasu. Najlepiej chyba jednak wycieczkę na Popularne słoworysy poprzedzić noclegiem w schronisku. Na szczycie oczywiście było dużo ludzi. Zejście ta samą drogą, chyba, ze ktoś chce zejść na stronę słowacką. Znowu niebezpieczny trawersik nad przepaścią i dalej schodzenie przy pomocy łańcuchów. Od Kotła pod Rysami zejście juz w miarę wygodnym szlakiem. Pozostało mi wiec juz tylko dojście do Czarnego Stawu, następnie Morskiego Oka i dalej asfaltową drogą do Palenicy Białczańskiej.
Wycieczkę na Popularne słoworysy polecam tylko w pogodne dni. Należy wyruszyć wcześnie rano ponieważ po południu zwiększa sie zachmurzenie i ze szczytu niewiele sie zobaczy. Jest to trasa raczej dla ludzi mających dobra kondycję, umiejących posługiwać sie łańcuchami i nie wrażliwych na przepaście. Samo wspinanie przy pomocy łańcuchów nie jest specjalnie trudne, ale prawie kilometrowe podejście jest naprawdę męczące. Widoki sa super, oczywiście pod warunkiem, ze nie ma chmur.

Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Opis: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Szlak przez Boczań do Doliny Gąsienicowej - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Szlak przez Boczań do Doliny Gąsienicowej - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Schronisko Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Schronisko Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Kolej krzesełkowa z Doliny Gąsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Kolej krzesełkowa z Doliny Gąsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Widok na Tatry z Antałówki
Widok na Tatry z Antałówki (dotyczy: Bardzo popularne słowodolina)

Początek wycieczki na parkingu przed Trzema Studniczkami. Z parkingu ruszamy kawałek w dół, by za mostkiem skręcić w prawo na zielony szlak prowadzący w górę po małych schodkach z kamieni i korzeni. Szlak prowadzi lasem i za chwilę zamienia sie w szeroką drogę, by po chwili znowu odbić w prawo, na wąską ścieżkę, ktora wije sie dość mozolnymi zakosami w górę. Po drodze mijamy dróżkę prowadzącą do zrekonstruowanego bunkra partyzanckiego. Powoli wraz z wysokością las zaczyna sie przerzedzać, by za jakiś czas zamienić sie juz zupełnie w gęstą kosówkę. Teraz juz wśród kosówki szlak nadal pnie sie w górę dużymi zakosami. Gdy kosówki sie kończą dochodzimy juz do zboczy Krywania. Skalno-trawiastą juz w tej chwili ścieżką trawersujemy zbocze i przekraczamy Wielki Żleb Krywański. Teraz tylko małe podejście po skałach i dochodzimy do miejsca gdzie nasza droga łączy sie z niebieskim szlakiem. Następnie juz za niebieskimi znakami idziemy w górę po kamiennych schodach w kierunku Małego Krywania. Jest juz troszeczkę trudniej, bo miejscami trzeba sobie pomagać rękami. Po wejściu na grań otwiera nam sie piękny widok na Tatry Wysokie. Teraz zostaje nam juz tylko obniżenie sie kawałek na Daxnerovo sedlo i wejście na sam szczyt Krywania skalną, obsypująca sie miejscami ścieżką. Szlak prowadzi granią czy po jej lewej stronie. Pod koniec jest kilka fragmentów gdzie trzeba sobie trochę pomóc rekami. Nie jest jednak specjalnie trudno i ekspozycji w tym miejscu też nie ma. Końcowy odcinek wprowadzający na szczyt to juz kamienna ścieżka. Na wierzchołku stoi dwuramienny krzyż. Miejsca wkoło jest sporo wiec warto sie tam na chwilę zatrzymać. Zwłaszcza, ze widoki sa bardzo ciekawe. Czy w stronę zachodnią. Na Tatry Wysokie. Czy w kierunku Orlej Perci.
Zejście ta samą drogą do parkingu przy Trzech Studniczkach. Można dla odmiany wybrać także zejście niebieskim szlakiem do Jamskiego Stawu i dalej Magistralą do Trzech Studniczek.
Wycieczka na Krywań jest warta polecenia przede wszystkim ze względu na piękne widoki ze szczytu. Trudności na szlaku nie ma dużych. Jest tylko kilka miejsc gdzie trzeba sobie pomóc rękami. Jako, ze Krywań to narodowa góra Słowaków nie należy sie tam wybierać w okolicach 15 sierpnia. Odbywa sie wtedy Národný výstup na Kriváň i tłok na szlaku jest wtedy pewny.

Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki Skocznię Narciarską - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki Skocznię Narciarską - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Bardzo popularne słowodolina Olczyska
Bardzo popularne słowodolina Olczyska (dotyczy: Popularne słowobiały dunajec)

Od Doliny Bystrej z zachodu oddziela ja Nosal, od południa od Doliny Suchej Wody Gąsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu odchodząca od niego wypukłość ciągnąca sie do Przysłopu Olczyskiego, a dalej Wielki i Mały Kopieniec. W górnej, południowej części grzbiet Suchego Wierchu dzieli ja na dwie odnogi:

Bardzo popularne słowodolina Olczyska - tatrzańska Bardzo popularne słowodolina odchodząca od szczytu Kopy Magury (1704 n.p.m.), mająca wylot w Jaszczurówce.

  • wschodnią, ktora pod Królowym Grzbietem zakręca w południowo-zachodnim kierunku i przez Królową Rówień dochodzi do Kopy Magury
  • zachodnią podchodzącą pod Wielką Kopę Królową

Nazwa doliny wywodzi sie od Olczy – przysiółka Zakopanego. Bardzo popularne słowodolina zajmuje powierzchnię około 4,5 km². Zbudowana jest ze skał osadowych (wapienie i dolomity), występujące na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostały przerzucone z pomocą lodowca z sąsiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podłoże powoduje, ze większa część doliny jest sucha – woda płynie podziemnymi przepływami nie mogąc sie przebić przez nieprzepuszczalne wody warstwy skalne. Wypływa dopiero w dużej ilości w Wywierzysku Olczyskim, ktorym wypływają między innymi wody ginące pod ziemią w Dolinie Pańszczycy. Jest to największe wywierzysko w polskich Tatrach. Wypływająca z niego woda zasila Potok Olczyski z ujęciem wody dla Zakopanego. TPN zgodził sie na pobranie części wód potoku, ujęcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. Wzdłuż potoku i w spadających do niego żlebach rośnie olcha szara, a wiosną zakwita knieć błotna górska. Na zboczach Małego Kopieńca znajduje sie jedno z największych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo bardzo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj występowanie takich rzadkich w Polsce roślin, jak tojad Kotuli . Dawniej (ok. 1840), obficie występowały w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominują jak w całych Tatrach lasy świerkowe.

Dość wąski, zalesiony wylot doliny znajduje sie w pobliżu Jaszczurówki na wysokości ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej części doliny na zboczach Nosala znajduje sie pas skał zwany Piórem.

Dawniej u wylotu doliny w Jaszczurówce istniał niewielki basen, dzięki naturalnym cieplicom o temperaturze ok. 20,5 °C, odkrytym w 1839 r. Pierwszy basen wybudował w Jaszczurówce w latach 1861–62 Adam Uznański, kolejne dwa powstały do 1891 r. W 1883 r. korzystał z nich Henryk Sienkiewicz. Temperatura cieplic spadła do ok. 18,5 °C w 1957 r. po działaniach wiertniczych, ktore doprowadziły do połączenia źródeł termalnych z wodami Potoku Olczyskiego. Dziś kąpieliska sa zamknięte, a ich tereny zostały wykupione od miasta przez Tatrzański Park Narodowy, ktory utworzył na ich terenie ośrodek edukacyjny.

Bardzo popularne słowodolina była wypasana, wchodziła w skład dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. W dolinie znajdują sie trzy polany: Polana Królowa (pod Królowym Grzbietem), Polana Olczyska (w środkowej części) i Polana Brylówka (pod Nosalem). Na Polanie Olczyskiej zachowały sie zabytkowe szałasy.

Zielony dnem doliny, wzdłuż Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Szlaki turystyczne (dotyczy: Bardzo popularne słowoporonin)

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbił sie helikopter z ratownikami TOPR, w wyniku czego zginęły 4 osoby.

  • Czas przejścia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min
  • Czas przejścia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min
Opis: Nosalowa Przełęcz żółty z Olczyska na Link: Nosalową Przełęcz . Czas przejścia: 30 min, ↓ 25 min Opis: Hawrań, Murań - Widok z Murzasichla - Popularne słowomurzasichle zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Hawrań, Murań - Widok z Murzasichla - Popularne słowomurzasichle zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - zdjęcia z Tatr Link: Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Droga do Olczy - ul. Oswalda Balzera - ul. Karłowicza Zakopane

Historia Zakopanego (dotyczy: Popularne słowomurzasichle)

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w ktorych znajduje sie nazwa "Zakopane" pochodzą z początku XVII wieku. Nazwa miejscowości pojawiła sie po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, później również w dokumencie sądowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jędrzeja Jarząbka z 1630.

Historia Zakopanego rozpoczęła sie w końcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydał prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy ktorego powstała osada. Przywilej ten nie zachował sie jednak do dnia dzisiejszego, stąd nie ma pewności co jego autentyczności (choć Michał Korybut Wiśniowiecki zatwierdził go w roku 1670). W tym okresie powstały dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy i w widłach Cichej Wody i Potoku Młyniska.
.
Miejscowa ludność góralska, ktora osiadła na tych terenach wywodziła sie w większości z północnych stron Małopolski. W 1234 r. powstała tu za sprawą zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru między Gorcami a Tatrami, znajdująca sie w Ludźmierzu. Duży wpływ na ukształtowanie sie miejscowej kultury miały wędrówki wołoskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotarła bowiem kultura i gospodarka wołoska, w ktorej największe znaczenie miało sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sąsiedztwo z narodami słowackim i węgierskim wpłynęło także na ukształtowanie sie polskiej góralszczyzny, w ktorej połączone zostały liczne elementy, zarówno polskie jak i napływowe.

W 1766 roku, w Kuźnicach, znajdujących sie w południowej części Zakopanego, rozpoczęto budowę huty żelaza. Znacznie wcześniej huta działała w Dolinie Kościeliskiej. Od II połowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stało sie dodatkowym źródłem dochodu dla mieszkańców, dotąd całkowicie uzależnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjających terenach i w trudnej tatrzańskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarządcą huty, kierującym nia w imieniu władzy państwowej, był ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejęciu dawnych ziem królewskich przez Austrię, pozostał dożywotnio dzierżawcą hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z całym Podhalem zostało włączone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majątkiem państwowym zarządzali austriaccy urzędnicy. Eksploatacja kopalń rudy w Tatrach i kuźnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziła w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, ktorzy napadli na Kuźnice, rabując pieniądze i dokonując wielu zniszczeń. Wtedy też wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kuźnicach pojawiło sie nawet cesarskie wojsko. Napięcie zelżało z początkiem XIX wieku, gdy huta przeszła w prywatne ręce i zaczęła na znów dobrze prosperować.

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunęła polskie granice, przejmując tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a także ziemię sądecką i czorsztyńską, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagrożenie dla Cesarstwa stanowiła wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, ktora umacniała sie szczególnie na południowych terenach Polski.

Równocześnie, stopniowo rozwijała sie również północna część Zakopanego. Około 1800 r. powstała z fundacji Pawła Gąsienicy pierwsza kaplica przy późniejszej ul. Kościeliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodę cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. Wcześniej wschodnia część wsi należała do parafii w Bardzo popularne słowoporoninie, a zachodnia do Chochołowa. W 1847 r. wybudowano główną część drewnianego kościoła przy ul. Kościeliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem został ksiądz Józef Stolarczyk, pochodzący z Wysokiej koło Jordanowa. Wtedy też proboszcz założył szkółkę parafialną, a około 1850 r. założył przy kościele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juz od blisko pół wieku chowano zmarłych. Dziś znany jest jako Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku.

W 1806 r. właścicielem huty został Jan Homolacs, pochodzący ze spolonizowanej, węgierskiej rodziny, przez lata osiadłej na Morawach. Niedługo potem rząd austriacki, postanowił sprywatyzować większość dóbr należących do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupił od Cesarstwa posiadłości na Podhalu i w Tatrach, stając sie właścicielem dóbr, obejmujących nie tylko Zakopane, lecz także grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Białka, Groń, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno, Gronków itd.
W połowie XIX w. pod rządami rodziny Homolacsów, zakopiańska huta stała sie największym zakładem metalurgicznym w całej Galicji.

W 1873 przybył pod Tatry dr Tytus Chałubiński, lekarz z Warszawy, ktory wkrótce zaczął kierować w te rejony swoich pacjentów, uważając, ze miejscowy klimat dobrze wpływa na leczenie między innymi gruźlicy. Z upływem lat dr Chałubiński zaangażował sie również w inne dziedziny życia społecznego, stając sie jedną z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

Od połowy XIX wieku, Zakopane nabierało coraz bardziej charakteru miejscowości letniskowej, do ktorej przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napływem ludności, rozpoczęto wydawać pierwsze książki, przewodniki traktujące o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona została autonomiczna gmina, wybrano również pierwszego wójta, ktorym został Jan Gąsienica-Staszeczek, właściciel jednego z pierwszych hoteli zakopiańskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznańskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostępne kąpielisko, w ktorym wykorzystano tamtejsze źródła cieplicowe. Ok. 1870 roku powstała w Kuźnicach pierwsza poczta, a przy ul. Kościeliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Przybywanie na leczenie czy wypoczynek w Zakopanem ułatwiła otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Suchą i Chabówkę, ktora znacznie skróciła czas trwania podróży w te oddalone od reszty świata rejony.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Szkoła Przemysłu Drzewnego, w 1881 – szkoła ludowa, w 1883 – szkoła koronkarska dla dziewcząt, ktorej inicjatorką i sponsorką była największa polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzańskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy ośrodek kultury, w ktorym odbywały sie zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Mieściła sie tam również pierwsza biblioteka i czytelnia.

Wraz ze stopniowym wzrostem popularności nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywających tutaj pacjentów, ale także ludzi kultury i sztuki, powstawały kolejne instytucje i stowarzyszenia, między innymi Muzeum Tatrzańskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkał w Zakopanem Stanisław Witkiewicz, twórca słynnego "stylu zakopiańskiego", mającego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanęła przy ul. Kościeliskiej w 1893 roku.

W roku 1889, w wyniku licytacji, właścicielem dóbr zakopiańskich został hr. Władysław Zamoyski. Po jego przybyciu powstała kolejna szkoła - Szkoła Pracy Domowej Kobiet, założona przez jego matkę. Placówka ta, znalazła swoja siedzibę w Kuźnicach. Sam hrabia aktywnie angażował sie w rozwój Zakopanego, przeznaczając duże sumy pieniędzy na liczne inwestycje i sprawy społeczne.

Przełom XIX i XX wieku był przede wszystkim początkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwszą wycieczkę na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisław Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osobą mającą największy wpływ na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miał gen. Mariusz Zaruski, dzięki ktoremu powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym ze współtwórców TOPR-u był także kompozytor Mieczysław Karłowicz, ktory zginął tragicznie w lawinie pod Małym Kościelcem.

Ważną datą w historii Zakopanego był rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymała status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisław Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyż na Giewoncie, jako upamiętnienie roku jubileuszowego, ogłoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstał Związek Górali, pierwszy tego typu związek o charakterze regionalnym, ktorego działalność kontynuuje dziś Związek Podhalan.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszła zakopiańska kompania strzelecka, ktorą włączono w skład I Brygady Legionów Piłsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiańczycy w większości odwrócili sie od Legionów i zaczęli popierać koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstała pod przewodem Stefana Żeromskiego Organizacja Narodowa, ktora wypowiedziała posłuszeństwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejęli władzę, a Organizacja Narodowa przekształciła sie w polską Radę Narodową z Żeromskim na czele i objęła władzę nad tzw. Rzeczpospolitą Zakopiańską. Po kilkunastu dniach, po ukształtowaniu sie juz w Małopolsce władz administracyjnych, rządy nad Zakopanem objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

W grudniu 1910 r. według oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkało 7928 osób. Wzrastała także stale liczba osób przyjeżdżających tu nie tylko latem, ale i zimą. Zimowe sezony, początkowo wykorzystywane jedynie przez leczących sie gruźlików, z czasem zaczęły być zdominowane przez miłośników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny światowej po raz pierwszy prasa nazwała Zakopane „zimową stolicą Polski”. W 1913 roku powstało zakopiańskie harcerstwo, założone przez twórcę polskiego skautingu Andrzeja Małkowskiego, ktory wtedy osiadł pod Giewontem na stałe i tu właśnie wziął ślub z Olgą Drahonowską.

Prawa miejskie zostały nadane Zakopanemu 18 października 1933 roku.
Największą inwestycją sportową stała sie wybudowana w ciągu pół roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstała w 1938 roku na stoku Gubałówki.
Największymi imprezami w międzywojennym Zakopanem były narciarskie mistrzostwa świata FIS w 1929 i 1939.

Już w II Rzeczpospolitej, spółka "Park Sportowy", powstała z inicjatywy Karola Stryjeńskiego, doprowadziła do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 działał w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijał sie także sport. Nie tylko narciarstwo, ale również hokej, piłka nożna, czy automobilizm. W 1929 roku, dzięki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstały na Równi Krupowej dwa stadiony, na ktorych rozgrywane były między innymi międzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowały sesję tzw. Miejskiej Rady Narodowej, ktorej przewodniczącym został komunista, Marian Turski-Łęczycki. Polska Partia Robotnicza usunęła ze stanowiska dra Stanisława Totwena, burmistrza desygnowanego przez rząd w Londynie i objęła władzę.
Po wojnie miasto dość szybko odzyskało funkcję ośrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbył sie juz na początku 1946 r. (wygrał go Stanisław Marusarz uzyskując długość 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano też pierwsze zawody memoriałowe, noszące imię zamordowanych w czasie okupacji zakopiańskich sportowców Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

1 września 1939 wojska niemieckie zajęły Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacławem Krzeptowskim złożyła na Wawelu hołd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowała niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, ktora ustaliła ostateczny kształt granicy między ZSRR a Generalną Gubernią –przypieczętowując tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. działał zakopiański obwód Związku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijała sie koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, ktorego przywódcy współdziałali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkę informacyjną AK – pluton „Żuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stało sie ważnym punktem przerzutowym na Węgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginął z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Większości przywódców Goralenvolku udało sie jednak zbiec. Niemcy opuścili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajęła miasto.

Wcześniej, w 1957 r. reaktywowany został Związek Podhalan. Zakopane nadal przyciągało również licznych twórców, czerpiących inspiracje i siły z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali sie Tadeusz Brzozowski i Władysław Hasior. Dawna Szkoła Przemysłu Drzewnego, jeszcze przed wojną przekształcona w szkołę średnią, po wojnie podzieliła sie na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, ktore niebawem otrzymało imię swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeźbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku działała Państwowa Szkoła Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysława Karłowicza). Rozwijało sie także Muzeum Tatrzańskie, otwierając oddziały w różnych częściach Zakopanego i Podhala. Powstały muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyńskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany został pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ktory wkrótce zyskał ogólnopolską sławę.
Z biegiem lat, Zakopane straciło na znaczeniu jako miejscowość uzdrowiskowa, stając sie przede wszystkim ośrodkiem wypoczynkowym. W połowie lat siedemdziesiątych zlikwidowano większość sanatoriów. Wpływ na to miała przede wszystkim postępująca urbanizacja miasta i coraz większa liczba przybywających tutaj turystów.

Powstały w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciągu kilku lat przejął kontrolę nad większością dawnych prywatnych pensjonatów zakopiańskich. W 1962 roku odbyły sie w Zakopanem kolejne mistrzostwa świata FIS. W tym samym roku, liczba gości przybyłych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczyła milion osób. Od 1968 roku zaczął odbywać sie popularny do dziś Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybył Jan Paweł II, spędzając wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawił wtedy między innymi mszę św. pod skocznią. Z okazji wizyty papieża ówczesne władze miasta zmieniły herb Zakopanego - emblematy wywodzące sie z XIX-wiecznej pieczęci gminnej zastąpiono wizerunkiem krzyża na Giewoncie nad skrzyżowanymi kluczami św. Piotra z herbu watykańskiego.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarność” Macieja Krokowskiego.

Na przełomie XX i XXI wieku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego spadła. Przyczyną tego stanu rzeczy sa m. in. coraz lepiej prosperujące wsie, znajdujące sie dookoła Zakopanego, oferujące często na przykład lepszą bazę narciarską. Mimo to, Zakopane wciąż jest, według statystyk, najchętniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasługą jest niewątpliwie położenie w najbliższym sąsiedztwie Tatr.

Największą imprezą sportową ostatnich lat stały sie zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Odbywające sie w Zakopanem od wielu lat, juz w czasach Stanisława Marusarza, czy Stanisława Bobaka, największe zainteresowanie zaczęły wzbudzać od początku XXI wieku za sprawą sukcesów Adama Małysza.

Opis: Droga do Olczy - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Droga do Olczy - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Karłowicza - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Karłowicza - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Balzera Gościniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Balzera Gościniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjęcia - fotograf. J.L.M. Mosur
Historia strony - popularna fraza: rysy, znajdź więcej rysy w wyszukiwarce...
Wygenerowano 2012.03.19, 09:40:03 w PagePreview v8.66 - komentarze techniczne:
nie zdefiniowano typu dokumentu - zakładam HTML 4.01; znaleziono 99 linków na stronie;
Tytuł stronyStrona Popularne słowozakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur

Tabela:

    Opis: Popularne słowozakopane Popularne słowozdjęcia
  • Link: Wydarzenia
      Opis: 100-lecie Związku Podhalan w Popularne słowozakopanem
    • Link: stulecie ZP
    • Opis: Wydarzenia
    • Link: Start
    • Link: Popularne słowotatry
        Opis: Geologia Popularne słowotatr
      • Link: Geologia Popularne słowotatr
    • Link: Sylwester
    • Opis: Popularne słowotatry wysokie
    • Link: Popularne słowotatry Zachodnie
    • Opis: Popularne słowotatry Zachodnie
    • Link: Popularne słowotatry Wysokie
    • Opis: Popularne słowoszlaki
    • Link: Popularne słowoszlaki w zimie
    • Opis: Popularne słowoszlaki w zimie
    • Link: Popularne słowoszlaki
    • Opis: Kasprowy Wierch na Skiturach
    • Link: Podhale
        Opis: Historia Podhala
      • Link: Historia
          Opis: Łowiectwo w Popularne słowotatrach
        • Link: Łowiectwo w Popularne słowotatrach
      • Link: skitury
    • Opis: Popularne słowoporonin
    • Link: Popularne słowobiały dunajec
    • Opis: Popularne słowobiały dunajec
    • Link: Popularne słowoporonin
    • Opis: Bukowina Popularne słowotatrsrzańska
    • Link: Białka Popularne słowotatrzańska
    • Opis: Białka Popularne słowotatrzańska
    • Link: Bukowina Popularne słowotatrzańska
    • Opis: Bardzo popularne słowomurzasichle
    • Link: Małe Ciche
    • Opis: Małe Ciche
    • Link: Bardzo popularne słowomurzasichle
  • Link: PtakiPopularne słowotatr
  • Opis: Ptaki Popularne słowotatr i Podhala
  • Link: Przyroda
      Opis: Fauna Popularne słowotatr
    • Link: Fauna Popularne słowotatr
        Opis: Ssaki Popularne słowotatr i Podhala
      • Link: Ssaki Popularne słowotatr
      • Opis: Motyle
      • Link: Flora Popularne słowotatr
          Opis: Rośliny Popularne słowotatr
        • Link: Rośliny
      • Opis: Flora Popularne słowotatr
      • Link: Motyle
      • Opis: Rośliny w Dolinie Gąsienicowej - Popularne słowozdjęcia z Popularne słowotatr
      • Link: Grzyby
      • Opis: Grzyby Popularne słowotatr
      • Link: Rośliny Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa
    • Opis: Chmury nad Popularne słowotatrami - Popularne słowotatry Popularne słowozdjęcia - J.L.M. Bardzo popularne słowomosur
    • Link: Kultura
        Opis: Architektura Popularne słowotatr i Podhala
      • Link: Architektura Popularne słowotatr i Podhala
          Opis: Kościoły
        • Link: Kościoły
      • Link: Chmury
    • Opis: Pomniki
    • Link: Cmentarze Zakopiańskie
    • Opis: Cmentarze Zakopiańskie
    • Link: Pomniki
    • Opis: Stare Popularne słowozdjęcia z Popularne słowozakopanego i Podhala
    • Link: Niedzica
  • Opis: Niedzica - Popularne słowozdjęcia
  • Link: Stare Popularne słowozdjęcia
  • Link: Domowe
  • Opis: Rośliny domowe
  • Link: Nasze rośliny
      Opis: Rośliny ogrodowe
    • Link: Ogrodowe
    • Opis: Rośliny Balkonowe
    • Link: Słowacja
  • Opis: Słowacja na weekend
  • Link: Balkonowe

Historia Popularne słowozakopanego rozpoczęła sie w końcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydał prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy ktorego powstała osada. Przywilej ten nie zachował sie jednak do dnia dzisiejszego, stąd nie ma pewności co jego autentyczności (choć Michał Korybut Wiśniowiecki zatwierdził go w roku 1670). W tym okresie powstały dwa najstarsze centra osadnicze Popularne słowozakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy i w widłach Cichej Wody i Potoku Młyniska.
.
Miejscowa ludność góralska, ktora osiadła na tych terenach wywodziła sie w większości z północnych stron Małopolski. W 1234 r. powstała tu za sprawą zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru między Gorcami a Tatrami, znajdująca sie w Ludźmierzu. Duży wpływ na ukształtowanie sie miejscowej kultury miały wędrówki wołoskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotarła bowiem kultura i gospodarka wołoska, w ktorej największe znaczenie miało sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sąsiedztwo z narodami słowackim i węgierskim wpłynęło także na ukształtowanie sie polskiej góralszczyzny, w ktorej połączone zostały liczne elementy, zarówno polskie jak i napływowe.

(dotyczy: Popularne słowobiały dunajec)

Opis: Giewont od Strony Kopy Kondrackiej

Link: Popularne słowozakopane Popularne słowozdjęcia:

Historia Popularne słowozakopanego

Historia Popularne słowozakopanego (dotyczy: Popularne słowobiały dunajec)

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunęła polskie granice, przejmując tym samym starostwo nowotarskie wraz z Popularne słowozakopanem, a także ziemię sądecką i czorsztyńską, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagrożenie dla Cesarstwa stanowiła wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, ktora umacniała sie szczególnie na południowych terenach Polski.

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w ktorych znajduje sie nazwa "Popularne słowozakopane" pochodzą z początku XVII wieku. Nazwa miejscowości pojawiła sie po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, później również w dokumencie sądowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jędrzeja Jarząbka z 1630.

W 1806 r. właścicielem huty został Jan Homolacs, pochodzący ze spolonizowanej, węgierskiej rodziny, przez lata osiadłej na Morawach. Niedługo potem rząd austriacki, postanowił sprywatyzować większość dóbr należących do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupił od Cesarstwa posiadłości na Podhalu i w Tatrach, stając sie właścicielem dóbr, obejmujących nie tylko Popularne słowozakopane, lecz także grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Białka, Groń, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno, Gronków itd.
W połowie XIX w. pod rządami rodziny Homolacsów, zakopiańska huta stała sie największym zakładem metalurgicznym w całej Galicji.

W 1766 roku, w Kuźnicach, znajdujących sie w południowej części Popularne słowozakopanego, rozpoczęto budowę huty żelaza. Znacznie wcześniej huta działała w Dolinie Kościeliskiej. Od II połowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stało sie dodatkowym źródłem dochodu dla mieszkańców, dotąd całkowicie uzależnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjających terenach i w trudnej tatrzańskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarządcą huty, kierującym nia w imieniu władzy państwowej, był ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejęciu dawnych ziem królewskich przez Austrię, pozostał dożywotnio dzierżawcą hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Popularne słowozakopane, wraz z całym Podhalem zostało włączone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majątkiem państwowym zarządzali austriaccy urzędnicy. Eksploatacja kopalń rudy w Tatrach i kuźnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziła w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, ktorzy napadli na Kuźnice, rabując pieniądze i dokonując wielu zniszczeń. Wtedy też wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kuźnicach pojawiło sie nawet cesarskie wojsko. Napięcie zelżało z początkiem XIX wieku, gdy huta przeszła w prywatne ręce i zaczęła na znów dobrze prosperować.

Od połowy XIX wieku, Popularne słowozakopane nabierało coraz bardziej charakteru miejscowości letniskowej, do ktorej przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napływem ludności, rozpoczęto wydawać pierwsze książki, przewodniki traktujące o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Popularne słowozakopanem utworzona została autonomiczna gmina, wybrano również pierwszego wójta, ktorym został Jan Gąsienica-Staszeczek, właściciel jednego z pierwszych hoteli zakopiańskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznańskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostępne kąpielisko, w ktorym wykorzystano tamtejsze źródła cieplicowe. Ok. 1870 roku powstała w Kuźnicach pierwsza poczta, a przy ul. Kościeliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Równocześnie, stopniowo rozwijała sie również północna część Popularne słowozakopanego. Około 1800 r. powstała z fundacji Pawła Gąsienicy pierwsza kaplica przy późniejszej ul. Kościeliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodę cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Popularne słowozakopanem. Wcześniej wschodnia część wsi należała do parafii w Popularne słowoporoninie, a zachodnia do Chochołowa. W 1847 r. wybudowano główną część drewnianego kościoła przy ul. Kościeliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Popularne słowozakopanem został ksiądz Józef Stolarczyk, pochodzący z Wysokiej koło Jordanowa. Wtedy też proboszcz założył szkółkę parafialną, a około 1850 r. założył przy kościele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juz od blisko pół wieku chowano zmarłych. Dziś znany jest jako Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Szkoła Przemysłu Drzewnego, w 1881 – szkoła ludowa, w 1883 – szkoła koronkarska dla dziewcząt, ktorej inicjatorką i sponsorką była największa polska aktorka i bywalczyni Popularne słowozakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzańskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy ośrodek kultury, w ktorym odbywały sie zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Mieściła sie tam również pierwsza biblioteka i czytelnia.

W 1873 przybył pod Tatry dr Tytus Chałubiński, lekarz z Warszawy, ktory wkrótce zaczął kierować w te rejony swoich pacjentów, uważając, ze miejscowy klimat dobrze wpływa na leczenie między innymi gruźlicy. Z upływem lat dr Chałubiński zaangażował sie również w inne dziedziny życia społecznego, stając sie jedną z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

W roku 1889, w wyniku licytacji, właścicielem dóbr zakopiańskich został hr. Władysław Zamoyski. Po jego przybyciu powstała kolejna szkoła - Szkoła Pracy Domowej Kobiet, założona przez jego matkę. Placówka ta, znalazła swoja siedzibę w Kuźnicach. Sam hrabia aktywnie angażował sie w rozwój Popularne słowozakopanego, przeznaczając duże sumy pieniędzy na liczne inwestycje i sprawy społeczne.

Przybywanie na leczenie czy wypoczynek w Popularne słowozakopanem ułatwiła otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Suchą i Chabówkę, ktora znacznie skróciła czas trwania podróży w te oddalone od reszty świata rejony.

Ważną datą w historii Popularne słowozakopanego był rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymała status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisław Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyż na Giewoncie, jako upamiętnienie roku jubileuszowego, ogłoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstał Związek Górali, pierwszy tego typu związek o charakterze regionalnym, ktorego działalność kontynuuje dziś Związek Podhalan.

Wraz ze stopniowym wzrostem popularności nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywających tutaj pacjentów, ale także ludzi kultury i sztuki, powstawały kolejne instytucje i stowarzyszenia, między innymi Muzeum Tatrzańskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkał w Popularne słowozakopanem Stanisław Witkiewicz, twórca słynnego "stylu zakopiańskiego", mającego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanęła przy ul. Kościeliskiej w 1893 roku.

W grudniu 1910 r. według oficjalnego spisu w Popularne słowozakopanem mieszkało 7928 osób. Wzrastała także stale liczba osób przyjeżdżających tu nie tylko latem, ale i zimą. Zimowe sezony, początkowo wykorzystywane jedynie przez leczących sie gruźlików, z czasem zaczęły być zdominowane przez miłośników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny światowej po raz pierwszy prasa nazwała Popularne słowozakopane „zimową stolicą Polski”. W 1913 roku powstało zakopiańskie harcerstwo, założone przez twórcę polskiego skautingu Andrzeja Małkowskiego, ktory wtedy osiadł pod Giewontem na stałe i tu właśnie wziął ślub z Olgą Drahonowską.

Przełom XIX i XX wieku był przede wszystkim początkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwszą wycieczkę na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisław Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osobą mającą największy wpływ na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miał gen. Mariusz Zaruski, dzięki ktoremu powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym ze współtwórców TOPR-u był także kompozytor Mieczysław Karłowicz, ktory zginął tragicznie w lawinie pod Małym Kościelcem.

Już w II Rzeczpospolitej, spółka "Park Sportowy", powstała z inicjatywy Karola Stryjeńskiego, doprowadziła do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 działał w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijał sie także sport. Nie tylko narciarstwo, ale również hokej, piłka nożna, czy automobilizm. W 1929 roku, dzięki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstały na Równi Krupowej dwa stadiony, na ktorych rozgrywane były między innymi międzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszła zakopiańska kompania strzelecka, ktorą włączono w skład I Brygady Legionów Piłsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiańczycy w większości odwrócili sie od Legionów i zaczęli popierać koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstała pod przewodem Stefana Żeromskiego Organizacja Narodowa, ktora wypowiedziała posłuszeństwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejęli władzę, a Organizacja Narodowa przekształciła sie w polską Radę Narodową z Żeromskim na czele i objęła władzę nad tzw. Rzeczpospolitą Zakopiańską. Po kilkunastu dniach, po ukształtowaniu sie juz w Małopolsce władz administracyjnych, rządy nad Popularne słowozakopanem objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

1 września 1939 wojska niemieckie zajęły Popularne słowozakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacławem Krzeptowskim złożyła na Wawelu hołd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Popularne słowozakopanem obradowała niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, ktora ustaliła ostateczny kształt granicy między ZSRR a Generalną Gubernią –przypieczętowując tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. działał zakopiański obwód Związku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijała sie koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, ktorego przywódcy współdziałali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkę informacyjną AK – pluton „Żuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stało sie ważnym punktem przerzutowym na Węgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginął z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Większości przywódców Goralenvolku udało sie jednak zbiec. Niemcy opuścili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajęła miasto.

Prawa miejskie zostały nadane Zakopanemu 18 października 1933 roku.
Największą inwestycją sportową stała sie wybudowana w ciągu pół roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstała w 1938 roku na stoku Gubałówki.
Największymi imprezami w międzywojennym Zakopanem były narciarskie mistrzostwa świata FIS w 1929 i 1939.

Powstały w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciągu kilku lat przejął kontrolę nad większością dawnych prywatnych pensjonatów zakopiańskich. W 1962 roku odbyły sie w Zakopanem kolejne mistrzostwa świata FIS. W tym samym roku, liczba gości przybyłych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczyła milion osób. Od 1968 roku zaczął odbywać sie popularny do dziś Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowały sesję tzw. Miejskiej Rady Narodowej, ktorej przewodniczącym został komunista, Marian Turski-Łęczycki. Polska Partia Robotnicza usunęła ze stanowiska dra Stanisława Totwena, burmistrza desygnowanego przez rząd w Londynie i objęła władzę.
Po wojnie miasto dość szybko odzyskało funkcję ośrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbył sie juz na początku 1946 r. (wygrał go Stanisław Marusarz uzyskując długość 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano też pierwsze zawody memoriałowe, noszące imię zamordowanych w czasie okupacji zakopiańskich sportowców Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarność” Macieja Krokowskiego.

Wcześniej, w 1957 r. reaktywowany został Związek Podhalan. Zakopane nadal przyciągało również licznych twórców, czerpiących inspiracje i siły z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali sie Tadeusz Brzozowski i Władysław Hasior. Dawna Szkoła Przemysłu Drzewnego, jeszcze przed wojną przekształcona w szkołę średnią, po wojnie podzieliła sie na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, ktore niebawem otrzymało imię swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeźbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku działała Państwowa Szkoła Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysława Karłowicza). Rozwijało sie także Muzeum Tatrzańskie, otwierając oddziały w różnych częściach Zakopanego i Podhala. Powstały muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyńskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany został pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ktory wkrótce zyskał ogólnopolską sławę.
Z biegiem lat, Zakopane straciło na znaczeniu jako miejscowość uzdrowiskowa, stając sie przede wszystkim ośrodkiem wypoczynkowym. W połowie lat siedemdziesiątych zlikwidowano większość sanatoriów. Wpływ na to miała przede wszystkim postępująca urbanizacja miasta i coraz większa liczba przybywających tutaj turystów.

Największą imprezą sportową ostatnich lat stały sie zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Odbywające sie w Zakopanem od wielu lat, juz w czasach Stanisława Marusarza, czy Stanisława Bobaka, największe zainteresowanie zaczęły wzbudzać od początku XXI wieku za sprawą sukcesów Adama Małysza.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybył Jan Paweł II, spędzając wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawił wtedy między innymi mszę św. pod skocznią. Z okazji wizyty papieża ówczesne władze miasta zmieniły herb Zakopanego - emblematy wywodzące sie z XIX-wiecznej pieczęci gminnej zastąpiono wizerunkiem krzyża na Giewoncie nad skrzyżowanymi kluczami św. Piotra z herbu watykańskiego.

Na przełomie XX i XXI wieku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego spadła. Przyczyną tego stanu rzeczy sa m. in. coraz lepiej prosperujące wsie, znajdujące sie dookoła Zakopanego, oferujące często na przykład lepszą bazę narciarską. Mimo to, Zakopane wciąż jest, według statystyk, najchętniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasługą jest niewątpliwie położenie w najbliższym sąsiedztwie Tatr.

Opis: Willa Koliba - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Willa Koliba - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Szkoła Budowlana - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Szkoła Budowlana - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Krupówki - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Krupówki - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiejv Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Dom przy ulicy Kościeliskiej - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Zakopane - Kuźnice

Zakopane - Kuźnice

"Nie znając sie na urządzeniu machin, nie mogę opisywać szczegółowo tamtejszych fabryk, ktore należą do znakomitszych w naszym kraju i ktorych wyroby są wysoko cenione" - wyznawała w 1858 roku swoim czytelnikom, doświadczona kilkukrotnym pobytem w Tatrach, Maria Steczkowska w swych Obrazkach. I rzeczywiście. Mimo, ze zakopiańskie Kuźnice - Huty Hamerskie - jak je wcześniej nazywano, właśnie przemysłem słynęły, to jednocześnie były miejscem udzielającym gościny i centrum towarzyskim ówczesnego podnóża Tatr. Zwróciła wiec Steczkowska uwagę na to, co ja - kobietę i podróżniczkę - najbardziej zajmowało: "Prócz licznych zabudowań fabrycznych stoi tutaj dwór właściciela z niewielkim ogrodem, w ktorym pięknie bije fontanna, kilkanaście domków służących za mieszkanie urzędnikom górniczym, porządny dom zajezdny."
Nie odwiedzić Kuźnic nie było można. Zanim nastały lata świetności, uczynił to u schyłki XVIII wieku Hacquet i kilka lat później Staszic. Następnie, gdy w latach 30. XIX wieku stanął dwór i karczma, Kuźnice gościły znamienite postaci ówczesnej kultury i polityki. Ale też zwykłych śmiertelników. Na przykład dla kuracjuszy Szczawnicy, znanego i cenionego kurortu, były wraz z Morskim Okiem i i Doliną Kościeliską celem specjalnie urządzanych wycieczek. Gospodarze chętnie oprowadzali wycieczkowiczów po fabryce, w ktorej można było nabyć jakąś wyrabianą tu pamiątkę. Tak uczyniła niemal dwadzieścia lat przed Steczkowską Łucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa: "... po obiedzie poszliśmy razem oglądać żelazną fabrykę pana Homulacza, dziedzica całej tej cudnej części Galicyi. Każdy z nas, dla pamiątki, nabył jakąś drobnostkę. Moja żelazna charciczka, dotąd na papierach biórka mego spoczywa, przyciska moje wprawdzie nie górnolotne, lecz czasem może za dziwaczne marzenia". owe nie górnolotne marzenia to między innymi Miasta, góry i doliny, powieść w kilku niewielkich tomikach, wydane w 1844 roku w Poznaniu, skąd zaczerpnięto ten cytat.
Zakopane i owszem, zauważano - wszak jego położona u stóp Gubałówki kotlina była "zasłana kwiecistym łąk kobiercem i zielonemi pól smugami" a i kościół "schludny i starannie utrzymany" juz stał - ale główną atrakcją była mroczna Bardzo popularne słowodolina "wśród ciemnych lasów świerkowych", gdzie potok "szumem swoim łagodzi ogłuszające łomotanie młotów, warczenie kół, brzęk szyn i blach żelaznych".
Podobnych wypisów z dziewiętnastowiecznej literatury i relacji prasowych znalazłoby sie zapewne więcej. Wszystkie one wskazują na powolne kształtowanie sie nowej funkcji Kuźnic, swoistej bramy prowadzącej w Tatry, mającej poza fabryką i własne atrakcje przyrodnicze, choćby "źródło Białego Dunajca", ktorego woda "kipi z takim pędem i hukiem, ze w bliskości wiatr sie czuć daje, a o kilka kroków zrozumieć sie niepodobna", czy polanę Kalatówki, gdzie "kilka szałasów rozrzuconych po niej dodaje malowniczego wdzięku", ale przede wszystkim otwierającej drogę w głąb Tatr: na Giewont, Halę Gąsienicową, Czerwone Wierchy.

Współczesne Zakopane kształtowało sie wokół niezależnych od siebie ośrodków. Dno rozległej, słonecznej kotliny zajęła osada pasterska, z biegiem lat przekształcająca sie w rolniczo-hodowlaną wioskę; dolinę potoku Bystry - położony o milę dalej zakład przemysłowy z kształtująca sie wokół niego infrastrukturą. O początkowej niezależności tych dwóch miejsc świadczy widoczny do dziś układ komunikacyjny; droga prowadząca od Szaflar i Nowego Targu - wcześniej zapewne pasterski Popularne słowoszlak - za Popularne słowoporoninem, gdzieś w rejonie Ustupu opuszczała dolinę potoku i wzgórzami podążała wprost ku przemysłowym Kuźnicom.
Do Zakopanego docierano bądź Popularne słowoszlakiem biegnącym dalej wzdłuż Zakopianki, bądź wierchową drogą przez Ząb. Kuźnice z innym tatrzańskim ośrodkiem przemysłowym - Starymi Kościeliskami - łączyła biegnąca u stóp Tatr i omijająca Zakopane "droga żelazna" - dziś pod Reglami. Między Zakopanem i Kuźnicami bez wątpienia biegły jakieś ścieżki, ale dopiero w latach 20. XIX wieku pojawiła sie potrzeba połączenia tych dwóch miejsc drogą wozową.
Przemiany dziejowe przewartościowały znaczenie obu miejsc. Ośrodek zakopiański rozrósł sie i uzyskał prawa miejskie, kuźnicki upadł i stał sie odległą, peryferyjną dzielnicą Zakopanego. Dziś wydaje sie zapomniany i zaniedbany. Ale to tam właśnie znajduje sie prawdziwa zakopiańska "starówka" z zabytkami. To właśnie Kuźnice Homolacsów i Zamoyskich były podwalinami rozwoju kulturalnego i społecznego Zakopanego

Gdy wiec pod koniec XIX wieku Kuźnice straciły na przemysłowym znaczeniu, gdy spłonął kuźnicki dwór, właśnie turystyczne walory Doliny Bystrej stanowiły rację ich dalszej egzystencji. Tu, w tej dolinie ciemnej i ponurej, rodziła sie lecznicza przyszłość Zakopanego - uzdrowiska i kurortu. Tu było "komunalne zaplecze" rozwijającego sie w kotlinie miasta. W 1905 roku z Kuźnic do zakopiańskich wodociągów popłynęła woda, a nieco później prąd, uzyskiwany z siły, ktora niegdyś napędzała hutnicze młoty. Próbowano też kuźnicki przemysł reaktywować. U wylotu doliny zaczęto wydobywać kamień, były też próby eksploatacji granitowych głazów zniesionych z gór przez lodowiec i płynące zeń wody. Kuźnice stały sie ulubionym miejscem spacerów, terenem narciarskim, a nawet miejscem, gdzie próbowano uprawiać sport bobslejowy. Bardziej i mniej znaczących epizodów z życia Kuźnic pewnie można by wymieniać dużo. Przełomowym był rok 1936 i budowa kolejki linowej na Kasprowy wierch. Właśnie wokół tego "ośrodka przemysłu turystycznego" toczy sie dzisiejsze życie Kuźnic.
(dotyczy: Bardzo popularne słowomurzasichle)

Długość 5,4 km i powierzchnia ok. 5,7 km². Jest najmniejszą z walnych dolin tatrzańskich i jedyną, ktora w całości została wyżłobiona w skałach osadowych. Bardzo popularne słowodolina opiera sie o główną grań Czerwonych Wierchów. Ze wschodu zamknięta jest reglami Łysanek (1445 m n.p.m.) i masywem Małego Giewontu (1728 m n.p.m.) i Siodłowej Turni (1647 m n.p.m.) Od strony zachodniej ograniczona jest Skoruśniakiem.
Dolna, północna część doliny nie została przekształcona przez lodowiec i ma postać głębokiego wciosu o przekroju V-kształtnym. Jej dnem spływa Małołącki Potok. Część środkowa i górna zaś charakteryzują sie profilem U-kształtnym, właściwym dla dolin polodowcowych. Ma dobrze wykształcony trzypiętrowy system kotłów lodowcowych. Najwyższe piętra tych kotłów to Wyżnia Świstówka Małołącka i Niżnia Świstówka Małołącka pomiędzy ścianami Wielkiej Turni i Mnichowych Turni nazywanych Dziadkiem i Babką). W środkowej i górnej części doliny brak spływu powierzchniowego, co powoduje, ze panuje tutaj cisza. W rejonie górnego zamknięcia doliny znajduje sie najgłębsza i najdłuższa jaskinia Polski – Jaskinia Wielka Śnieżna.
Centralną częścią Doliny Małej Łąki jest Wielka Polana Małołącka, przez ktorą przebiegają Popularne słowoszlaki turystyczne. Wielka, świetlista polana, zamknięta od południa łańcuchem gór, z imponującym urwiskiem Wielkiej Turni, jest zwykle miejscem dłuższego postoju turystów. Powstała ona na miejscu istniejącego tu niegdyś jeziora polodowcowego, ktore wypełniło zagłębienie spowodowane przez morenę czołową. Jezioro z czasem zostało zasypane przez stożki napływowe. Miąższość osadów dennych jest oceniana na 65 m. Północną część doliny pokrywają lasy dolnoreglowe, środkowa część jest porośnięta świerkami i łąkami – jest to roślinność regla górnego. Południowa część doliny porośnięta jest przeważnie kosodrzewiną. W dolinie znajduje sie najliczniejsze w polskich Tatrach stanowisko bardzo u nas rzadkiego gatunku rośliny górskiej – zarzyczki górskiej.
Dawniej Bardzo popularne słowodolina była jednym z terenów pasterskich w Tatrach, wchodziła w skład Hali Mała Łąka. Gleba jest tutaj żyzna, jak na warunki tatrzańskie, a trawa bujna. Stały na niej niegdyś szałasy. Po zniesieniu wypasu następuje stopniowe zarastanie kosodrzewiną i lasem wielu bezleśnych przedtem obszarów doliny. Jeszcze tylko Wielka Polana zachowuje swoj bezleśny charakter, ale i ona zmniejsza stopniowo swoja powierzchnię, opanowywana przez świerki posuwające sie od krawędzi lasu.

Opis: widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Widok z Nosala na Kuźnice - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Kolejka Kuźnice Kasprowy Wierch - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Link: Grafika: Kolejka Kuźnice Kasprowy Wierch - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Bardzo popularne słowomosur Opis: Góralska Chałupa pod Kuźnicami - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Góralska Chałupa pod Kuźnicami - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane Popularne słowozdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Zębu na Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Rondo Kużnice

Zakopane Rondo Kuźnice (dotyczy: tatr)

Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krokusy Bardzo popularne słowodolina Małej Łąki - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Rondo Kuźnice Zakopane - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Cyrhli na Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Zakopane Krupówki

Zakopane Krupówki (dotyczy: Bardzo popularne słowodolina)

Wycieczkę na Świnicę rozpocząłem w Kuźnicach. Do Doliny Gąsienicowej doszedłem przez Boczań. Po drodze (Skupniów Upłaz) niezły widok na Podhale spowite porannymi mgłami. Natomiast po wejściu na Przełęcz miedzy Kopami otworzyła sie przede mną panorama Orlej Perci. W porannym słońcu widok jest naprawdę super. Teraz krótkie zejście i znalazłem sie przy schronisku. Po chwili odpoczynku przy Murowańcu ruszyłem niebieskim Popularne słowoszlakiem w stronę Czarnego Stawu Gąsienicowego. Po obejściu Czarnego Stawu czekało mnie podejście na Zawrat. Odcinek do Zmarzłego Stawu jest łatwy - do pokonania tylko mała rynienka. Kawałek dalej odchodzą Popularne słowoszlaki na Kozią Przełęcz, Zadni Granat i Żleb Kulczyńskiego. Ja zaś nadal niebieskim Popularne słowoszlakiem doszedłem do Zmarzłego Stawu. Od stawu fragment łatwego podejścia i po chwili doszedłem do pierwszych łańcuchów (w tym miejscu zwykle zatory). Założyłem rękawiczki i ruszyłem dalej. Łańcuchów jest kilka ale ten odcinek nie jest specjalnie trudny. Nie ma też wielkich przepaści. Przed samą przełęczą łańcuchy sie kończą i dalej wchodzi sie juz łatwą ścieżką. Z Zawratu jest ładny widok na Dolinę Pięciu Stawów i Tatry Wysokie między innymi Bardzo popularne słoworysy, Wysoką i Gerlach. Po chwili spędzonej na przełęczy ruszyłem czerwonym Popularne słowoszlakiem w stronę Świnicy. Najpierw Popularne słowoszlak obniża sie trochę a następnie zboczami Niebieskiej i Gąsienicowej Turni pnie sie w górę pod szczyt Świnicy (miejscami łańcuchy ale niezbyt trudne). Pod samym wierzchołkiem Popularne słowoszlak sie rozgałęzia. Można wejść na górę czy ominąć szczyt i iść dalej w stronę Świnickiej Przełęczy. Przed łańcuchem prowadzącym na wierzchołek tworzą sie zwykle zatory. Ale to juz ostatnia trudność i po chwili osiągnąłem szczyt Świnicy. Na górze przeważnie dużo ludzi. Widok praktycznie na wszystkie strony: Tatry Wysokie, Zachodnie, Zakopane. Zejście przy pomocy tego samego łańcucha co wejście. Dalej trzeba zwrócić uwagę żeby wejść na właściwy Popularne słowoszlak by nie wrócić przypadkiem na Zawrat i można schodzić na Świnicką Przełęcz (zejście miejscami przy pomocy łańcuchów ale bez większych trudności). Z przełęczy ruszyłem czarnym Popularne słowoszlakiem do Doliny Gąsienicowej (wejście z przełęczy na czarny Popularne słowoszlak jest słabo oznakowane, namalowany znak na skale jest od strony Świnicy niewidoczny). Sam Popularne słowoszlak jest miejscami zniszczony i ze względu na płynące nim strumyczki śliski. W dół widok na Czerwone Stawki. Popularne słowoszlak dalej prowadzi obok Zielonego Stawu. i dołącza do Popularne słowoszlaku żółtego prowadzącego do Murowańca. Poszedłem kawałek ta drogą i przy rozwidleniu skręciłem w lewo na ścieżkę omijającą schronisko. Ścieżka ta prowadzi obok Betlejemki i kawałek dalej dołącza do Popularne słowoszlaku na Przełęcz między Kopami. Teraz tylko zejście przez Dolinę Jaworzynkę i znalazłem sie znowu w Kuźnicach.
Wycieczka przez Zawrat na Świnicę jest bardzo interesująca. Po drodze można podziwiać wspaniałe widoki. Jest może trochę męcząca, zwłaszcza przy podejściu na Zawrat ale mijane po drodze fragmenty z łańcuchami nie okazały sie specjalnie trudne. Trasa warta polecenia.

Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Krupówki Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Nosal

Nosal

Gdy wchodzi sie na Krzyżne (2112 m) po raz pierwszy, dobrze jest to zrobić od strony Doliny Gąsienicowej, ponieważ po osiągnięciu przełęczy zaskakuje niesamowity widok wschodniej części Tatr i Doliny Pięciu Stawów. Przy podejściu od drugiej strony nie ma juz tego elementu zaskoczenia. Rozpocząłem wiec swoja wycieczkę w Kuźnicach. Na początek doszedłem Popularne słowoszlakiem przez Boczań do Murowańca. Następnie kawałek w dół drogą dojazdową do schroniska, aż wreszcie skręciłem w prawo na żółty Popularne słowoszlak. Po przekroczeniu Czarnego Potoku chwilę szedłem Lasem Gąsienicowym, a później ścieżką wśród kosodrzewiny skąd mogłem zobaczyć Kościelec. Następnie czekało mnie podejście zboczem Żółtej Turni, przekroczenie wodospadu na Żółtym Potoku i po wejściu na Zadni Upłaz rozpostarła sie przede mną panorama Doliny Pańszczycy i Orlej Perci. Teraz zszedłem do Czerwonego Stawu i po obejściu go i przejściu obok Wielkiej Kopki doszedłem pod Przełęcz Krzyżne. Samo podejście nie jest trudne ( z wyjątkiem przejścia przez skałę przyklejoną do zbocza Wksmundzkiego Wierchu, gdzie trzeba trochę sie powspinać przy użyciu rąk i uważać, aby nie zmylić Popularne słowoszlaku ). Jest jednak bardzo męczące. Po wejściu na górę wszystko rekompensuje wspaniały widok. Przełęcz Krzyżne to świetny punkt widokowy i dobre miejsce na zjedzenie śniadania i na odpoczynek po męczącym podejściu. W prawo prowadzi Popularne słowoszlak na Orlą Perć ja zaś żółtym Popularne słowoszlakiem zszedłem do Doliny Pięciu Stawów. Z początku zejście jest bardzo strome, potem idzie sie jednak juz bardziej komfortowo. Popularne słowoszlak kończy sie w dolinie niedaleko Siklawy. Po chwili odpoczynku przy schronisku w Dolinie Pięciu Stawów ruszyłem Popularne słowoszlakiem przy wodospadzie w dół Doliny Roztoki. Sam Popularne słowoszlak jest dosyć wygodny, choć sa miejsca gdzie jest trochę ślisko ze względu na płynące nim strumyczki. Po nie długiej wędrówce Doliną Roztoki doszedłem w końcu do Wodogrzmotów Mickiewicza i dalej asfaltową drogą z Morskiego Oka do Palenicy Białczańskiej. Tu zostało mi tylko znalezienia busa, ktory jedzie drogą koło Nosala, ponieważ tam miałem kwaterę (busy jeżdżą także przez Bukowinę Tatrzańską). I za opłatą w wysokości 5 zł. znalazłem sie znowu w Zakopanym.
Wyprawa na Krzyżne jest długa i męcząca ale naprawdę warto ja odbyć. Niesamowite widoki zrekompensują na pewno trudy wycieczki.

Opis: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Nosal Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Grafika: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Nosal Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Kasprowy Wierch przez Boczań i Halę Gąsienicową
Kasprowy Wierch przez Boczań i Halę Gąsienicową (dotyczy: Bardzo popularne słowofotogafia)

Początek wycieczki na Bardzo popularne słoworysy w Palenicy Białczańskiej. Następnie czekała mnie prawie 2 godzinna wędrówka asfaltową drogą do schroniska przy Morskim Oku. Po minięciu pierwszego zakrętu wyłania sie widok na Dolinę Białej Wody i Gerlach. Dalej droga niezbyt ciekawa. Chociaż gdy wszedłem na kamienny skrót przecinający kilka asfaltowych zakrętów mogłem zobaczyć z bliska wcinającą liście sarnę. Dopiero od Włosienicy otwiera sie ładny widok na Mnicha, Mięguszowieckie Szczyty i Bardzo popularne słoworysy. Teraz jeszcze kawałek i znalazłem sie przy schronisku nad Morskim Okiem. Zszedłem na dół do stawu i ruszyłem czerwonym szlakiem do Czarnego Stawu pod Rysami. Kilkunasto minutowe podejście i znalazłem sie nad Czarnym Stawem. Czekała mnie teraz prawie 3 godzinna wspinaczka na Bardzo popularne słoworysy (różnica wysokości ok. 900 m). Po ominięciu stawu zaczęło sie podejście. Z lewej strony zlodowaciały śnieg w ktorym utworzyła sie pieczara (lepiej tam nie wchodzić ponieważ kiedyś zwaliła sie kilku turystom na głowę). Dalej szlak prowadzi pod Bulę pod Rysami. Gdy tam doszedłem otworzył sie przede mną widok na Morskie Oko i Czarny Staw. Następnie Kocioł pod Rysami i dalej to juz tylko wspinaczka grzędą z dużą ilością łańcuchów (niezbyt trudne). Po prawej stronie wspinaczce towarzyszy żleb wypełniony śniegiem - rysa. Przed samym wierzchołkiem trochę trudny fragment ubezpieczony łańcuchem ( w dole żleb - rysa i naprawdę duża przepaść). Po pokonaniu tej kilkumetrowej półki przechodzi sie na wschodnią stronę grani. Tutaj też jest spora przepaść a miejsce to jest ubezpieczone klamrą i łańcuchem. W tych miejscach trzeba naprawdę uważać. Dalej jeszcze trochę łańcuchów i juz sam szczyt. Z wierzchołka wspaniały widok na trzy doliny: Mięguszowiecką, Rybiego Potoku i Białej Wody i na najwyższe szczyty Tatr ( Gerlach, Wysoka, Lodowy Szczyt ), a także na Tatry Zachodnie. Bardzo popularne słoworysy w zasadzie podzielone sa na trzy wierzchołki. Przez ten niższy o wysokości 2499 m przechodzi granica państwowa. Drugi o wysokości 2503 m i trzeci, najniższy znajdują sie juz w całości po stronie słowackiej. Ja na Rysach byłem około godziny 13. Choć dzień zapowiadał sie słoneczny wierzchołek pokrywały chmury. Niestety widoków miałem nie wiele. A jeszcze godzinę wcześniej nie było chmur. Wycieczkę z Palenicy Białczańskiej zacząłem o godzinie 8 rano. Jak sie okazało niestety trochę za późno. Dojazd z Zakopanego i dojście do Morskiego Oka zajęło mi za dużo czasu. Najlepiej chyba jednak wycieczkę na Bardzo popularne słoworysy poprzedzić noclegiem w schronisku. Na szczycie oczywiście było dużo ludzi. Zejście ta samą drogą, chyba, ze ktoś chce zejść na stronę słowacką. Znowu niebezpieczny trawersik nad przepaścią i dalej schodzenie przy pomocy łańcuchów. Od Kotła pod Rysami zejście juz w miarę wygodnym szlakiem. Pozostało mi wiec juz tylko dojście do Czarnego Stawu, następnie Morskiego Oka i dalej asfaltową drogą do Palenicy Białczańskiej.
Wycieczkę na Bardzo popularne słoworysy polecam tylko w pogodne dni. Należy wyruszyć wcześnie rano ponieważ po południu zwiększa sie zachmurzenie i ze szczytu niewiele sie zobaczy. Jest to trasa raczej dla ludzi mających dobra kondycję, umiejących posługiwać sie łańcuchami i nie wrażliwych na przepaście. Samo wspinanie przy pomocy łańcuchów nie jest specjalnie trudne, ale prawie kilometrowe podejście jest naprawdę męczące. Widoki sa super, oczywiście pod warunkiem, ze nie ma chmur.

Opis: Wyciąg narciarski Nosal - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Opis: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Bachledzkiego Wierchu na Tatry - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Szlak przez Boczań do Doliny Gąsienicowej - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Szlak przez Boczań do Doliny Gąsienicowej - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Schronisko Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Schronisko Bardzo popularne słowodolina Gąsienicowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Kolej krzesełkowa z Doliny Gąsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Kolej krzesełkowa z Doliny Gąsienicowej na Kasprowy Wierch - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Chmury nad Tatrami - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Widok na Tatry z Antałówki
Widok na Tatry z Antałówki

Początek wycieczki na parkingu przed Trzema Studniczkami. Z parkingu ruszamy kawałek w dół, by za mostkiem skręcić w prawo na zielony szlak prowadzący w górę po małych schodkach z kamieni i korzeni. Szlak prowadzi lasem i za chwilę zamienia sie w szeroką drogę, by po chwili znowu odbić w prawo, na wąską ścieżkę, ktora wije sie dość mozolnymi zakosami w górę. Po drodze mijamy dróżkę prowadzącą do zrekonstruowanego bunkra partyzanckiego. Powoli wraz z wysokością las zaczyna sie przerzedzać, by za jakiś czas zamienić sie juz zupełnie w gęstą kosówkę. Teraz juz wśród kosówki szlak nadal pnie sie w górę dużymi zakosami. Gdy kosówki sie kończą dochodzimy juz do zboczy Krywania. Skalno-trawiastą juz w tej chwili ścieżką trawersujemy zbocze i przekraczamy Wielki Żleb Krywański. Teraz tylko małe podejście po skałach i dochodzimy do miejsca gdzie nasza droga łączy sie z niebieskim szlakiem. Następnie juz za niebieskimi znakami idziemy w górę po kamiennych schodach w kierunku Małego Krywania. Jest juz troszeczkę trudniej, bo miejscami trzeba sobie pomagać rękami. Po wejściu na grań otwiera nam sie piękny widok na Tatry Wysokie. Teraz zostaje nam juz tylko obniżenie sie kawałek na Daxnerovo sedlo i wejście na sam szczyt Krywania skalną, obsypująca sie miejscami ścieżką. Szlak prowadzi granią czy po jej lewej stronie. Pod koniec jest kilka fragmentów gdzie trzeba sobie trochę pomóc rekami. Nie jest jednak specjalnie trudno i ekspozycji w tym miejscu też nie ma. Końcowy odcinek wprowadzający na szczyt to juz kamienna ścieżka. Na wierzchołku stoi dwuramienny krzyż. Miejsca wkoło jest sporo wiec warto sie tam na chwilę zatrzymać. Zwłaszcza, ze widoki sa bardzo ciekawe. Czy w stronę zachodnią. Na Tatry Wysokie. Czy w kierunku Orlej Perci.
Zejście ta samą drogą do parkingu przy Trzech Studniczkach. Można dla odmiany wybrać także zejście niebieskim szlakiem do Jamskiego Stawu i dalej Magistralą do Trzech Studniczek.
Wycieczka na Krywań jest warta polecenia przede wszystkim ze względu na piękne widoki ze szczytu. Trudności na szlaku nie ma dużych. Jest tylko kilka miejsc gdzie trzeba sobie pomóc rękami. Jako, ze Krywań to narodowa góra Słowaków nie należy sie tam wybierać w okolicach 15 sierpnia. Odbywa sie wtedy Národný výstup na Kriváň i tłok na szlaku jest wtedy pewny.

Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok z Antałówki Skocznię Narciarską - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok z Antałówki Skocznię Narciarską - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Potok Zakopianka Na Harendzie - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Bardzo popularne słowodolina Olczyska
Bardzo popularne słowodolina Olczyska (dotyczy: mosur)

Od Doliny Bystrej z zachodu oddziela ja Nosal, od południa od Doliny Suchej Wody Gąsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu odchodząca od niego wypukłość ciągnąca sie do Przysłopu Olczyskiego, a dalej Wielki i Mały Kopieniec. W górnej, południowej części grzbiet Suchego Wierchu dzieli ja na dwie odnogi:

Bardzo popularne słowodolina Olczyska - tatrzańska Bardzo popularne słowodolina odchodząca od szczytu Kopy Magury (1704 n.p.m.), mająca wylot w Jaszczurówce.

  • wschodnią, ktora pod Królowym Grzbietem zakręca w południowo-zachodnim kierunku i przez Królową Rówień dochodzi do Kopy Magury
  • zachodnią podchodzącą pod Wielką Kopę Królową

Nazwa doliny wywodzi sie od Olczy – przysiółka Zakopanego. Bardzo popularne słowodolina zajmuje powierzchnię około 4,5 km². Zbudowana jest ze skał osadowych (wapienie i dolomity), występujące na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostały przerzucone z pomocą lodowca z sąsiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podłoże powoduje, ze większa część doliny jest sucha – woda płynie podziemnymi przepływami nie mogąc sie przebić przez nieprzepuszczalne wody warstwy skalne. Wypływa dopiero w dużej ilości w Wywierzysku Olczyskim, ktorym wypływają między innymi wody ginące pod ziemią w Dolinie Pańszczycy. Jest to największe wywierzysko w polskich Tatrach. Wypływająca z niego woda zasila Potok Olczyski z ujęciem wody dla Zakopanego. TPN zgodził sie na pobranie części wód potoku, ujęcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. Wzdłuż potoku i w spadających do niego żlebach rośnie olcha szara, a wiosną zakwita knieć błotna górska. Na zboczach Małego Kopieńca znajduje sie jedno z największych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo bardzo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj występowanie takich rzadkich w Polsce roślin, jak tojad Kotuli . Dawniej (ok. 1840), obficie występowały w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominują jak w całych Tatrach lasy świerkowe.

Dość wąski, zalesiony wylot doliny znajduje sie w pobliżu Jaszczurówki na wysokości ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej części doliny na zboczach Nosala znajduje sie pas skał zwany Piórem.

Dawniej u wylotu doliny w Jaszczurówce istniał niewielki basen, dzięki naturalnym cieplicom o temperaturze ok. 20,5 °C, odkrytym w 1839 r. Pierwszy basen wybudował w Jaszczurówce w latach 1861–62 Adam Uznański, kolejne dwa powstały do 1891 r. W 1883 r. korzystał z nich Henryk Sienkiewicz. Temperatura cieplic spadła do ok. 18,5 °C w 1957 r. po działaniach wiertniczych, ktore doprowadziły do połączenia źródeł termalnych z wodami Potoku Olczyskiego. Dziś kąpieliska sa zamknięte, a ich tereny zostały wykupione od miasta przez Tatrzański Park Narodowy, ktory utworzył na ich terenie ośrodek edukacyjny.

Bardzo popularne słowodolina była wypasana, wchodziła w skład dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. W dolinie znajdują sie trzy polany: Polana Królowa (pod Królowym Grzbietem), Polana Olczyska (w środkowej części) i Polana Brylówka (pod Nosalem). Na Polanie Olczyskiej zachowały sie zabytkowe szałasy.

Zielony dnem doliny, wzdłuż Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Szlaki turystyczne (dotyczy: zakopane)

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbił sie helikopter z ratownikami TOPR, w wyniku czego zginęły 4 osoby.

  • Czas przejścia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min
  • Czas przejścia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min
Opis: Nosalowa Przełęcz żółty z Olczyska na Link: Nosalową Przełęcz . Czas przejścia: 30 min, ↓ 25 min Opis: Hawrań, Murań - Widok z Murzasichla - Bardzo popularne słowomurzasichle zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Hawrań, Murań - Widok z Murzasichla - Bardzo popularne słowomurzasichle zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Widok na Tatry - Zakopane Bory - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - zdjęcia z Tatr Link: Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Tatry - Widok z Gliczarowa - Tatry zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Giewont - Z Bachledzkiego Wierchu - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Droga do Olczy - ul. Oswalda Balzera - ul. Karłowicza Zakopane
Historia Zakopanego (dotyczy: zakopane)

Pierwsze, potwierdzone dokumenty, w ktorych znajduje sie nazwa "Zakopane" pochodzą z początku XVII wieku. Nazwa miejscowości pojawiła sie po raz pierwszy w kronice parafii czarnodunajeckiej w 1605 roku, później również w dokumencie sądowym rodziny Rubzdelów z 1616 roku i w przywileju cerklowym dla Jędrzeja Jarząbka z 1630.

Historia Zakopanego rozpoczęła sie w końcu XVI wieku, gdy król Stefan Batory wydał prawdopodobnie przywilej osadniczy, na mocy ktorego powstała osada. Przywilej ten nie zachował sie jednak do dnia dzisiejszego, stąd nie ma pewności co jego autentyczności (choć Michał Korybut Wiśniowiecki zatwierdził go w roku 1670). W tym okresie powstały dwa najstarsze centra osadnicze Zakopanego – w okolicach Ustupu i Olczy i w widłach Cichej Wody i Potoku Młyniska.
.
Miejscowa ludność góralska, ktora osiadła na tych terenach wywodziła sie w większości z północnych stron Małopolski. W 1234 r. powstała tu za sprawą zakonu cystersów pierwsza parafia dla obszaru między Gorcami a Tatrami, znajdująca sie w Ludźmierzu. Duży wpływ na ukształtowanie sie miejscowej kultury miały wędrówki wołoskie z XIV i XV wieku. Pod Tatry dotarła bowiem kultura i gospodarka wołoska, w ktorej największe znaczenie miało sezonowe pasterstwo. Wielowiekowe sąsiedztwo z narodami słowackim i węgierskim wpłynęło także na ukształtowanie sie polskiej góralszczyzny, w ktorej połączone zostały liczne elementy, zarówno polskie jak i napływowe.

W 1766 roku, w Kuźnicach, znajdujących sie w południowej części Zakopanego, rozpoczęto budowę huty żelaza. Znacznie wcześniej huta działała w Dolinie Kościeliskiej. Od II połowy XVIII w. górnictwo i hutnictwo stało sie dodatkowym źródłem dochodu dla mieszkańców, dotąd całkowicie uzależnionych od rolnictwa, prowadzonego na niesprzyjających terenach i w trudnej tatrzańskiej aurze. Inicjatorem budowy i pierwszym zarządcą huty, kierującym nia w imieniu władzy państwowej, był ostatni przedrozbiorowy starosta nowotarski, Franciszek Rychter. Po przejęciu dawnych ziem królewskich przez Austrię, pozostał dożywotnio dzierżawcą hut, nazywanych z niemiecka Hamrami. W 1773 roku Zakopane, wraz z całym Podhalem zostało włączone do tzw. kamery nowotarskiej, gdzie dawnym polskim majątkiem państwowym zarządzali austriaccy urzędnicy. Eksploatacja kopalń rudy w Tatrach i kuźnickiej huty, prowadzona przez Austriaków, doprowadziła w 1794 roku do buntu zatrudnionych w nich górali, ktorzy napadli na Kuźnice, rabując pieniądze i dokonując wielu zniszczeń. Wtedy też wprowadzono na Podhalu stan wojenny, w Kuźnicach pojawiło sie nawet cesarskie wojsko. Napięcie zelżało z początkiem XIX wieku, gdy huta przeszła w prywatne ręce i zaczęła na znów dobrze prosperować.

Nieco ponad rok przed pierwszym rozbiorem Polski, w 1770 r. Austria przesunęła polskie granice, przejmując tym samym starostwo nowotarskie wraz z Zakopanem, a także ziemię sądecką i czorsztyńską, pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego. Przypuszczalnie, prawdziwe zagrożenie dla Cesarstwa stanowiła wtedy nie epidemia, lecz konfederacja barska, ktora umacniała sie szczególnie na południowych terenach Polski.

Równocześnie, stopniowo rozwijała sie również północna część Zakopanego. Około 1800 r. powstała z fundacji Pawła Gąsienicy pierwsza kaplica przy późniejszej ul. Kościeliskiej. W 1845 roku, Klementyna i Edward Homolacsowie uzyskali zgodę cesarza na utworzenie samodzielnej parafii w Zakopanem. Wcześniej wschodnia część wsi należała do parafii w Popularne słowoporoninie, a zachodnia do Chochołowa. W 1847 r. wybudowano główną część drewnianego kościoła przy ul. Kościeliskiej, a 6 stycznia 1848 r. pierwszym proboszczem w Zakopanem został ksiądz Józef Stolarczyk, pochodzący z Wysokiej koło Jordanowa. Wtedy też proboszcz założył szkółkę parafialną, a około 1850 r. założył przy kościele pierwszy cmentarz, usytuowany w miejscu, gdzie juz od blisko pół wieku chowano zmarłych. Dziś znany jest jako Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku.

W 1806 r. właścicielem huty został Jan Homolacs, pochodzący ze spolonizowanej, węgierskiej rodziny, przez lata osiadłej na Morawach. Niedługo potem rząd austriacki, postanowił sprywatyzować większość dóbr należących do tzw. kamery nowotarskiej. W 1824 roku Emanuel Homolacs kupił od Cesarstwa posiadłości na Podhalu i w Tatrach, stając sie właścicielem dóbr, obejmujących nie tylko Zakopane, lecz także grunty w Tatrach i w wioskach Waksmund, Białka, Groń, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Bystre, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno, Gronków itd.
W połowie XIX w. pod rządami rodziny Homolacsów, zakopiańska huta stała sie największym zakładem metalurgicznym w całej Galicji.

W 1873 przybył pod Tatry dr Tytus Chałubiński, lekarz z Warszawy, ktory wkrótce zaczął kierować w te rejony swoich pacjentów, uważając, ze miejscowy klimat dobrze wpływa na leczenie między innymi gruźlicy. Z upływem lat dr Chałubiński zaangażował sie również w inne dziedziny życia społecznego, stając sie jedną z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci Podhala.

Od połowy XIX wieku, Zakopane nabierało coraz bardziej charakteru miejscowości letniskowej, do ktorej przybywali liczni przedstawiciele arystokracji i inteligencji. Wraz z napływem ludności, rozpoczęto wydawać pierwsze książki, przewodniki traktujące o Tatrach i okolicznych terenach.
W 1867 roku, w Zakopanem utworzona została autonomiczna gmina, wybrano również pierwszego wójta, ktorym został Jan Gąsienica-Staszeczek, właściciel jednego z pierwszych hoteli zakopiańskich. W tym okresie w dobrach rodziny Uznańskich w Jaszczurówce otwarto publicznie dostępne kąpielisko, w ktorym wykorzystano tamtejsze źródła cieplicowe. Ok. 1870 roku powstała w Kuźnicach pierwsza poczta, a przy ul. Kościeliskiej sklep Samuela Riegelhaupta i karczma.

Przybywanie na leczenie czy wypoczynek w Zakopanem ułatwiła otwarta w 1884 roku linia kolejowa z Krakowa, przez Suchą i Chabówkę, ktora znacznie skróciła czas trwania podróży w te oddalone od reszty świata rejony.

W 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Szkoła Przemysłu Drzewnego, w 1881 – szkoła ludowa, w 1883 – szkoła koronkarska dla dziewcząt, ktorej inicjatorką i sponsorką była największa polska aktorka i bywalczyni Zakopanego – Helena Modrzejewska. W 1882 r. w budynku Dworu Tatrzańskiego przy Krupówkach otwarto pierwszy ośrodek kultury, w ktorym odbywały sie zabawy, koncerty, spotkania autorskie i spektakle teatralne. Mieściła sie tam również pierwsza biblioteka i czytelnia.

Wraz ze stopniowym wzrostem popularności nowego, górskiego uzdrowiska i licznie przybywających tutaj pacjentów, ale także ludzi kultury i sztuki, powstawały kolejne instytucje i stowarzyszenia, między innymi Muzeum Tatrzańskie, w 1888. Po 1890 r. zamieszkał w Zakopanem Stanisław Witkiewicz, twórca słynnego "stylu zakopiańskiego", mającego swoje odzwierciedlenie w sztuce i architekturze. Pierwsza willa projektowana przez Witkiewicza, „Koliba”, stanęła przy ul. Kościeliskiej w 1893 roku.

W roku 1889, w wyniku licytacji, właścicielem dóbr zakopiańskich został hr. Władysław Zamoyski. Po jego przybyciu powstała kolejna szkoła - Szkoła Pracy Domowej Kobiet, założona przez jego matkę. Placówka ta, znalazła swoja siedzibę w Kuźnicach. Sam hrabia aktywnie angażował sie w rozwój Zakopanego, przeznaczając duże sumy pieniędzy na liczne inwestycje i sprawy społeczne.

Przełom XIX i XX wieku był przede wszystkim początkiem narciarstwa w Tatrach. Pierwszą wycieczkę na nartach w Tatry odbyli w 1894 roku krakowianie, malarz Stanisław Barabasz i kupiec Jan Fischer. Osobą mającą największy wpływ na rozwój zarówno narciarstwa, jak i taternictwa, miał gen. Mariusz Zaruski, dzięki ktoremu powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jednym ze współtwórców TOPR-u był także kompozytor Mieczysław Karłowicz, ktory zginął tragicznie w lawinie pod Małym Kościelcem.

Ważną datą w historii Zakopanego był rok 1901, kiedy to dotychczasowa wioska otrzymała status miasteczka, a honorowymi obywatelami zostali ww. Stanisław Witkiewicz i hrabia Zamoyski. W tym samym roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego postawiono krzyż na Giewoncie, jako upamiętnienie roku jubileuszowego, ogłoszonego przez Watykan.
W 1904 roku powstał Związek Górali, pierwszy tego typu związek o charakterze regionalnym, ktorego działalność kontynuuje dziś Związek Podhalan.

5 VIII 1914 na front I wojny odeszła zakopiańska kompania strzelecka, ktorą włączono w skład I Brygady Legionów Piłsudskiego. Z biegiem czasu jednak zakopiańczycy w większości odwrócili sie od Legionów i zaczęli popierać koncepcje polityczne narodowej demokracji. 13 X 1918 powstała pod przewodem Stefana Żeromskiego Organizacja Narodowa, ktora wypowiedziała posłuszeństwo Austrii. 31 X 1918 polscy oficerowie przejęli władzę, a Organizacja Narodowa przekształciła sie w polską Radę Narodową z Żeromskim na czele i objęła władzę nad tzw. Rzeczpospolitą Zakopiańską. Po kilkunastu dniach, po ukształtowaniu sie juz w Małopolsce władz administracyjnych, rządy nad Zakopanem objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

W grudniu 1910 r. według oficjalnego spisu w Zakopanem mieszkało 7928 osób. Wzrastała także stale liczba osób przyjeżdżających tu nie tylko latem, ale i zimą. Zimowe sezony, początkowo wykorzystywane jedynie przez leczących sie gruźlików, z czasem zaczęły być zdominowane przez miłośników narciarstwa. Przed wybuchem I wojny światowej po raz pierwszy prasa nazwała Zakopane „zimową stolicą Polski”. W 1913 roku powstało zakopiańskie harcerstwo, założone przez twórcę polskiego skautingu Andrzeja Małkowskiego, ktory wtedy osiadł pod Giewontem na stałe i tu właśnie wziął ślub z Olgą Drahonowską.

Prawa miejskie zostały nadane Zakopanemu 18 października 1933 roku.
Największą inwestycją sportową stała sie wybudowana w ciągu pół roku kolejka linowa na Kasprowy Wierch, uruchomiona 15 marca 1936. Druga kolej górska, powstała w 1938 roku na stoku Gubałówki.
Największymi imprezami w międzywojennym Zakopanem były narciarskie mistrzostwa świata FIS w 1929 i 1939.

Już w II Rzeczpospolitej, spółka "Park Sportowy", powstała z inicjatywy Karola Stryjeńskiego, doprowadziła do zbudowania w 1925 roku skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi. W latach 1925-27 działał w "Morskim Oku" na Krupówkach Teatr Formistyczny pod przewodnictwem Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy. Coraz bardziej rozwijał sie także sport. Nie tylko narciarstwo, ale również hokej, piłka nożna, czy automobilizm. W 1929 roku, dzięki staraniom Komitetu Imprez Sportowych powstały na Równi Krupowej dwa stadiony, na ktorych rozgrywane były między innymi międzynarodowe zimowe zawody hippiczne.

30 stycznia 1945 organizacje lewicowe zorganizowały sesję tzw. Miejskiej Rady Narodowej, ktorej przewodniczącym został komunista, Marian Turski-Łęczycki. Polska Partia Robotnicza usunęła ze stanowiska dra Stanisława Totwena, burmistrza desygnowanego przez rząd w Londynie i objęła władzę.
Po wojnie miasto dość szybko odzyskało funkcję ośrodka leczniczego i wypoczynkowego. Reaktywowano zawody sportowe. Pierwszy po wojnie konkurs skoków odbył sie juz na początku 1946 r. (wygrał go Stanisław Marusarz uzyskując długość 55 i 60 metrów). W marcu i kwietniu tego roku rozegrano też pierwsze zawody memoriałowe, noszące imię zamordowanych w czasie okupacji zakopiańskich sportowców Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

1 września 1939 wojska niemieckie zajęły Zakopane. 7 listopada tego roku delegacja górali z Wacławem Krzeptowskim złożyła na Wawelu hołd niemieckiemu gubernatorowi Frankowi. W listopadzie 1939 roku w Zakopanem obradowała niemiecko-sowiecka komisja delimitacyjna, ktora ustaliła ostateczny kształt granicy między ZSRR a Generalną Gubernią –przypieczętowując tym samym czwarty rozbiór Polski. Od 1940 r. działał zakopiański obwód Związku Walki Zbrojnej. Równolegle rozwijała sie koncepcja Goralenvolku – separatyzmu góralskiego, ktorego przywódcy współdziałali z okupantem. W 1943 r. utworzono placówkę informacyjną AK – pluton „Żuraw”, pod dowództwem Adama Palmricha. W tym okresie Zakopane stało sie ważnym punktem przerzutowym na Węgry.
Pod koniec okupacji niemieckiej, 20 stycznia 1945 zginął z wyroku Polski Podziemnej Krzeptowski. Większości przywódców Goralenvolku udało sie jednak zbiec. Niemcy opuścili Zakopane, a 29 stycznia 1945 Armia Czerwona bez walki zajęła miasto.

Wcześniej, w 1957 r. reaktywowany został Związek Podhalan. Zakopane nadal przyciągało również licznych twórców, czerpiących inspiracje i siły z folkloru i otoczenia. Najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie plastyki stali sie Tadeusz Brzozowski i Władysław Hasior. Dawna Szkoła Przemysłu Drzewnego, jeszcze przed wojną przekształcona w szkołę średnią, po wojnie podzieliła sie na Technikum Budowlane i Liceum Sztuk Plastycznych, ktore niebawem otrzymało imię swego dyrektora, wybitnego pedagoga i rzeźbiarza, Antoniego Kenara. Od 1946 roku działała Państwowa Szkoła Muzyczna (od 1979 roku im. Mieczysława Karłowicza). Rozwijało sie także Muzeum Tatrzańskie, otwierając oddziały w różnych częściach Zakopanego i Podhala. Powstały muzea biograficzne – Kasprowicza (1950), Makuszyńskiego (1966), Szymanowskiego (1976). W 1977 r. zorganizowany został pierwszy festiwal Dni Muzyki Karola Szymanowskiego. W 1985 r. utworzono Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ktory wkrótce zyskał ogólnopolską sławę.
Z biegiem lat, Zakopane straciło na znaczeniu jako miejscowość uzdrowiskowa, stając sie przede wszystkim ośrodkiem wypoczynkowym. W połowie lat siedemdziesiątych zlikwidowano większość sanatoriów. Wpływ na to miała przede wszystkim postępująca urbanizacja miasta i coraz większa liczba przybywających tutaj turystów.

Powstały w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej Fundusz Wczasów Pracowniczych w ciągu kilku lat przejął kontrolę nad większością dawnych prywatnych pensjonatów zakopiańskich. W 1962 roku odbyły sie w Zakopanem kolejne mistrzostwa świata FIS. W tym samym roku, liczba gości przybyłych pod Tatry, po raz pierwszy przekroczyła milion osób. Od 1968 roku zaczął odbywać sie popularny do dziś Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich.

W 1997 roku, z okazji pielgrzymki do Polski, do Zakopanego przybył Jan Paweł II, spędzając wtedy w Tatrach cztery dni, od 4 do 7 czerwca. Odprawił wtedy między innymi mszę św. pod skocznią. Z okazji wizyty papieża ówczesne władze miasta zmieniły herb Zakopanego - emblematy wywodzące sie z XIX-wiecznej pieczęci gminnej zastąpiono wizerunkiem krzyża na Giewoncie nad skrzyżowanymi kluczami św. Piotra z herbu watykańskiego.

Po upadku komunizmu, pierwszym naczelnikiem miasta mianowano 12 lutego 1990 roku, desygnowanego przez „Solidarność” Macieja Krokowskiego.

Na przełomie XX i XXI wieku liczba gości przyjeżdżających do Zakopanego spadła. Przyczyną tego stanu rzeczy sa m. in. coraz lepiej prosperujące wsie, znajdujące sie dookoła Zakopanego, oferujące często na przykład lepszą bazę narciarską. Mimo to, Zakopane wciąż jest, według statystyk, najchętniej odwiedzanym kurortem w Polsce, czego zasługą jest niewątpliwie położenie w najbliższym sąsiedztwie Tatr.

Największą imprezą sportową ostatnich lat stały sie zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Odbywające sie w Zakopanem od wielu lat, juz w czasach Stanisława Marusarza, czy Stanisława Bobaka, największe zainteresowanie zaczęły wzbudzać od początku XXI wieku za sprawą sukcesów Adama Małysza.

Opis: Droga do Olczy - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Droga do Olczy - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Zamoyskiego Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Karłowicza - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Karłowicza - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: Balzera Gościniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: Balzera Gościniec Regionalny Zakopane - zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Opis: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjęcia - foto. J.L.M. Mosur Link: Grafika: ul. Oswalda Balzera Zakopane - Zakopane zdjęcia - fotograf. J.L.M. Mosur
Historia strony - popularna fraza: tatr, znajdź więcej tatr w wyszukiwarce...

Katalog SEO zawiera 5 podobnych stron WWW:

  • Biuro rachunkowe Śląsk Nasze biuro rachunkowe Śląsk, posiadając swoją siedzibę w Tarnowskich Górach, zajmuje się profesjonalną obsługą księgową firm z terenu całego Śląska. W naszej ofercie mieści się prowadzenie ksiąg przychodów i rozchodów, ksiąg handlowych czy też ewidencji. Zarazem nasze biuro rachunkowe Śląsk zajmuje się prowadzeniem spraw podatkowych, spraw kadr i płac, jak i będzie Państwa reprezentowało przed organami kontroli zewnętrznej ZUS i US. Zapraszamy do współpracy.
  • Dotacja z urzędu pracy Nazywam się Anna Jachowicz i jestem doradcą finansowym z długoletnim doświadczeniem w pozyskiwaniu dotacji z urzędu pracy. Dotacja z urzędu pracy, to rodzaj narzędzia finansowego, które pozwala na założenie własnej działalności gospodarczej i jej rozwój.
  • Pisanie prac Śląsk Auka i zdobywanie wiedzy pociągają za sobą liczne trudności, którym trzeba stawić czoła. Droga edukacyjna i podążanie nią może się wydawać nużące i ciężkie. Jednakże możemy sobie pomóc i taką właśnie pomoc kieruje do Państwa nasza firma Subito.
  • Bramy, ogrodzenia i balustrady - Śląsk, Tarnowskie góry Przęsła i ogrodzenia kute, z wypełnieniem. Bramy wjazdowe przesuwne samonośne skrzydłowe o dowolnych wymiarach, wraz z automatyką. Ogrodzenia panelowe i siatkowe, wraz z montażem. Balustrady wewnętrzne i zewnętrzne, poręcze o dowolnych wymiarach - atrakcyjne wzornictwo.
  • Krakow Airport - zakopane Nasza firma Krakow zakopane Transfer zajmuje się wykonywaniem prywatnych transferów (przewozów) z Krakow Airport do zakopanego. Są to przewozy vanami i mikrobusami realizowane przez licencjonowaną firmę przewozową. Oferta na Krakow Airport zakopane Transfers jest atrakcyjna ze względu na wygodę podróżowania łatwość rezerwacji i niskie ceny. Wykonujemy też Katowice Airport zakopane Transfers i transfery do Białki oraz Bukowiny Tatrzańskiej.
Kategorie wpisu:
Raport błędu:
 Przyśpiesz indeksację:
    Wygląd linku:

    Katalog SEO poleca darmowy wpis naszej strony!

    Najpopularniejsze słowa na stronie:

    • 2013-08-13: zakopane zdjłcia mosur foto roku tatry widok zakopanego przy doliny
    • 2013-02-09: zakopane zdjcia mosur foto roku tatry widok zakopanego przy doliny
    • 2012.02.19: zakopane zdjęcia mosur foto roku tatry widok zakopanego przy doliny
    • 2012.01.23: zakopane zdjęcia mosur foto roku tatry widok przy zakopanego zakopanem
    • 2012.01.09: zdjęcia mosur foto zakopane tatry widok roku przy szlak kuźnice

    Wczytuję statystyki...

    ↑↑↑

    Katalog SEO nie odpowiada za treść zewnętrznych stron WWW ani linków sponsorowanych (reklam). Wszystkie linki, opisy, grafiki/zdjęcia do pobrania są darmowe, ale mogą być nieaktualne. Odwiedzając Katalog SEO akceptujesz jego regulamin. Copyright © 2006-2014 SublimeStar.com Walerian Walawski.

    SublimeStar.com